محمدابراهیم باستانی پاریزی

محمدابراهیم باستانی پاریزی (۳ دی ۱۳۰۴ ـ ۵ فروردین ۱۳۹۳) از آن دسته نویسندگانی بود که تاریخ را نه صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از وقایع، بلکه همچون روایتی زنده و انسانی می‌دید. او با نثری روان و طنزآمیز، پلی میان پژوهش تاریخی و ذوق ادبی زد و توانست مخاطبانی را فراتر از فضای دانشگاهی با خود همراه کند. زادگاهش پاریز در نزدیکی سیرجان، نقشی پررنگ در شکل‌گیری نگاه و زبان او داشت؛ جایی که بعدها به یکی از محورهای عاطفی و فکری نوشته‌هایش بدل شد. مسیر تحصیلی‌اش او را به دانشگاه تهران رساند و در همان‌جا سال‌ها به تدریس تاریخ پرداخت و نسل‌های متعددی از دانشجویان را تربیت کرد.

آنچه آثار او را متمایز می‌کند درهم‌تنیدگی تاریخ با قصه، خاطره و فرهنگ عامه است. باستانی پاریزی به‌جای روایت‌های رسمی و خشک، به‌سراغ جزئیات زندگی، حاشیه‌ها و روایت‌های کمترشنیده‌شده می‌رفت و آن‌ها را با طنزی ملایم و نگاهی نقادانه بازگو می‌کرد. کتاب‌هایش، از جمله از پاریز تا پاریس، خاتون هفت‌قلعه و نای هفت‌بند، نمونه‌هایی از همین شیوه‌اند که خواننده را هم‌زمان با تاریخ آشنا می‌کنند و درگیر لذت خواندن می‌کنند. علاقه‌ی ویژه‌ی او به کرمان و تاریخ محلی به نوشته‌هایش رنگی شخصی و صمیمی می‌دهد و گذشته‌ی ایران را از زاویه‌ای متفاوت روایت می‌کند.

او تنها یک مورخ نبود؛ شعر می‌گفت، مقاله می‌نوشت و در مطبوعات حضوری فعال داشت. یادداشت‌ها و نوشته‌هایش در نشریاتی مانند یغما خوانندگان بسیاری پیدا کردند. باستانی پاریزی تا واپسین سال‌های زندگی، با فروتنی و پشتکار به نوشتن و پژوهش ادامه داد و سرانجام در سال ۱۳۹۳ در تهران چشم از جهان فروبست. میراث او همچنان در میان دوستداران تاریخ و ادبیات فارسی زنده است و نوشته‌هایش هنوز خوانده می‌شوند، نه فقط برای فهم تاریخ، بلکه برای لذت‌بردن از روایت آن.