کتاب مترجم

کتاب مترجم (The translator) نوشته لیلی ابوالعلا و ترجمه سما نیسی، رمانی است در باب مهاجرت و هویت و پیوندهای انسانی که در بستر زندگی مهاجران مسلمان در غرب شکل گرفته است. این رمان که در سال ۱۴۰۳ توسط نشر امیرکبیر منتشر شده و جزو مجموعه‌ی زنان مسلمان است، داستان زنی سودانی به نام سمر را روایت می‌کند که پس از مرگ همسرش با پسر کوچک خود در اسکاتلند زندگی می‌کند. سمر مترجم است و میان دو جهان متفاوت، یعنی سنت‌های سودانی و فرهنگ غربی، در رفت‌وآمد. این کتاب با نگاهی دقیق و جزئی‌نگرانه تجربه‌های زیسته‌ی مهاجران، چالش‌های فرهنگی، سوگواری، تنهایی و تلاش برای بازسازی زندگی را به تصویر کشیده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مترجم اثر لیلی ابوالعلا

کتاب مترجم به قلم لیلی ابوالعلا رمانی معاصر است درباره‌ی زنی به نام سمر که پس از مرگ همسرش، در کشوری بیگانه با فرزندش زندگی می‌کند. نویسنده با تمرکز بر تجربه‌ی مهاجرت، سوگواری و تلاش برای یافتن جایگاه جدید، تصویری از زندگی مهاجران مسلمان در غرب ارائه داده است. داستان در اسکاتلند می‌گذرد و سمر که مترجم است، میان دو فرهنگ متفاوت قرار گرفته و باید با خاطرات گذشته، مسئولیت‌های مادری و فشارهای اجتماعی دست‌وپنجه نرم کند. روایت‌های درونی، گفت‌وگوها و بازگشت به خاطراتْ این رمان را شکل داده است. لیلی ابوالعلا با زبانی دقیق، احساسات، دغدغه‌ها و تردیدهای شخصیت اصلی را به تصویر کشیده و نیز به موضوعاتی چون هویت، دین، تفاوت‌های فرهنگی و نقش زنان در جوامع مهاجر پرداخته است. این رمان علاوه‌بر روایت زندگی فردیِ سمر، تصویری از جامعه‌ی مهاجران و تعامل آن‌ها با جامعه‌ی میزبان ارائه داده است.

رمان مترجم نخستین‌بار در سال ۱۹۹۹ میلادی روانه‌ی بازار کتاب جهان شد.

خلاصه داستان مترجم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

سمر پس از مرگ ناگهانی همسرش، با پسر خردسالش در اسکاتلند زندگی می‌کند. او مترجم است و برای گذران زندگی، اسناد و متون مختلف را ترجمه می‌کند. سمر درگیر سوگواری و احساس گناه است و رابطه‌ی پیچیده‌ای با خانواده‌ی همسرش در سودان دارد. او باید میان بازگشت به وطن و ماندن در غرب تصمیم بگیرد. رای، استاد دانشگاه و کارشناس خاورمیانه، وارد زندگی سمر می‌شود و رابطه‌ای دوستانه و پر از گفت‌وگوهای فرهنگی و شخصی میان آن‌ها شکل می‌گیرد. سمر با چالش‌های هویتی، تفاوت‌های فرهنگی، فشارهای اجتماعی و مسئولیت مادری روبه‌رو است. خاطرات گذشته، دلتنگی برای وطن و تلاش برای بازسازی زندگی بخش مهمی از رمان را تشکیل می‌دهد. اثر با پرداختن به جزئیات زندگی روزمره، احساسات متناقض و دغدغه‌های مهاجران، تصویری ملموس از تجربه‌ی زیسته‌ی سمر ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب مترجم را بخوانیم؟

رمان مترجم تجربه‌ی مهاجرت، سوگواری و تلاش برای بازسازی هویت را به تصویر کشیده است. این رمان نه‌تنها به دغدغه‌های فردی یک زن مهاجر می‌پردازد، بلکه تصویری از جامعه‌ی مهاجران و تعامل آن‌ها با فرهنگ میزبان نیز ارائه می‌دهد. داستان پیچیدگی‌های روابط انسانی، چالش‌های فرهنگی و احساسات متناقض مهاجران را نشان داده است. خواندن این رمان معاصر فرصتی است برای آشنایی با زندگی مهاجران، درک بهتر تفاوت‌های فرهنگی و لمس احساسات انسانی در شرایط دشوار. این کتاب به موضوعاتی همچون نقش زنان، هویت دینی و معنای خانه در دنیای معاصر پرداخته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مانند مهاجرت، هویت، سوگواری، تفاوت‌های فرهنگی و تجربه‌ی زنان در جوامع مهاجر علاقه‌مند هستند. همچنین این رمان معاصر از انگلستان به دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های مطالعات فرهنگی، ادبیات مهاجرت و مطالعات زنان توصیه می‌شود.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

- آن داناوان: خواندنِ مترجم لذتی ناب است؛ رمانی برای مزه‌مزه کردن و دوست‌داشتن.

- جی. ام. کوتزی: مترجمْ رمانی در باب عشق و ایمان است که تأثیر آن به‌سبب خویشتن‌داری و ایجاز در شیوه‌ی نگارش دوچندان می‌شود.

- کیرکوس ریویوز: رمان کوتاه و دلنشین لیلی ابوالعلا، جهان‌هایی از اندوه و شکاف میان فرهنگ‌ها را در بر گرفته است. این اثر پایانی معجزه‌آسا دارد و کتابی چشمگیر، متعادل و دوست‌داشتنی است.

- کری اوگریدی (گاردین): سفری دشوار از آفتاب به برف و از دوستان به غریبه‌ها بخش مرکزی این رمان آرام و اندوهناک است. لیلی ابوالعلا نویسنده‌ای شاعرانه است و خواندن رمانی که سرشار از احساس و درعین‌حال چنین آرام و متین باشد، لذت‌بخش است.

- تاد مک‌ایوِن: لیلی ابوالعلا سبکی بی‌اشتباه، منحصربه‌فرد، سرشار از شاعرانگی و بسیار تکان‌دهنده دارد. مترجم داستان چندین امکان محتاطانه میان یک مرد و یک زن و میان ایمان‌هاست؛ دو انسان و شاید دو ملت و دو کشور. این رمان مناسب و طنین‌انداز است؛ هشداری سرشار از عشق و درکی دردناک و عمیق از جهان. دقیقاً همان چیزی است که باید باشد.

- ضیاءالدین سردار (ساندی هرالد): خواندن رمانی که می‌کوشد حق مسلمانان را ادا کند، تازه و دلپذیر است. شخصیت‌های مسلمانِ رمان مترجم هم به‌عنوان افراد مستقل وجود دارند و هم به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر خانواده‌های گسترده و جوامع بزرگ‌تر. نکته‌ی مهم این است که آنان مسلمانانی مؤمن هستند که نهایت تلاش خود را می‌کنند تا مطابق ایمان و سنتشان زندگی کنند. ایمان برای نویسنده‌ی این اثر صلیبی سنگ‌شده و سنگین نیست که پیروانش را خرد کند و آنان را به متعصبان و بنیادگرایان کلیشه‌ای تبدیل سازد؛ بلکه نیرویی رهایی‌بخش است. شخصیت‌های این کتاب اسلام را زندگی می‌کنند و نفس می‌کشند تا کاملاً انسان شوند، تا خود را از ستمِ نفس و بار خردکننده امیال مهارنشدنی آزاد کنند. مترجم رمانی استثنایی خوش‌ساخت است که به‌زیبایی نوشته شده است. لیلی ابوالعلا امکان‌های غنی زندگی در غرب را همراه با شیوه‌های متفاوت و غیرغربیِ دانستن و اندیشیدن نشان می‌دهد.

درباره لیلی ابوالعلا

لیلی ابوالعلا (Leila Aboulela) زاده‌ی سال ۱۹۶۴‏ میلادی، داستان‌نویس، مقاله‌نویس و نمایشنامه‌نویسی سودانی‌تبار است. او بخش عمده‌ی کودکی و نوجوانی خود را در خارطومِ سودان گذراند. از سال‌های اول زندگی در محیطی چندفرهنگی رشد کرد و در مدارس خصوصی ازجمله مدرسه‌ی آمریکایی خارطوم و مدرسه‌ی خواهران کاتولیک آموزش دید و انگلیسی آموخت. بعدها در دانشگاه خارطوم در رشته‌ی اقتصاد تحصیل کرد و در سال ۱۹۸۵ فارغ‌التحصیل شد؛ سپس مدرک کارشناسی‌ارشد و MPhil خود را در رشته‌ی آمار از مدرسه‌ی اقتصاد لندن دریافت کرد. در سال ۱۹۹۰ همراه با همسر و فرزندانش به آبردینِ اسکاتلند مهاجرت کرد. این جابه‌جایی نقطه‌ی آغاز فعالیت ادبی او شد؛ تجربه‌ی مهاجرت و دشواری‌های گذار فرهنگی تأثیر عمیقی بر آثار این نویسنده گذاشت.

لیلی ابوالعلا نوشتن را از سال ۱۹۹۲ میلادی آغاز کرد و در کنار کار به‌عنوان مدرس در کالج آبردین و دستیار پژوهشی در دانشگاه آبردین، مسیر ادبی خود را شکل داد. او به زبان انگلیسی نوشته و این انتخاب را به تجربه‌ی کودکی و جایگاه زبان انگلیسی به‌عنوان زبان سوم خویش نسبت می‌دهد؛ امکانی که او را از دوگانگی میان زبان‌های عربی مصری و سودانی رها کرد. تا سال ۲۰۲۳ شش رمان و چندین مجموعه داستان کوتاه منتشر کرد که به ۱۵ زبان ترجمه شده‌اند. مشهورترین رمان‌های او مترجم (۱۹۹۹) و مناره (۲۰۰۵) هستند که داستان زنان مسلمان در بریتانیا را روایت می‌کنند و در فهرست بلند جایزه‌ی ادبی بین‌المللی دوبلین و جایزه‌ی اورنج قرار گرفته‌اند. دیگر آثار مهم او شامل کتاب‌های چراغ‌های رنگی (۲۰۰۱)، اشعار کوچه (۲۰۱۰/۲۰۱۱)، مهربانی دشمن (۲۰۱۵)، احضار پرندگان (۲۰۱۹) و رمان تاریخیِ روح رودخانه (۲۰۲۳) است که در سودان و دهه‌ی ۱۸۸۰ می‌گذرد و به جنگ مهدی، برده‌داری و نقش زنان در جامعه می‌پردازد.

آثار لیلی ابوالعلا در نشریات معتبری چون واشنگتن پست و گاردین منتشر شده و رادیو بی‌بی‌سی نیز بسیاری از نوشته‌ها و نمایشنامه‌های او مانند «خودی»، «زندگی عارفانه» و «شیر چچن» را اقتباس و پخش کرده است.  این نویسنده به‌خاطر ارائه‌ی تصویر دقیق مهاجران مسلمان در غرب، پرداختن به چالش‌هایی مانند هویت، روابط چندفرهنگی، شکاف شرق و غرب، مهاجرت و معنویت اسلامی تحسین شده است. نثر او توسط نویسندگانی چون جی. ام. کوتزی، بن اوکری و علی اسمیت ستایش شده است. عبدالرزاق گورناح رمان «روح رودخانه» را به‌دلیل همدلی و بینشِ فوق‌العاده تحسین کرده است. لیلی ابوالعلا در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۲ در شهرهایی چون جاکارتا، دبی، ابوظبی و دوحه زندگی کرد و سپس به آبردین بازگشت. او نویسنده‌ای است که با الهام از تجربه‌ی زیسته‌ی خود و با تأثیرپذیری از نویسندگانی همچون نجیب محفوظ، طیب صالح، جین ریس، آنیتا دسای و دوریس لسینگ، صدایی منحصربه‌فرد در ادبیات معاصر مهاجرت و روایت زنان مسلمان ارائه کرده است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

رمان مترجم در سال ۲۰۰۶ میلادی توسط نیویورک تایمز به‌عنوان یکی از ۱۰۰ کتاب برجسته‌ی سال معرفی شد. لیلا ابوالعلا در طول فعالیت ادبی خود افتخارات و جوایز مهمی کسب کرده است که جایگاه او را به‌عنوان یکی از نویسندگان برجسته‌ی معاصر تثبیت می‌کند. او در سال ۲۰۰۰ برای داستان کوتاه «موزه» موفق به دریافت جایزه‌ی معتبر کین (Caine Prize for African Writing) شد. همان سال نخستین رمان او با نام مترجم در فهرست کوتاه جایزه‌ی انجمن سالتایر اسکاتلند برای بهترین کتاب اول سال (Saltire Society Scottish First Book of the Year Award) قرار گرفت. در سال ۲۰۰۲ مجموعه داستان «چراغ‌های رنگی» نامزد جایزه‌ی نقره‌ای پن مک‌میلان (PEN Macmillan Silver PEN Award) شد و در سال ۲۰۰۳ نسخه‌ی اقتباس رادیویی رمان مترجم نیز به فهرست کوتاه جایزه‌ی مسابقه و رسانه (Race In the Media Award – RIMA) راه یافت.

رمان «اشعار کوچه» به قلم او در سال ۲۰۱۱ در فهرست نامزدهای جایزه‌ی نویسندگان کشورهای مشترک‌المنافع در بخش اروپا و آسیای جنوب شرقی (Commonwealth Writers Prize) قرار گرفت و همان سال برنده‌ی جایزه‌ی کتاب داستانی اسکاتلند (Scottish Book Awards – Fiction Winner) شد. مجموعه داستان «در جایی دیگر، خانه» در سال ۲۰۱۸ موفق به دریافت جایزه‌ی سال ادبیات داستانی سالتایر (Saltire Fiction Book of the Year Award) شد. همچنین در سال ۲۰۲۳ لیلی ابوالعلا به‌عنوان عضو افتخاری انجمن سلطنتی ادبیات بریتانیا انتخاب شد (Fellow of the Royal Society of Literature – FRSL) و در نهایت در سال ۲۰۲۵ جایزه‌ی معتبر پن پینتر (PEN Pinter Prize) به‌پاس روایت‌های انسانی و عمیق او درباره‌ی مهاجرت، ایمان و زندگی زنان مسلمان در تبعید به او اهدا شد.

اقتباس‌های کتاب مترجم

یک سریال رادیویی پنج‌قسمتی با اقتباس از رمان مترجم و توسط رادیو بی‌بی‌سی (BBC Radio) ساخته شده و در فهرست کوتاه Race In the Media Award (RIMA) قرار گرفته است. از این رمان چندین‌بار اقتباس رسانه‌ای انجام شده است.