کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب (المجد الاول، فصل بیع)

کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب (المجد الاول، فصل بیع) نوشته‌ی ابوذر کرم‌پور بهشت‌آبادی اثری فقهی در شرح و تحلیل مباحث بیع در مکاسب است که نشر خورشید علم آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب با تکیه‌بر متون روایی، آرای فقهای شیعه و اهل‌سنت و نیز تحلیل‌های اصولی، به واکاوی دقیق مفهوم بیع، اقسام آن و نسبت آن با مفاهیمی مانند اجاره، صلح، قرض و هبه پرداخته است. متن کتاب سرشار از نقل‌قول‌های عربی از منابعی مانند بحارالانوار، دعائم الاسلام، معانی الاخبار و آثار فقهای متقدم است و در کنار آن توضیحات تحلیلی و انتقادی مؤلف به زبان فارسی آمده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب (المجد الاول، فصل بیع)

کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب (المجد الاول، فصل بیع) اثری است که به‌طور متمرکز به «کتاب البیع» و فصل بیع از مکاسب پرداخته است و نویسنده در آن کوشیده مفهوم بیع را از زاویه‌ی لغت، عرف، شرع و اصطلاح فقهی بازخوانی کند. ابوذر کرم‌پور بهشت‌آبادی بحث را با حمد و صلوات و نقل دعا و زیارت آغاز کرده و سپس به‌سراغ ریشه‌ی لغوی بیع، نسبت آن با القاب امام مهدی علیه‌السلام و جایگاه لغت در فهم الفاظ شرعی رفته است. در این بخش از کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب، نویسنده با استناد به مصباح المنیر، شرح کبیر رافعی و دیگر منابع لغوی نشان داده است که چگونه معنای لغوی بیع تحت‌تأثیر استعمالات شرعی و ارتکازات فقهی قرار گرفته و رجوع به لغت بدون توجه به این تأثیر، نوعی دور به‌وجود می‌آورد. در ادامه‌ی کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب، مؤلف به تعریف‌های مختلف فقها از بیع می‌پردازد؛ از تعریف شیخ طوسی و علامه حلی در مبسوط و تذکره تا نقدهای شهید ثانی، جامع المقاصد و دیگران. او تفاوت میان «انتقال»، «انشاء تملیک عین بمال»، «عقد مرکب از ایجاب و قبول» و «اثر شرعی عقد» را به‌تفصیل بررسی کرده و نشان داده است که هر تعریف چه پیامدهایی در فروعی مانند بیع دین، بیع منافع، حقوق قابل‌انتقال، عمل حر و قرض دارد. بخش مهمی از کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب به نقل و تحلیل روایات نهی از بیع غرری، اقسام بیوع باطل در جاهلیت (حبل‌الحبله، مضامین، ملاقیح، محاقله، مزابنه، ملامسه، منابذه، بیع حصاه و...) و نیز قاعده‌ی «الناس مسلطون علی اموالهم» اختصاص یافته است. در بخش پایانی جلد اول کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب، بحث معاطات و جایگاه آن در بیع مطرح شده است. نویسنده با نقل اقوال شیخ طوسی، ابن ادریس، ابن زهرة، حلبی، علامه و صاحب جواهر، سه دیدگاه اصلی را گزارش کرده است: معاطات به‌عنوان اباحه‌ی صرف، معاطات به‌عنوان ملک متزلزل که با تلف یکی از عوضین لازم می‌شود و معاطات به‌عنوان بیع لازم همانند عقد لفظی. او سپس به‌صورت انتقادی تحلیل کرده است که آیا محل نزاع در کلمات قدما معاطاتِ مقصود به اباحه است یا معاطاتِ مقصود به تملیک و نشان داده است که بسیاری از تعابیر، صریح در نفی ملک و اثبات اباحه‌ی تصرف‌اند.

خلاصه کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب (المجد الاول، فصل بیع)

کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب (المجد الاول، فصل بیع) درون‌مایه‌ی خود را بر یک محور اصلی بنا کرده است: روشن‌کردن معنای دقیق بیع و مرز آن با دیگر عناوین معاملاتی. نویسنده ابتدا نشان می‌دهد که تعریف «مبادله‌ی مال به مال» چگونه در برخورد با مواردی مانند منافع، حقوق، عمل انسان آزاد و دین دچار ابهام می‌شود و سپس با بررسی تعاریف مختلف، به تعریف «انشاء تملیک عین بمال» نزدیک می‌شود و اشکالات وارد بر آن را یک‌به‌یک طرح و پاسخ می‌دهد. در ادامه‌ی کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب، روایات نهی از بیع غرری و انواع معاملات جاهلی بررسی شده تا معیار «غرر» و «جهالت» در بطلان بیع روشن شود. سپس قاعده‌ی «الناس مسلطون علی اموالهم» و جایگاه روایی آن مطرح شده و نسبت آن با حدود تصرف مالک تحلیل شده است. بخش پایانی کتاب به معاطات اختصاص دارد؛ جایی که نویسنده با نقل گسترده‌ی اقوال، این پرسش را پی می‌گیرد که آیا معاطات ملک ایجاد می‌کند يا فقط اباحه‌ی تصرف، و اگر ملک است آیا از ابتدا ثابت می‌شود يا پس از تلف یکی از عوضین.

چرا باید کتاب امتراق القواضب فی مقفرات المکاسب (المجد الاول، فصل بیع) را بخوانیم؟

این اثر برای فهم عمیق‌تر فصل بیع در مکاسب، شبکه‌ی مفهومی بیع، غرر، سلطنت مالک و معاطات را به‌صورت مستند و تحلیلی کنار هم قرار داده است. خواندن آن امکان مقایسه‌ی آرای فقهای بزرگ، پی‌گیری تطور تعریف بیع و دقت در فروعاتی مانند بیع دین، حقوق و عمل حر را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به طلاب و پژوهشگران فقه و اصول، دانشجویان رشته‌های معارف و حقوق اسلامی و کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر تدریس، تحقیق یا حاشیه‌نویسی بر مکاسب و به‌ویژه مبحث بیع و معاطات هستند.