کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول)

کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) نوشته‌ی محمدباقر کرم‌پور بهشت‌آبادی است که نشر خورشید علم آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌صورت درس‌گفتار و تقریر فقهی، مباحث مربوط به مکاسب محرمه را بر پایه‌ی متن کتاب المکاسب شیخ انصاری و روایات تحف‌العقول و دیگر منابع روایی و فقهی بررسی کرده است. نویسنده در این جلد، ساختار کلی تقسیم مکاسب، جایگاه فقه در اداره‌ی جامعه و سپس نمونه‌هایی از معاملات حرام مانند بیع اعیان نجسه، بول، عذره، خون، منی و میته را به‌تفصیل تحلیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول)

کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) اثری فقهی از محمدباقر کرم‌پور بهشت‌آبادی است که بر محور کتاب المکاسب شیخ انصاری و با تکیه‌بر روایات تحف‌العقول، فقه‌الرضا، دعائم‌الاسلام و دیگر منابع حدیثی و فقهی سامان یافته است. نویسنده در مقدمه، با اشاره به نقش انقلاب اسلامی و اندیشه‌ی امام خمینی در احیای فقه حکومتی، از ضرورت نشان‌دادن کارآمدی فقه شیعه در اداره‌ی جامعه، تنظیم روابط اقتصادی و تعاملات جهانی سخن گفته است و مکاسب محرمه را بخشی از این منظومه‌ی کلان می‌داند. در ادامه‌ی کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) ابتدا روایت معروف تحف‌العقول درباره‌ی تقسیم کلی معایش و مکاسب به چهار جهت ولایت، تجارت، صناعات و اجارات نقل و به‌صورت مبسوط تحلیل شده است. نویسنده حجیت این روایت، ادله‌ی موافقان و مخالفان، جایگاه آن در وسائل‌الشیعه، حدائق، فقه‌الرضا و دعائم‌الاسلام و نسبت آن با قاعده‌ی «اذا حرم الله شیئاً حرم ثمنه» را بررسی کرده است. در بخش‌های بعدی کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) مباحث به‌صورت مسأله‌محور پیش می‌رود. ابتدا تقسیم مکاسب به حرام، مکروه و مباح و بحث از امکان وجود مکاسب واجب و مستحب مطرح شده است. سپس نوع اول از مکاسب حرام یعنی اکتساب به اعیان نجسه در قالب چند مسأله پی‌گیری می‌شود: حرمت معاوضه بر بول حیوانات غیر مأکول‌اللحم، اختلاف‌نظر درباره‌ی بول حیوانات مأکول‌اللحم به‌ویژه بول شتر، ضابطه‌ی «منفعت محلله‌ی مقصوده» در جواز بیع، تحلیل روایات «ان الله اذا حرم شیئاً حرم ثمنه» و جمع میان آن‌ها و مواردی مانند طین، داروهای حرام و موارد اضطرار. در ادامه‌ی کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) مسأله‌ی بیع عذره‌ی نجسه و روایات متعارض «ثمن العذرة سحت» و «لا بأس ببیع العذرة» طرح شده و جمع‌های مختلف فقها از شیخ طوسی تا سبزواری و مجلسی نقد شده است. سپس بحث به جواز یا عدم جواز بیع ارواث طاهره، نسبت آن با آیه‌ی «یحرم علیهم الخبائث» و تفسیر امام خمینی از این آیه کشیده می‌شود. پس از آن، حرمت معاوضه بر خون نجس و بررسی امکان بیع خون طاهر برای رنگ‌آمیزی، مسأله‌ی منی و عسیب‌الفحل، و در پایان، حکم میته و اجزای آن و استثنای ما لا نفس له سائلة همراه با روایات متعدد و تحلیل فقهی و عرفی آن‌ها آمده است.

خلاصه کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول)

کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) بر محور یک سؤال اصلی شکل گرفته است: چه نوع درآمدها و معاملات، از نظر فقه شیعه حرام به‌شمار می‌آیند و ملاک این حرمت چیست. نویسنده ابتدا با تکیه‌بر روایت تحف‌العقول، معایش انسان را در چهار حوزه‌ی ولایت، تجارت، صناعات و اجارات دسته‌بندی می‌کند و نشان می‌دهد که هرکدام می‌تواند وجه حلال و وجه حرام داشته باشد. سپس وارد نوع اول از مکاسب حرام یعنی اکتساب از اعیان نجسه می‌شود و در قالب مسائل پی‌درپی، نمونه‌هایی مانند بول حیوانات، عذره، خون، منی و میته را بررسی می‌کند. در کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) معیارهایی مانند وجود «منفعت محلله‌ی مقصوده»، تفاوت حالت اختیار و اضطرار، نسبت حرمت عین و حرمت ثمن، و نقش عرف در تشخیص منفعت، به‌دقت واکاوی شده است. نویسنده با نقل و نقد اقوال فقها، روایات متعارض و اجماعات منقول، تلاش کرده است ضابطه‌ای روشن برای تشخیص جواز یا حرمت بیع این موارد ارائه کند و جایگاه این احکام را در نظام کلی فقه معاملات نشان دهد.

چرا باید کتاب القوالب الحصرمه فی المکاسب المحرمه (جزء اول) را بخوانیم؟

این اثر برای فهم عمیق‌تر مباحث مکاسب محرمه، به‌ویژه در پیوند با روایت تحف‌العقول و کتاب المکاسب، نمونه‌ای از یک تقریر تحلیلی و استدلالی است. خواننده با مطالعه‌ی آن کتاب با شیوه‌ی استنباط فقهی در موضوعاتی مانند اعیان نجسه، منفعت محلله، اضطرار و نسبت حرمت عین و ثمن آشنا می‌شود و می‌تواند ساختار فکری فقهای متأخر را در این باب دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به طلاب و پژوهشگران حوزه‌ی فقه و اصول، دانشجویان رشته‌های الهیات و معارف اسلامی، و علاقه‌مندان به مباحث فقه معاملات و مکاسب محرمه پیشنهاد می‌شود که در پی فهم جزئیات استدلال‌های فقهی و روایی در این زمینه هستند.