کتاب استعاره های ویروس کرونا

کتاب استعاره های ویروس کرونا (دشمن نامرئی یا زامبی آخرالزمانی) نوشتهٔ جاناتان چارتریس-بلک و ترجمهٔ مونا بابایی توسط انتشارات اندیشه احسان منتشر شده است. این کتاب به تحلیل انتقادی استعاره‌های رایج (مانند جنگ، زامبی، آتش) در دوران همه‌گیری کووید ۱۹ می‌پردازد. همچنین نشان می‌دهد چگونه این زبان استعاری، درک عمومی، قضاوت‌های اخلاقی و واکنش‌های اجتماعی را تحت تأثیر گفتمان رسانه‌ها و سیاست‌مداران شکل داد. نسخهٔ الکترونیکی این کتاب را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب استعاره های ویروس کرونا

نظریهٔ استعاره مفهومی بر این نکته تأکید دارد که استعاره‌ها تنها ابزارهای زبانی نیستند، بلکه نقشی بنیادین در تفکر و ارتباطات ما ایفا می‌کنند. ما از طریق استعاره، مفاهیم انتزاعی و پیچیده را قابل فهم‌تر کرده و با جهان پیرامون خود ارتباط برقرار می‌کنیم. این فرآیند شناختی بر نحوهٔ مفهوم‌سازی و درنتیجه، بر رفتار ما تأثیر می‌گذارد. زبان‌شناسان شناختی معتقدند استعاره‌ها پیش از آنکه در ادبیات ظاهر شوند، در ذهن ما ریشه دارند. تحلیل استعاره‌های مفهومی در حوزه‌هایی مانند بیماری و سلامت بسیار روشنگر است؛ چنانکه «سوزان سونتاگ» استعاره‌های مرتبط با سل و سرطان را بررسی کرده است. مطالعهٔ این استعاره‌ها به ما کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از نحوهٔ نگرش به بیماری‌ها و شیوه‌های مواجهه با آن‌ها پیدا کنیم. در دوران همه‌گیری کووید ۱۹ نیز، استعاره‌هایی مانند «موج» بیماری، برای توضیح شدت و گسترش آن به کار رفتند، که نشان می‌دهد چگونه حتی بدون آگاهی، زندگی و تعاملات ما تحت تأثیر استعاره‌ها شکل می‌گیرد. کتاب استعاره های ویروس کرونا، نوشتهٔ جاناتان چارتریس-بلک، استاد زبان‌شناسی و متخصص مطالعات استعاره در دانشگاه غرب انگلستان، به تحلیل انتقادی استعاره‌ها، به‌ویژه با تکیه بر تحلیل پیکره‌های متنی و زمینه‌های فرهنگی، تاریخی و ایدئولوژیک می‌پردازد. او در این اثر، استعاره‌ها و تمثیل‌های دوران همه‌گیری را که بر چارچوب‌های اخلاقی تصمیم‌گیری‌های ما مؤثر بودند، بررسی می‌کند. چارتریس-بلک با استناد به شواهد زبانی، نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌مداران و روزنامه‌نگاران از این چارچوب‌های اخلاقی بهره بردند. کتاب بر اساس نظریه چارچوب‌های اخلاقی جاناتان هایت بنا شده و توضیح می‌دهد که استعاره‌ها چگونه به ما امکان می‌دهند مسائل اخلاقی را چارچوب‌بندی کرده و مبنای روان‌شناختی تصمیماتمان را توجیه کنیم. نویسنده هم‌راستا با هایت معتقد است که اولویت‌دهی به چارچوب‌های اخلاقی متفاوت، منجر به اعمال متفاوت می‌شود و نشان می‌دهد استعاره نقشی حیاتی در شکل‌دهی به استدلال‌های عمیق اخلاقی دارد که با مواضع فلسفی، مذهبی و انسانی گره خورده‌اند. بسیاری از استعاره‌های تحلیل‌شده در این کتاب، مانند استعارهٔ «جنگ» یا «نیروهای طبیعت»، در دوران اوج همه‌گیری کووید ۱۹ در زبان فارسی نیز رایج بودند. این امر تا حدی به دلیل جهان‌شمول بودن برخی مفهوم‌سازی‌های استعاری ناشی از تجربیات مشترک بشری است. البته، برخی استعاره‌ها مانند «ایمنی گله‌ای» نیز از طریق ترجمه اخبار وارد زبان فارسی شدند، در حالی که برخی دیگر مانند استعاره‌های «جیب» و «غلاف» در فارسی کاربردی نداشتند. اگرچه اکنون از اوج همه‌گیری فاصله گرفته‌ایم، این کتاب همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است. برخلاف برخی آثار که جذابیتشان محدود به دوره بحران بود، این اثر پژوهشی بر رابطه پایدار میان استعاره، قضاوت اخلاقی و تأثیر گفتمان قدرت (رسانه‌ها و سیاستمداران) بر واکنش عمومی تمرکز دارد. بنابراین، فارغ از زمان، کتاب نشان می‌دهد که تحلیل دقیق پیکره‌های متنی چگونه می‌تواند به درک جهت‌گیری‌های فکری و عملی ما کمک کند. امید است که مطالعات انتقادی استعاره در ایران نیز بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

چرا باید کتاب استعاره های ویروس کرونا را بخوانیم؟

خواندن کتاب «استعاره‌های ویروس کرونا: دشمن نامرئی یا زامبی آخرالزمانی به این دلیل ارزشمند است که تحلیلی عمیق و پژوهشی از نقش بنیادین زبان و به‌ویژه استعاره‌ها در شکل‌دهی به درک، قضاوت‌های اخلاقی و واکنش‌های فردی و اجتماعی ما طی بحران جهانی کووید-۱۹ ارائه می‌دهد. این کتاب با تکیه بر تحلیل پیکره‌های زبانی و نظریه چارچوب‌های اخلاقی جاناتان هایت، نشان می‌دهد که چگونه استعاره‌های رایج (مانند جنگ، آتش، نیروی طبیعت، زامبی) که توسط رسانه‌ها و سیاستمداران به کار گرفته شدند ، بر تصمیم‌گیری‌ها و رفتارهای ما تأثیر گذاشتند. این اثر صرفاً روایتی از همه‌گیری نیست، بلکه بینشی ماندگار درباره قدرت گفتمان در زمان بحران، ابعاد شناختی و اخلاقی زبان استعاری، و چگونگی تحلیل زبان برای فهم جهت‌گیری‌های فکری و عملی جامعه فراهم می‌کند.

خواندن کتاب استعاره های ویروس کرونا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟ 

دانشجویان و پژوهشگران به‌ویژه در رشته‌های زبان‌شناسی (مطالعات استعاره، تحلیل گفتمان، زبان‌شناسی شناختی)، مطالعات رسانه، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی (اخلاق و اجتماعی) و بهداشت عمومی، متخصصان ارتباطات و سیاست‌گذاران شامل روزنامه‌نگاران، مسئولان بهداشت عمومی، سیاست‌گذاران و متخصصان روابط عمومی که علاقه‌مند به درک تأثیر زبان بر افکار عمومی و رفتار جامعه در شرایط بحرانی هستند، فیلسوفان و متخصصان اخلاق و کسانی که به کاربرد نظریه‌های اخلاقی در وقایع جهان واقعی و ارتباط متقابل زبان و اخلاق علاقه‌مندند و افرادی که مایل به درک عمیق‌تری از پدیدهٔ همه‌گیری کووید ۱۹، قدرت زبان در شکل‌دهی به تفکر و نحوه مواجهه جوامع با بحران‌ها هستند، مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب استعاره های ویروس کرونا

«پیله‌بندی برای حفاظت فردی‌تان توصیه می‌شود و خود شما داوری خواهید کرد این دستورالعمل را تا چه میزان به کار بندید. اگر اطمینان ندارید ازنظر پزشکی جزء یکی از دسته‌های بسیار آسیب‌پذیر ـ که پیش‌تر برشمردیم ـ قرار می‌گیرید یا خیر، لازم است دغدغه‌تان را با پزشک عمومی یا پزشک بالینی بیمارستان مطرح کنید.

حق شما برای تشخیص این موضوع که تا چه حد دستورالعمل‌های مربوط به پیله‌بندی را برای خودتان مناسب می‌دانید محفوظ است. باوجود این، سالمندان (هفتادسال و بالاتر) و کسانی که بیماری‌های مزمن قبلی دارند بیشتر در معرض ابتلا به عفونت کوویدـ ۱۹ هستند و احتمالاً عواقب شدید ناشی از ابتلا به بیماری را تجربه می‌کنند؛ بنابراین، همچنان توصیه می‌شود برای حفظ سلامت در پیله‌تان بمایند.

در این عبارات تااندازه‌ای تضاد به چشم می‌خورد: گزاره با اذعان به این موضوع آغاز می‌شود که تفسیرِ موضوع به انتخاب خود فرد بستگی دارد و بحث مهار داوطلبانه است ولی در ادامه به مشخص‌کردن آن دسته از گروه‌های اجتماعی می‌پردازد که این دستورالعمل درموردشان کاربرد دارد. به واژهٔ تقابلی «باوجود این» در بند دوم توجه کنید. این تعبیر نشان می‌دهد این گروه‌ها نباید موضوع را به‌صورت شخصی داوری کنند، بلکه لازم است پیرو آنچه «توصیه شده است» باشند و بدین‌ترتیب، بر مهاری اجباری دلالت دارد. بنابراین، ارزیابی‌ای که فرد از خطر دارد تابع مقوله‌بندی اجتماعی مفهوم «پیر» یا قرارگیری در «وضعیت مزمن» است. بی‌گمان، با چنین توصیه‌ای فقط عاملیت افراد مسن محدود نشد، موقعیت پرستاران آنها نیز به خطر افتاد. خود من وقتی این محدودیت‌ها را شنیدم، دیگر خیلی کمتر از قبل تمایل داشتم مادرم را با صندلی چرخ‌دارش بیرون برم تا همان‌طور که دوست داشت دور برکه «راه برود»، زیرا در آن شرایط اگر مشکلی ایجاد می‌شد، من مقصر بودم. شاید اگر خبر داشتم او از این بیماری همه‌گیر جان سالم به در نمی‌برد، باز هم بیرون می‌بردمش؛ اما در آن زمان پیام رسمی این بود که باید محتاط بود و فعلاً از کیفیت زندگی چشم پوشید. البته، مادر من خوشبختانه همیشه آن‌قدرها هم مرعوب گفتمان رسمی نمی‌شد.»