کتاب توانا بود هر که دانا بود

کتاب توانا بود هر که دانا بود نوشتهٔ سیروس شایق و ترجمهٔ مارال لطیفی است. انتشارات شیرازه کتاب ما این کتاب را روانهٔ بازار کرده است؛ کتابی در باب علم، طبقه و تکوین جامعهٔ مدرن ایرانی (۱۲۸۰ - ۱۳۳۰).

درباره کتاب توانا بود هر که دانا بود

کتاب توانا بود هر که دانا بود (Who Is Knowledgeable Is Strong) که نخستین‌بار در سال ۲۰۰۹ میلادی به چاپ رسید، با یادداشتی به قلم «مراد ثقفی» (دبیر مجموعهٔ «جامعه و سیاست») آغاز شده است. این کتاب در عین تکیه بر پژوهش‌هایی، آن‌ها را گامی به پیش برده و از سطح ارجاعات کلی به ماهیت اجتماعی و فرهنگیِ کاربست علم و طب از سوی نخبگان مستعمرات و اهداف آنان از این کار فراتر رفته و به تحلیل نقش دانش علمی مدرن در ابعاد فرهنگی و اقتصادی شکل‌گیری طبقه پرداخته است. این پرسش که تمایل طبقهٔ متوسط مدرن ایرانی به ارتقای موقعیت کلی خود در جامعه از طریق پیشبرد منافع اقتصادی و حرفه‌ای، ترویج دیدگاه‌های فرهنگی و افزایش توانایی تأثیرگذاری بر صورت‌بندی جامعهٔ ایرانی چگونه کاربست علوم زیست‌پزشکی را تحت‌تأثیر قرار داد، در این پژوهش مورد توجه ویژه بوده است.

فصل نخست این کتاب به بررسی تغییراتی اختصاص دارد که از قرن سیزدهم تا چهاردهم در شیوهٔ مقابله با بیماری‌ها پدید آمده است. در فصل‌های دوم و سوم با تکیه بر مفهوم سرمایهٔ «بوردیو» و نگاه رابطه‌ای او به تعریف طبقات به بررسی این موضوع پرداخته شده است که علوم مدرن چه نقشی در شکل‌دهی بنیان طبقهٔ متوسط مدرن داشته است. نویسنده در سه فصلی که ذیل بخش دوم قرار گرفته، بر علوم زیست‌پزشکی خاص متمرکز شده و نشان داده است که کاربست آن‌ها بر شرایطی که برای مدرنیتهٔ ایران ضروری تلقی می‌شد و مسائلی که تصور می‌شد در نتیجهٔ این مدرنیته پدید می‌آید، چه تأثیری می‌گذاشت و از آن‌ها چه تأثیری می‌پذیرفت. در فصل چهار که عنوان «خطرات مدرنیته» را بر خود دارد، بررسی شده است که چگونه از نوروفیزیولوژی و روان‌پزشکی برای رسیدگی به تحولاتی استفاده شده که در اثر تکنولوژی در شیوهٔ سنتی زندگی رخ داده بود. در فصل پنج با عنوان «زیست‌قدرت» به تحلیل چگونگی استفاده از بهداشت، به‌نژادی و علم ژنتیک برای از میان برداشتن مشکلات جمعیتی ایران پرداخته شده و سیروس شایق سرانجام در فصل شش جایگاه روان‌شناسی را در ضرورت یافتن ارادهٔ فردی و ملی مطالعه کرده است.

خواندن کتاب توانا بود هر که دانا بود را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب علم، طبقه و تكوين جامعهٔ مدرن ايرانی (۱۳۳۰ - ۱۲۸۰) پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب توانا بود هر که دانا بود

«تعریف رابطهٔ روان‌شناسی با علوم دیگر دشوار بود. پدیده‌ها و فرایندهای روانی که موضوع مطالعهٔ این علم بودند با طبیعت و عملکرد بدن پیوند داشتند، اما تقلیل‌پذیر به آنها نبودند. سیاسی، روان‌شناسی را «تحقیق و توصیف دقیق نفسانیات و یافتن قوانین آنها» تعریف کرده و افزوده است که «نفسانیات برخلاف بدنیات تنها در زمان موجودیت دارند و نه در مکان.» بلافاصله پس از این، توضیح داده است که «از آنچه در بالا گفته شد نباید این نتیجه را گرفت که نفسانیات و بدنیات هیچگونه رابطه و علاقه‌ای با هم ندارند. زیرا میان آنها رابطه و علاقه نه تنها موجود است بلکه چنان زیاد و محکم است که بسیاری از حکما آنها را با هم اشتباه کرده و گروهی نفسانیات را متفرع از بدنیات می‌دانند (مادّیون)؛ و جمعی برعکس، اصالت را شأن اختصاصی روح پنداشته بدنیات را به آن تحویل می‌کنند (روحانیون). ... اما آنچه دانستنش برای ما مهم است و فریقین در آن اتفاق نظر دارند این است که بستگی و همکاری نفسانیات و بدنیات به حدّی است که باید آنها را لازم و ملزوم یکدیگر دانست. این بستگی و همکاری مخصوصاً در مغز و سلسلهٔ اعصاب است که صورت می‌گیرد.»»