کتاب ‌‫قاچاق کرم

کتاب قاچاق کرم [بخوانید: کَرَم] خاطراتی منسوب به کرم بیک است که به کوشش سیروس سعدوندیان و با مقدمه‌ای به قلم رحیم رئیس نیا تدوین شده و انتشارات شیرازه کتاب ما آن را منتشر کرده است. این ناداستان روایتی کم‌سابقه درمورد زندگی مردی است که میان تاریخ، افسانه و خشونتِ عریان ایستاده و از ۱۲ سال یاغیگریِ خود سخن گفته است. ارزش اصلی اثر حاضر را در این دانسته‌اند که هم صدای خودِ راوی است و هم با مقدمه و توضیحات، جایگاه راوی را در فضای قفقاز و آذربایجان روشن می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ‌‫قاچاق کرم

کتاب قاچاق کرم (خاطراتی از دوازده سال طغیان و یاغیگری در قفقاز) اثری است که نام کرم بیک را از خلال روایت‌های شفاهی، گزارش‌های تاریخی و یک دست‌نوشته‌ی شخصی بیرون کشیده و در برابر خواننده قرار داده است (به کوشش سیروس سعدوندیان). متن اصلی، شرح‌حالی فشرده درمورد زندگی مردی است که سال‌هایی پرآشوب را در قفقاز، عثمانی و ایران پشت سر گذاشته و از درگیری‌ها، فرارها، کمین‌ها و دشمنی‌های خونین خود نوشته است. مقدمه‌ی رحیم رئیس نیا فضای تاریخی و اجتماعی شکل‌گیری چهره‌ی قاچاق را توضیح داده است؛ فضایی را که در آن ستم حکومتی، نزاع‌های ایلی، مرزهای ناپایدار و فرهنگ افسانه‌سازی در هم می‌آمیزند و از یک یاغی، شخصیتی پرآوازه می‌سازند.

کتاب قاچاق کرم فقط ثبت چند خاطره‌ی خشن و پراکنده نیست. این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک زندگی واقعی به‌تدریج وارد حافظه‌ی جمعی می‌شود و صورتی افسانه‌ای پیدا می‌کند. در مقدمه از روایت‌های مردمی، نمایشنامه‌ها، داستان‌ها و اشاره‌های تاریخی مربوط به کرم سخن گفته شده و این موضوع به متن اصلی عمق بیشتری داده است. از یک‌سو با مردی روبه‌رو هستیم که بی‌پرده از کشتن، گریز و انتقام می‌گوید و از سوی دیگر با تصویری که مردم از او ساخته‌اند؛ تصویری آمیخته به دلاوری، سرکشی و جوانمردی.

نثر کتاب قاچاق کرم موجز و کم‌آرایه است. این بی‌واسطگیْ خشونت و اضطراب موقعیت‌ها را پررنگ‌تر می‌کند. در بخش‌های مقدماتی هم توضیحاتی داده شده است که به شناخت جایگاه کرم در تاریخ قفقاز، نسبت او با حکومت‌ها و دلیل ماندگاری نام او کمک می‌کند. کتاب حاضر که برای دانستن سرگذشت یک یاغی خواندنی است، به فهم اینکه افسانه‌های محلی چگونه از خلال تجربه‌های واقعی، ترس، مقاومت و خیال جمعی ساخته می‌شوند، کمک می‌کند.

خلاصه کتاب ‌‫قاچاق کرم

کتاب حاضر با شرح تبار و گذشته‌ی خانوادگی کرم آغاز می‌شود و خیلی زود به نقطه‌ای می‌رسد که زندگی او در آن با خونخواهی، فرار و یاغیگری گره می‌خورد. کرم، پس از درگیری‌های خانوادگی و کشته‌شدن پدرش، وارد چرخه‌ای از انتقام، کمین، نبرد و گریز می‌شود و در مسیرهای قفقاز، روستاها، کوهستان‌ها و مرزها مدام جابه‌جا می‌شود. او از همراهانش، دشمنانش، برخوردش با مأموران روس و شیوه‌ی زنده‌ماندن در موقعیت‌های سخت گفته است. مقدمه‌ی کتاب نشان می‌دهد که این زندگی پرحادثه چگونه بعدها به افسانه و روایت مردمی تبدیل شده و نام کرم را از فردی تاریخی فراتر برده است.

چرا باید کتاب ‌‫قاچاق کرم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ‌‫قاچاق کرم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این ناداستان یکی از نمونه‌های نادرِ خاطره‌گویی مستقیم از دل زندگی یک یاغی در قفقاز و نواحی مرزی است.
• مقدمه‌ی مفصل اثر، فاصله‌ی میان شخصیت تاریخی کرم و چهره‌ی افسانه‌ای او را روشن می‌کند.
• خواننده با زمینه‌ی اجتماعی و سیاسی شکل‌گیری یاغیگری در قفقاز و پیوند آن با ایران آشنا می‌شود.
• کتاب حاضر تصویری بی‌پرده از منطق انتقام، بقا و خشونت در مناسبات ایلی و مرزی به دست می‌دهد.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که به پیوند تاریخ محلی، حافظه‌ی جمعی و افسانه‌سازی علاقه دارند.

خواندن کتاب ‌‫قاچاق کرم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ‌‫قاچاق کرم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ قفقاز، آذربایجان و مناسبات مرزی ایران با سرزمین‌های همسایه.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی شکل‌گیری چهره‌های یاغی و مردمی در حافظه‌ی جمعی بیشتر بدانند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که به روایت‌های تاریخی، دست‌نوشته‌ها و خاطره‌نگاری‌های قدیم توجه دارند.
• مخاطبانی که از روایت‌های پرحادثه و مبتنی‌بر درگیری، فرار و کشمکش‌های شخصی و ایلی استقبال می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان واقعیت تاریخی و افسانه‌پردازی مردمی را بکاوند.

درباره کرم بیک

کرم بیک (کرم یا کرم خان) که به قاچاق‌کرم یا کرمِ راهزن شهرت یافته است در سال ۱۲۷۶ هجری قمری در قفقاز به دنیا آمد و در سال ۱۳۱۹ هجری قمری در تهران درگذشت. او از سرکشان و عیاران سرشناس قفقاز به شمار می‌رفت. کرم بیک هم‌زمان با پادشاهی ناصرالدین‌شاه قاجار به حکومت ایران پناه آورد و با اقامت در تهران در بخشی از رخدادهای تاریخی عصر قاجار تأثیر گذاشت. از روزگار یاغی‌گری و راهزنیِ کرم بیک در منطقه‌ی قفقاز، داستان‌ها و حکایت‌های فراوانی بر جای مانده است که همچنان در باورها و فرهنگ عامیانه‌ی آن دیار بازگو می‌شود. کتاب قاچاق کرم خاطراتی منسوب به کرم بیک است که به‌کوشش سیروس سعدوندیان و با مقدمه‌ای به قلم رحیم رئیس نیا تدوین و توسط انتشارات شیرازه کتاب منتشر شده است.

درباره سیروس سعدوندیان

سیروس سعدوندیان متولد سال ۱۳۳۲، استاد و پژوهشگر تاریخ معاصر است که در زمینه‌ی اجرای برنامه‌ها و تحقیق پروژه‌های تصویری نیز فعالیت کرده است. ازجمله آثار و فعالیت‌های حرفه‌ای او می‌توان به اجرای برنامه‌ی تلویزیونی «شب‌های تاریخ» و نیز پژوهش و تحقیق در مستندهای تاریخی «روزگار رضاخانی»، «تنها مدرس» و «خاطرات خانه‌ی متروک» اشاره کرد. کتاب ‌‫قاچاق کرم (خاطراتی منسوب به کرم بیک) به کوشش سیروس سعدوندیان تدوین شده است. از دیگر آثار مکتوب او می‌توان اشاره کرد به «آم‍ار دار ال‍خ‍لاف‍ه‌ ت‍ه‍ران‌: اس‍ن‍ادی‌ از ت‍اری‍خ‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ ت‍ه‍ران‌ در ع‍ص‍ر ق‍اج‍ار...»، «اشرف جان و رویاهای شهریور» و «اول‍ی‍ن‌ه‍ای‌ ت‍ه‍ران‌».