کتاب تئاتر در مسیر انقلاب

کتاب تئاتر در مسیر انقلاب نوشتۀ ننسی ون نورمن بائر با ترجمۀ پیام فروتن و نسترن باقری در نشر قطره به چاپ رسیده است. این کتاب مصور، تئوری‌هایی دربارۀ طراحی صحنۀ آوانگارد روسی به‌همراه نمایشگاهی است که با همکاری موزهٔ ایالتی تئاتر باخروشین مسکو در موزهٔ هنرهای معاصر سن فرانسیسکو برگزار شد.

درباره کتاب تئاتر در مسیر انقلاب

تئاتر همیشه جایگاه ویژه‌ای را در زندگی هنری روسیه به خود اختصاص داده است. در اوایل قرن بیستم، نقاشان آوانگارد شروع به آزمودن صحنه به‌عنوان یک آزمایشگاه بصری کردند و هنرمندان آن، انقلابی در طراحی لباس، صحنه و پوستر ایجاد کردند و نشاطی تخیلی را به آنجا بردند که  به‌ندرت مشابه داشت. کتاب مصور تئاتر در مسیر انقلاب همراه با نمایشگاهی است که با موضوع طراحی صحنۀ آوانگارد روسی ۱۹۱۳-۱۹۳۵ در آمریکا برگزار شد.

موزهٔ هنرهای معاصر سن فرانسیسکو با همکاری موزهٔ ایالتی تئاتر باخروشین مسکو، اولین موزهٔ بزرگ انحصاری، دربارۀ نگاهی بر تئاتر آوانگارد روسی را در آمریکا برگزار کرد. نانسی ون نورمن بائر برگزارکننده در موزۀ سانفرانسیسکو بود. تئاتر در گذر انقلاب: طراحی صحنهٔ آوانگارد روسی ۱۹۱۳-۱۹۳۵، توجه را به موفقیت‌های تجربی و خلاقانهٔ تئاتر روسی در سال‌های ۱۹۳۵- ۱۹۱۳ و هنرمندان بصری‌ای که از صحنه‌های تئاتر به‌مثابه آزمایشگاهی برای گسترش موفقیت‌های خلاقانه‌شان در هنر بهره گرفتند جلب کرد. در این فرایند، هنرمندان آوانگارد روس چنان مفاهیم جاری را متحول کردند که هنر مدرن قرن بیستم را می‌توان وام‌دار میراث گران‌بهای آن‌ها دانست. برگزاری نمایشگاهی با این وسعت، نیازمند حمایت اشخاص و مؤسسات بسیاری در اتحاد جماهیر شوروی بود. این همکاری از اجلاس ژنو و امضای معاهدهٔ فرهنگی میان ایالات‌متحدهٔ آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۸۵ آغاز و فصلی تازه در همکاری میان دو کشور ایجاد شد.

آثار موجود در این کتاب به‌دلیل ویژگی‌های بصری خیره‌کننده‌شان و بینشی که دربارۀ تاریخ پرتلاطم تئاتر آوانگارد روسیه در فضای فرهنگی در حال تغییر ارائه می‌دهند، انتخاب شده‌اند.

مهم‌ترین مشکلات تئاتر حرفه‌ای امروز، فقر منابع مالی، فقدان تخصیص بودجهٔ لازم و سالن‌های خصوصی چنداجرایی است. موانع بزرگی که همواره در فرایند تولیدات تئاتری نقشی بسزا داشتند و گروه‌های نمایشی را از رسیدن به اثری شایسته و درخور توجه بازداشته‌اند.

یکی از حوزه‌هایی که به‌سبب فقر منابع مالی در تئاتر همواره بیشترین ضربه را متحمل شده و از آنجا نیز به سایر حوزه‌های تئاتر سرایت کرده است، طراحی صحنه و لباس یک اثر نمایشی است. بی‌تردید یکی از مؤلفه‌های مهم شکل‌دهنده به هر طرح صحنه‌ای، اختصاص بودجهٔ مناسب است و در این راستا نمی‌توان به‌صرف اتکا به خلاقیت‌های طراح صحنه از منابع مالی موردنیاز چشم‌پوشی کرد. آنچه مسلم است، در سال‌های اخیر هیچ راهکار یا ترفند مناسبی هرچند گذرا و مقطعی در راستای بهینه‌سازی وضعیت طراحی صحنهٔ تئاتر اندیشیده نشده است. روشی که بتواند در جهت ارتقای جنبه‌های بصری اثر وارد عمل شده و به بهبود شرایط موجود بپردازد. این نوشتار تلاش دارد تا به برخی از راه‌ها که می‌تواند در این عرصه مفید واقع شود و به‌صورت کاملاً علمی شرایط موجود را بهبود بخشد بپردازد و دورنمایی کاملاً سازمان‌یافته را پیش‌ِروی فعالان این حوزه از تئاتر ترسیم کند.

خواندن کتاب تئاتر در مسیر انقلاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به همۀ دانشجویان، مدرسان و دوستداران طراحی صحنه و لباس پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب تئاتر در مسیر انقلاب

«آنچه مسلم است، زیربنای اساسی هر طرح صحنه‌ای را نمایشنامه تشکیل می‌دهد و این فضا، طرح داستانی و درنهایت تحلیل مستتر در متن است که به طراح صحنه ایده‌های ابتدایی طراحی را ارائه می‌کند. در همین راستا، هر طراحی با توجه به علایق و دانش بصری خود شیوه‌ای را به‌منظور رسیدن به طرح نهایی اتخاذ می‌کند. برای برخی از آن‌ها فضا و حس و حال متن حرف اول و آخر را می‌زند و برای برخی دیگر تحلیل متن جایگاه ویژه‌ای دارد. به هر روی در تمام این رویکردها نمی‌توان منکر متن یا طرح نمایشی به‌عنوان نقطهٔ آغاز طراحی صحنه شد. بدین‌ترتیب، به‌نظر می‌رسد هر طرح صحنه‌ای به یک متن نمایشی منحصر می‌شود و با پایان یافتن آن نمایش، دکور و ملزومات ساخته‌وپرداخته‌شدهٔ مربوط به آن نمایش، قابلیت‌های بهره‌برداری در دیگر نمایش‌ها را از دست خواهد داد. این امر تا حدود بسیاری قابل‌قبول و منطقی به‌نظر می‌رسد. به‌ویژه در حوزهٔ آثار رئالیستی که بی‌تردید رابطهٔ کاملاً مستقیم و بی‌واسطه‌ای میان متن و جنبه‌های بصری اثر وجود دارد. اما با طرح نظریات ادوارد گوردن کریگ و آدولف آپیا در عرصهٔ طراحی صحنهٔ تئاتر و توسعه و به‌کارگیری آن توسط کارگردان‌های دنیای جدید تئاتر اوضاع به‌گونه‌ای دیگر رقم خورد. حالا دیگر انتزاع در قالب هرچه ساده‌تر کردن فضاهای بصری وارد سالن‌های تئاتر شده بود و آرام آرام به حرکت خود ادامه می‌داد. این اعتقاد راسخ کریگ بود که همهٔ نمایشنامه‌های بزرگ، یک دکور تخیلی خاص خود را دارند.»