کتاب مقوله فطرت

کتاب مقوله فطرت اثری از جمعی از پژوهشگران حوزه آزاد جامعه الزهرا (ع) در انتشارات دانشگاه امام صادق (ع) چاپ شده است. 

درباره کتاب مقوله فطرت

فطرت بشر از آغاز خلقت، در جست‌وجوی هویت، معنا و هدف زندگی، زمان‌ها و زمین‌های بسیاری را در‌نوردیده است. در عصر صنعت و فناوری، هنوز هم «معنای زندگی» یکی از مهم‌ترین موضوعات فلسفی، روان‌شناختی و دینی است و برای انسان عصر «ترانس مدرن» پرسش‌های اصلی چنین است: آیا جهان، هدف و معنا دارد؟ آیا علم و فناوری می‌تواند زندگی را لذت‌بخش و ارزشمند کند؟ آیا مردم، مستقل از شرایط و علایق خاص خود، برای زندگی دلیلی دارند؟

یافتن معنای زندگی، مستلزم آن است که جوینده، قبل از هر چیز سرشت انسانی خود را بشناسد و این امر تنها با شکوفایی فطرت محقق می‌شود و درنتیجه آدمی می‌یابد که هویت او «حی متأله» است؛ یعنی انسان دارای فطرت و سرشتی است که به تعبیر اندیشمندان مسلمان‌، «امّ‌المعارف» ، «نحوهٔ وجود انسان» و عین معرفت و عشق به کمال مطلق است.

راز خداباوری: استاد مطهری در تبیین مقوله فطرت می‌نویسد: «... ما مدعی هستیم انسان بالطبع، نمی‌بایست گرایش مادی پیدا کند؛ مادیگری یک جریان مخالف طبیعت و فطرت انسان است و چون برخلاف اصل است، باید به جست‌وجوی علت مادیگری پرداخت و از سببی کاوش نمود که آن را برخلاف اصل و قاعده به ‌وجود آورده و به عبارت ساده‌تر، اعتقاد به خدا، حکم سلامت و گرایش مادی حکم بیماری را دارد. هیچ‌گاه از سِرّ سلامت نباید پرسید، زیرا سلامت طبق مسیر و جریان طبیعی نظام خلقت است؛ اما اگر دیدیم فردی یا جمعیتی بیمارند، باید پرسید: چرا این افراد بیمار شدند؟ این نظر ما، درست برخلاف مطالب کتب «تاریخ ادیان» است که غالباً به‌دنبال این می‌گردند که چرا بشر گرایش دینی پیدا کرد؟ از نظر ما گرایش دینی نیازی به پرسش ندارد. دین، کشش فطرت است بلکه باید کاوش کرد که چرا بشر گرایش به بی‌دینی پیدا کرد...؟

علت ناهنجاری‌ها: جامعه‌شناسان و روان‌شناسان؛ ناهنجاری‌هایی، مانند ناکامی‌، اضطراب، شکست‌ها و ناتوانی تفسیر آن‌ها را از‌جمله عوامل مهم بی‌هویتی و پوچ‌انگاری می‌دانند که در‌واقع علت همه این معضلات، ضعف یا عدم ایمان دینی صحیح است. در فرهنگ الهی، انسانی که خدا را فراموش نموده؛ در‌واقع «حقیقت» خویش را از یاد برده و خود را گم کرده و درنتیجه معاد و راهنما را به فراموشی سپرده و زندگی برایش بی‌معنا شده است...

به‌طور‌کلی در تمام ادیان، اساس و شالودهٔ دین، عقاید است و دو رکن دیگر؛ یعنی اخلاق و احکام بر آن نهاده شده‌اند؛ بنابراین در عصر «بحران هویت»، بحث از عقیده، در شرق و غرب عالم، اهمیت و ارزش بسزایی پیدا می‌کند؛ زیرا عقاید صحیح، انسان را مقابل خرافات، انحرافات و شبهات مصون می‌کند. حساسیت و اهمیت باورها، به‌حدی است که مهم‌ترین دغدغه و سؤال متفکران و مربیان معاصر این‌گونه مطرح شود:

بهترین راه برای تبیین و اثبات مباحث اعتقادی کدام است‌؟

اندیشمندان ادیان، مذاهب و نحله‌ها، در طول تاریخ از راه‌های حس، عقل و قلب (فطرت) برای اثبات باورهای خود استفاده نموده‌اند، ولی متأسفانه «قلب» کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ درحالی‌که معارف فطری دارای این صفات جالب است: همیشگی، جهانی، همگانی، آسان و ... افزون بر اینکه بینش‌های فطری به جهت هماهنگی با نقل، عقل و علم از اتقان و ثبات بسیار بالایی برخوردار است.

امروزه که برخی تحولات جامعه بشری باعث «دفن» فطرت انسان‌ها شده است؛ تبیین مباحث اعتقادی با رویکرد به فطرت، امری لازم و ضروری است که در نوشتار حاضر به‌عنوان هدف دنبال می‌شود. به قول نورمن گیسلر: «در انسان نیازی بنیادی و وجودی به خداوند است. نیچه، الحاد خویش را غیرقابل تحمل یافت و سارتر‌ نیز قبل از اینکه در آخر عمرش، الحاد را به ایمان تبدیل کند ؛ از این شکایت داشت که با الحاد‌ نمی‌توان زندگی کرد و می‌گفت: «الحاد مسئله‌ای ظالمانه است». تجربیات این افراد یادآور شک‌گرایی هیوم و کانت است» ؛ بنابراین در یک کلام باید گفت انسان، معنا و مفهوم زندگی و عشق و حرکت به‌‌سوی کمال را در معارف فطری و ناب الهی می‌یابد.

کتاب مقوله فطرت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به دانشجویان فلسفه و الهیات پیشنهاد می‌شود.