کتاب معمای خنده

کتاب معمای خنده نوشتهٔ فاطمه نصر اصفهانی است. انتشارات اندیشه احسان این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر حاوی جستارهایی پیرامون شناخت شوخی و خنده است.

درباره کتاب معمای خنده

نویسندهٔ کتاب معمای خنده کوشیده است تا به‌منظور تسهیل دسترسی علاقه‌مندان و پژوهشگران حوزهٔ خنده و شوخی به جدیدترین اطلاعات و رویکردها در باب مسئلهٔ شوخ‌طبعی، نتیجهٔ بخشی از مطالعات و دستاوردهای خود و مبانی نظری مربوط به مطالعهٔ شوخ‌طبعی را در قالب کتاب حاضر به چاپ برساند. این کتاب کوشیده تا به برخی سؤالات و چالش‌های فکری محققان و پژوهشگرانی که می‌خواهند در این حوزه قدم بگذارند، پاسخ گوید و درعین‌حال جامعهٔ دانشگاهی را به لزوم تحقیق و مطالعهٔ بیشتر در زمینهٔ شوخ‌طبعی و ابعاد آن، به‌ویژه با تمرکز بر خنده و شوخ‌طبعی در فرهنگ عامهٔ ایران، برانگیزاند و سبب رونق بیشتر مطالعات شوخ‌طبعی شود.

کتاب حاضر در ۵ فصل نوشته شده که عناوین آن به‌تریب عبارتند از: «در باب شوخ‌طبعی یا مطایبه»، «در باب جوک»، «تاریخچهٔ جوک»، «مطالعات شوخ‌طبعی؛ تاریخچه و گستره» و «نظریه‌های شوخ‌طبعی».

خواندن کتاب معمای خنده را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران مطالعه پیرامون موضوع شوخی و طنز پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب معمای خنده

«خنده و شوخی یکی از مهم‌ترین ویژگی‌ها و خصوصیات جامعهٔ بشری محسوب می‌شود که سابقه‌ای به قدمت نوع بشر دارد. از گذشته‌های دور تا به امروز، این پدیده ـ به‌عنوان یک عنصر فرهنگی‌اجتماعی ـ به‌صورت ثابت در همهٔ فرهنگ‌ها و جوامع وجود داشته است. اهمّیّت و قدمت این رفتار انسانی به‌گونه‌ای است که نخستین فلاسفهٔ یونان ـ ازجمله ارسطوـ وجه تمایز آدمی را از سایر گونه‌های حیوانات همین توانایی خندیدن دانسته و تأکید کرده‌اند که از میان همهٔ حیوانات تنها آدمی است که می‌تواند بخندد. فلاسفهٔ بعدی، به‌ویژه مشاییان، انسان را حیوانی می‌دانستند که می‌خندد (صدر، ۱۳۸۱:۱) و از همین رو آدمی را «جاندار ضاحک یا خندان» خوانده‌اند. به‌تدریج و با گذشت زمان، در اغلب جوامع بشری بخش خاصّی از فرهنگ تحت‌عنوان «فرهنگ خنده» با محوریت موضوعات شادی‌آفرین، فرح‌بخش و شوخ‌طبعانه شکل گرفته است. به‌تعبیر باختین فرهنگ خنده و شوخی در برابر فرهنگ رسمی و جزمی و جدّیت خشک و سرکوبگر گفتمان مسلّط قرار می‌گیرد (پوینده، ۱۳۸۰:۱۲). باختین «فرهنگ خلّاق خندهٔ عامّهٔ مردم» را یکی از وسیع‌ترین و غنی‌ترین حوزه‌های فرهنگ می‌داند (باختین، ۱۳۹۴:۵۵).

به‌طورکلّی فرهنگ شوخی و خنده را می‌توان واجد دو ویژگی دانست: نخست آنکه این فرهنگ به عامّهٔ مردم تعلّق دارد و باتوجّه‌به ویژگی‌ها و خصوصیات فرهنگی ـ اجتماعی مردم هر جامعه شکل می‌گیرد. از همین رو، تجلّی‌گاه اصلی فرهنگ خنده در نمایش‌های شوخ‌طبعانه، جشن‌ها و جشنواره‌های مردمی، ترانه‌ها، ضرب‌المثل‌ها و همچنین بازی‌ها و آیین‌های عامیانه است. دیگر آنکه این فرهنگ در بستر تاریخ از دوره‌ای به دورهٔ دیگر متمایز بوده است و در راستای پویایی‌های فرهنگی ـ اجتماعی، گونه‌ها و اشکال مختلفی به خود گرفته است (تودوروف، ۱۳۷۷:۱۲۸-۱۲۵). فرهنگ شوخی و خنده، که امروزه در علوم‌انسانی از آن تحت‌عنوان «شوخ‌طبعی» یاد می‌شود، هم ازنظر شکل و هم ازنظر محتوا بسیار گسترده و متنوّع است و تقریباً در همهٔ حوزه‌های انسانی به انواع و اشکال گوناگون حضور دارد (تجبر، ۱۳۹۰:۶۸).

ازآنجاکه جوک‌ها و شوخ‌طبعی‌ها بخشی از زندگی روزمرهٔ توده‌های مردم و طبقات و قشرهای مختلف اجتماعی هستند، بسیاری از افراد غیرمتخصّص آن‌ها را بخش‌هایی کوچک، کم‌اهمّیّت و پیش‌پاافتاده از نظام اجتماعی تلقّی می‌کنند که فاقد اهمّیّت پژوهشی قابل‌توجّه هستند. به‌علاوه، جنبهٔ تفنّنی، ذوقی و تفریحی جوک‌ها سبب شده است که عدّه‌ای از محقّقان و پژوهشگران علوم‌اجتماعی که برای مسائل و موضوعات کلان جامعه نوعی تقدّم یا ارجحیت قائل هستند، چنین پدیده‌هایی را فاقد اهمّیّت تحقیقی و مطالعاتی در نظر بگیرند و علاقهٔ چندانی به مطالعه و پژوهش در این زمینه از خود نشان ندهند. این موضوع در حالی است که به‌زعم دانشمندان علوم‌انسانی و اجتماعی جوک‌ها حاوی رمزورازها، پیچیدگی‌ها و اشارات دقیقی به ویژگی‌های خاصّ آدمی و جوامع بشری هستند و مطالعهٔ آن‌ها از دو بُعد نظری و روش‌شناختی حائز اهمّیّت است.»