کتاب واژه نامه فارسی (بخش چهارم)

کتاب واژه نامه فارسی (بخش چهارم) نوشتۀ شمس فخری اصفهانی و حاصل ویراستاری صادق کیا است. این کتاب را انتشارات دانشگاه تهران در سال ۱۴۰۰ منتشر کرده است.

درباره کتاب واژه نامه فارسی (بخش چهارم)

معیار جمالی و مفتاح ابواسحاقی کتابی است در ۴ فن عروض و قافیه و بدیع و لغت فرس که آن را شمس فخری اصفهانی از ادبای کمتر شناخته‌شدهٔ قرن هشتم، به نام جمال‌الدین ابواسحاق اینجو تألیف کرده است. عنوان کتاب حاضر واژه نامه فارسی (بخش چهارم) است.

مؤسسهٔ انتشارات دانشگاه تهران بر انتشار کتاب‌های آکادمیک تمرکز دارد. این مؤسسه از سال ۱۳۲۵ کار خود را به طور مستقل آغاز کرده است. «دکتر پرویز ناتل خانلری» آغازگر فعالیت این انتشارات بود. پس از «دکتر خانلری»، شادروان «دکتر ذبیح‌الله صفا» با یاری «دکتر حسین مینوچهر» مدیریت توسعهٔ انتشارات را برعهده گرفتند.

انتشارات دانشگاه تهران زیر نظر مدیریت ادارهٔ کل خدمات پژوهشی و انتشارات دانشگاه تهران اداره می‌شوند. انتشارات دانشگاه تهران، نخستین‌بار با این آرمان پدید آمد که پاسخگوی نیاز دانشجویان باشد، اما به‌مرور نیازهایی فراتر از نیاز نخستین نمودار شدند. در مرحلهٔ اول اساتید نیازمند آن بودند تا با گسترش کمی و کیفی دانشگاه، از آخرین داده‌های علمی برخوردار شوند. پس از اینکه که دانشگاه تهران، مؤلفان بزرگ و سرشناس را جذب برنامه‌های آموزشی خود کرد، انتشارات دانشگاه تهران چاپ و انتشار آثار آنان را نیز در زمرهٔ وظایف خود قرار داد. این رویه تا آنجا ادامه داشت که بندی از اساسنامه به آن اختصاص یافت؛ با این مفهوم که انتشارات دانشگاه تهران خود را ملزم به چاپ متون و آثار فرهنگی ایران‌زمین کرده است. انتشارات دانشگاه تهران تاکنون بیش از ۵٬۰۰۰ عنوان کتاب منتشر کرده است و به‌طور میانگین در هر روز بیش از یک کتاب منتشر می‌کند.

خواندن کتاب واژه نامه فارسی (بخش چهارم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

علاقه‌مندان به زبان و ادبیات فارسی می‌توانند از مخاطبان این کتاب باشند.

درباره شمس الدین محمد شمس فخری اصفهانی

فخری اصفهانی شاعر و نویسنده بود. او به شمس فخری معروف بود. او در سال ۷۱۳ ق. به لرستان سفر کرد و آنجا با فضلا دربارهٔ عروض و قوافی بحث کرد و سپس به خواهش آنان رسالهٔ مختصری در فن عروض و قوافی تألیف کرد؛ ولی توقف او در آن دیار چندان طولانی نبود و از آنجا در دوران وزارت «خواجه غیاث‌‏الدین محمد» به عراق بازگشت. چنان‌که در سال ۷۳۲ ق. در قم سکونت داشت و در همین شهر بود که قصیدهٔ معروف خود را به «خواجه غیاث‌‏الدین» ساخت. پس از قتل خواجه او مدتی در اصفهان که در آتش ناامنی می‌‏سوخت، انزوا اختیار کرد و سپس از آنجا به شیراز رفت و به‌خدمت «شاه شیخ ابواسحاق اینجو» در آمد. او معاصر «خواجه حافظ شیرازی» بود.

بخشی از کتاب واژه نامه فارسی (بخش چهارم)

«آسا: دهان دره باشد و آن از ملالت یا غلبه خواب آید.

آسا: دیگر مانند باشد چنان که گویند شیر آسا و مهرآسا.

افدستا: کلمه‌ای است مرکب از افد که آن شگفت باشد و ستا که آن ستایش باشد.

رخشا: رخشنده باشد.

استا: تفسیر زند است و زند و پازند دو کتاب است از صحف ابراهیم.

شیدا: دیوانه باشد.

آوا: آواز باشد و هزاردستان را هزار آوا بدین اعتبار گویند.

بتا: یعنی بگذار.

کیا: مرزبان باشد.

کیا: دیگر چار طبایع را گویند.

ترا: دیواری باشد عظیم سخت و بلند که پیش کسی یا چیزی بکشند.

سا: خراج باشد که حاکم ملکی به پادشاه فرستد.

پروا: فراغت باشد و سراسیمه را ناپروا گویند.

دروا: آویخته باشد.

خارا: سنگ صلب باشد که هیچ‌چیز بدان کار نکند و جنسی از جامه‌ها هست که آن را خارا گویند.

روهینا: شمشیر گوهر دار را گویند.

سروا: حدیث و افسانه باشد.

شفا: تیردان باشد.

فرخا: فراخنای چیزی باشد.

کفا: سختی و رنج باشد که به کسی رسد.

کانا: ابله و بی‌عقل را گویند.

کمرا: شبگاه چهارپایان و گوسفندان باشد.

کمرا: دیگر طاق خانه را گویند.

کزبا: جنسی از ریواس است.

کندا: فیلسوف و دانا باشد.

قسطا: پسر لوقا بوده است و ایشان دو حکیم بوده‌اند از یونان.

مانا و همانا پنداری بود.»