کتاب بیراهه‌های نظریه جامعه‌شناختی

«بیراهه‌های نظریه‌ جامعه‌شناختی» نوشته نیکوس موزلیس(-۱۹۳۹)، استاد جامعه‌شناسی مدرسه‌ی اقتصادی لندن است. کتاب بیراهه‌های نظریه‌ی جامعه‌شناختی یکی از مهم‌ترین کتاب‌های موزلیس در حوزه‌ی نظریه‌ی جامعه‌شناختی است. این کتاب، که در سال ۱۹۹۵ منتشر شد، با روشی آسیب‌شناختی ابتدا مسائل مبتلابه نظریه‌ی جامعه‌شناختی امروزی را بررسی می‌کند و در ادامه برای آن‌ها درمان‌هایی ارائه می‌دهد. به نظر موزلیس، نقطه‌ی آغاز بحث درباره‌ی مسائلی که نظریه‌ی جامعه‌شناسی با آن‌ها روبه‌روست، پرداختن به کارهای پارسونز است. می‌گوید آن‌چه را در دهه‌های گذشته در نظریه‌ی جامعه‌شناسی اتفاق افتاد می‌توان نظریه‌ی‌ جامعه‌شناختی پساپارسونزی دانست. به بیانی دیگر، این پارسونز بود که نظریه‌ی جامعه‌شناختی را به‌عنوان یک زیررشته‌ی مشروع در جامعه‌شناسی تثبیت کرد. موزلیس درباره‌ی کارهای اخیری که در نظریه‌ی جامعه‌شناختی اتفاق افتاد، به روشی مستدل و معقول نظر می‌دهد و مفاهیمی را که در توسعه‌ی نظریه‌ی جامعه‌شناختی باید به کار گرفت و یا آن‌هایی را که باید کنار گذاشت، نشان می‌دهد. به‌ویژه او در مواردی گامی جلوتر می‌گذارد و از پارسونز انتقاد می‌کند که نظام AGIL او بسیار مکانیکی‌ست و در نتیجه تحلیل جامعه‌شناختی شی‌انگاری‌شده از دل آن بیرون می‌آید. موزلیس پیشنهاد می‌کند به جای تقسیم چهار خرده‌نظام پارسونز بر حسب نظام AGIL باید مارکس را وارد تحلیل کرد. او می‌گوید اگر هوشمندانه از ایده‌های مارکس درباره‌ی تکنولوژی، تملک و ایدئولوژی استفاده کنیم، می‌توانیم در جهت کمک به بازسازی نظریه‌ی پارسونزی از آن‌ها بهره بریم. در نهایت موزلیس در این کتاب می‌خواهد با استمداد از پارسونز و مارکس مجموعه‌ای از ابزارهای مفهومی معرفی کند که هم به کار حل مسائل خاص نظریه‌پردازی کارکردگرا بیاید هم به جامعه‌شناس تجربی‌محور کمک ‌کند تا از سطح تحلیل خرد به سطح میانه و کلان برود و در همان حال هم از اتهام تقلیل‌گرایی و شی‌انگاری پدیده‌های اجتماعی دور ماند.