کتاب سیاه قلم؛ احوال و آثار استاد علی محمد اصفهانی

کتاب سیاه قلم؛ احوال و آثار استاد علی محمد اصفهانی نوشته گروهی از نویسندگان در همایش استاد علی‌محمد اصفهانی است که مهدی مکی‌نژاد گرداوری کرده است.

درباره کتاب سیاه قلم؛ احوال و آثار استاد علی محمد اصفهانی

دوره قاجار یکی از مهم‌‌ترین دوره‌های تاریخ هنر ایران است که تحت تأثیر صنعت عکاسی، چاپ سنگی، روزنامه‌‌ها و همچنین گسترش روابط با اروپا قرار گرفته است. در این دوره با واردات انواع کالاهای مصرفی، بسیاری از کارگاه‌های سنتی تعطیل شده‌اند؛ اما بازار کاشی نه‌ تنها کساد نشده، بلکه به عنوان یک پدیده جذاب و لوکس به‌ شدت مورد اقبال خاص و عام قرار گرفته و علاوه بر کارکردهای ساختمانی، به عنوان یک بوم نقاشی نیز مورد استقبال سیاحان، درباریان و حاکمان واقع شده است.

سیاه‌ قلم یک فن و روش نقاشی زیر لعاب است که اواخر دورۀ قاجار بسیار مورد توجه هنرمندان کاشی‌ ساز قرار گرفت. از آنجا که کاشی‌های هر دوره، بازتابی از گرایش‌های زیبایی‌شناسی و فکری و هنری همان دوره است، در واقع بوم کاشی، آیینه‌ای است که می‌توان در آن ذوق و سلیقه مردم و حاکمان را نظاره کرد. توسعه شهر تهران در سال ۱۲۸۴ هجری قمری موجب ساخت و ساز ابنیه جدید، به‌ ویژه عمارت‌های درباری شد؛ از این رو، کاشی به عنوان ماده‌ای محکم و جذاب، بیش از پیش مورد اقبال و استفاده قرار گرفت. این امر هنرمندان مختلفی از جمله استاد علی محمد اصفهانی را به تهران کشاند.

استاد علی‌ محمد اصفهانی کاشی‌ سازی ماهر و نقاشی توانا بود که دستی نیز بر معماری داشت. او در سال ۱۳۰۱ هجری قمری از اصفهان به تهران آمد و کارخانه‌ای در حوالی دروازۀ شاه عبدالعظیم تأسیس کرد. تسلط به فنون مختلف و توانمندیاش در طراحی موجب شد خیلی زود قلب کاشی دارالخلافه را تسخیر کند و سر سلسلۀ کاشی‌ سازان پایتخت شود.

در طی یک دهه فعالیت نفیس‌ترین کاشی‌های دورۀ قاجار در کارخانۀ او تولید شد. آثار استاد علی‌ محمد اصفهانی بسیار پراکنده و متنوع است. بخشی از آثار وی که به سفارش اروپاییان، به‌ ویژه مرداک اسمیت و موسیو لومر فرانسوی ساخته شده، در موزه‌های خارج از کشور مثل موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری و به نمایش گذاشته شده‌اند و بخش دیگری از آنها، در شه های تهران و اصفهان، در موزه‌ها یا اماکن عمومی و مذهبی مثل حرم عبدالعظیم دیده می‌شوند.

 در این طیف وسیع آثار، انواع تکنیک‌های کاشی مثل زرین‌ فام، نقاشی زیر لعاب، مشبّک، برجسته و هفت‌ رنگ به کار رفته است. از این بابت علی‌ محمد اصفهانی یک کاشی‌پز منحصر به فرد و به اصطلاح «هفت‌ قلم» بوده که مورد توجه پژوهشگران داخلی و خارجی قرار گرفته است. از جمله خانم جنیفر اسکرس که اولین مقاله دربارۀ او را حدود نیم قرن پیش نوشته‌ است. سیاه‌ قلم اولین کتابی است که دربارۀ آثار هنرمند کاشی‌ ساز در قالب یازده مقاله ارائه شده در همایش استاد علی محمد اصفهانی چاپ و منتشر شده و در اختیار علاقه‌ مندان قرار گرفته است.

خواندن کتاب سیاه قلم؛ احوال و آثار استاد علی محمد اصفهانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

اگر به هنر کاشی‌سازی و تاریخ معماری علاقه دارید کتاب سیاه قلم؛ احوال و آثار استاد علی محمد اصفهانی می‌تواند اثری جذاب برای شما باشد.