کتاب گنجینه؛ کتاب هشتم

گنجینه نخستین کتاب تخصصی علمی ــــ پژوهشی در زمینه هنرهای سنتی ایرانی ــــ اسلامی است که کتاب اول آن در زمستان سال ۸۸ با حمایت معاونت پژوهشی فرهنگستان هنر چاپ شده و در اختیار علاقه‌مندان به این حوزه هنری قرار گرفته است.

 این فصلنامه درصدد فراهم آوردن زمینه‌هایی برای شناخت گنجینه‌های ارزشمند و مواریث بی‌بدیل هنرهای ملی ایرانی ـــ اسلامی و روشنی بخشیدن به اندیشه و ذوق شیفتگان هنرهای سنتی است تا غبار فراموشی و نسیان را از چهره گهربار این گنج‌های شایان بزداید. تاکنون هشت شماره از این مجموعه چاپ و منتشر شده است.

 کتاب حاضر شمارۀ هشتم از فصلنامه گنجینه و دربردارندۀ یازده مقاله علمی و هنری در حوزۀ نگارگری و صنایع دستی ایرانی است.

 اولین مقاله با عنوان «سفال‌های ایرانی عصر صفوی از دیدگاه مسافران خارجی» نوشتۀ دکتر مهدی محمدزاده است که به بررسی سفال‌های صفوی از دیدگاه سیاحان اروپایی و مطالعه تطبیقی یادداشت‌های هر کدام از آنها در مورد جنبه‌های مختلف هنر سفالگری و تأثیر جایگاه اجتماعی سیاحان و نوع مأموریت آنها و نیز نگاهشان به سفال عصر صفوی پرداخته است.

 در دومین مقاله تحت عنوان «هاله نور در نگارگری سده‌های پنجم تا هشتم هجری»، زهره روح‌فر بر آن است تا جایگاه نور و تجسم‌های آن در ذهنیت قوم آریایی و نیز تأثیر آرایۀ پرمعنای هاله نور را در قرون میانی اسلامی بنا بر حکمت رایج یعنی فلسفۀ ایرانی ــ اشراقی تبیین کند.

 «بررسی ظروف برنزی دورۀ ساسانی» نوشتۀ دکتر سوسن بیانی، دکتر مسعود آذرنوش و مهدی بختیاری سومین مقاله از این مجموعه است که در آن به بررسی صنعت فلزکاری از زوایای مختلف و مطالعۀ ناشناخته‌هایی از ظروف برنزی دورۀ ساسانی و ارزیابی تکنیک ساخت و تزیینات و گاهنگاری این آثار پرداخته‌اند.

 مقاله بعدی با عنوان «تزیینات و فنون لاله‌های نوروزی در موزۀ قاجار تبریز» از علی‌اصغر شیرازی و سیده زهرا موسویان به شناخت بیشتر هنر شیشه‌گری و انواع فنون تزیینی و نقوش رایج در زیباسازی آثار شیشه‌ای دورۀ قاجار اختصاص دارد.

 «جایگاه نقوش و نمادهای رایج در ورنی‌بافی منطقه هوراند» عنوان پنجمین مقاله و نوشتۀ شهرزاد ساسان‌پور است که می‌کوشد نمادهای مختلف حیوانی، پرندگان، گیاهان و نمادهای هندسی و نقوش رایج در ورنی، یکی از مهم‌ترین دست‌بافته‌های منطقه هوراند واقع در ۵۵ کیلومتری شهرستان اهر استان آذربایجان شرقی را با روش کتابخانه‌ای و میدانی معرفی نماید.

 مقاله ششم با عنوان «قالی‌های دورۀ صفویه، موزۀ فرش آستان قدس رضوی» اثر مهدیه اکبری مروری است بر برخی ویژگی‌های قالی‌های صفویه و به‌ویژه سبک اصفهان در قالی در مقام مقدمه‌ای بر شناسایی این قالی‌ها در این هنر و صنعت دیرپا در دوره صفویه.

 در مقاله هفتم با عنوان «تأثیر سرمایۀ فکری در مدیریت تولید و صادرات فرش دست‌باف ایران»، نویسنده، عبدالله میرزایی، به چگونگی شناسایی و مدیریت صحیح سرمایه‌های نامشهود در فرایند طراحی و تولید فرش دست‌باف ایران پرداخته تا به عنوان مزایای رقابتی تأثیرگذار در بازارهای جهانی به کار برده شوند.

 «بررسی نسخۀ خطی و تصویرگری دیوان حافظ کتابخانۀ ملک» تحقیق و نگارش محمدرضا دادگر و فرزانه نبوی نیز به معرفی کامل این نسخه و تصاویر آن و بررسی مضامین به کار گرفته شده در تصویرگری‌های موجود در آن اختصاص دارد.

 در مقالۀ بعدی این مجموعه با عنوان «بررسی دو سرلوح مذهّب سلسله‌الذهب و سلامان و ابسال هفت‌اورنگ جامی»، نوشتۀ مهناز ابراهیم‌زاده، دو نسخه مهم از شاهکارهای تذهیب هفت اورنگ جامی معرفی و ویژگی‌های نقوش تجریدی آنها برای کمک به شناخت فرهنگ تصویری این هنر به مذهبان مورد بررسی قرار گرفته است.

 عنوان مقاله بعدی «ویژگی‌های نگاره‌های انسانی روی ظروف چند رنگ دوره قاجار»، اثر علی‌اصغر شیرازی است که به بررسی و طبقه‌بندی نقوش انسانی به کار رفته در سفالینه‌های چند رنگ دورۀ مذکور و بیان ویژگی‌های ظاهری آنها اختصاص دارد.

 در آخرین مقاله تحت عنوان «تحلیل صفحه‌آرایی دو نگاره از شاهنامه شاه‌تهماسبی صفوی»، مصطفی تقی‌زاده شکیبا با بررسی ساختار صفحه‌آرایی نگاره‌های شاهنامه شاه‌تهماسبی، به شناسایی شیوه‌های قدیم صفحه‌آرایی و کاربرد آن در هنرهای معاصر و نیز شناخت زیرساخت‌های غنی هنر ایران در زمینه صفحه‌آرایی ایرانی و تأثیر آن بر هنر مدرن پرداخته و می‌کوشد اصول بنیادین صفحه‌آرایی نگاره‌های شاهنامه شاه تهماسبی را در قالب یک متن مدرن بیان کند.

خواندن کتاب گنجینه (کتاب هشتم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 همه علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر اصیل ایرانی- اسلامی را به خواندن این فصلنامه دعوت می‌کنیم.