کتاب نگاه خیره

سیدعباس طاهری در کتاب نگاه خیره تحلیلی پسااستعماری بر نگرش‌های شرق‌شناسانه به سینمای ایران دارد. انتشارات سروش این کتاب را منتشر کرده است.

درباره کتاب نگاه خیره

شهاب اسفندیاری عضو هیئت علمی دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر در مقدمه‌ای که بر کتاب عباس طاهری نوشته، ابتدا نگاهی به سخنرانی سیدمرتضی آوینی با عنوان سینما، مخاطب دارد که حدود ۳۰ سال پیش در همایشی به مناسبت دهمین سال فعالیت مدیر جدید سینمای ایران پس از انقلاب ایراد کرد.

 او می‌گوید آوینی در سخنرانی‌اش درباره اهمیت مخاطب در سینما گفت و این که سینما هنر محض نیست، بلکه یک صنعت است و بدون جذابیت مخاطب خود را از دست می‌دهد و به ورطه نابودی می‌افتد. 

اسفندیاری سپس به انتقاد از رشته دانشگاهی سینما در ایران پرداخته و می‌گوید: «بااینکه حدود نیم‌قرن از راه‌اندازی رشته مطالعات فیلم در بسیاری از دانشگاه‌های جهـان می‌گـذرد، متأسـفانه در ایـران هنـوز ایـن رشـته را در هیـچ دانشـگاهی ندار یـم. رشـته کارشناسی ارشـد سـینما کـه از حـدود سـه دهـه قبـل در ایـران اجـرا می‌شـود و نگارنـده خـود یکـی از دانش‌آموختـگان دوره‌هـای نخسـت آن اسـت، رشـته‌ای بلاتکلیـف میـان تولیـد فیلـم و مطالعـات فیلـم اسـت....» او اشاره می‌کند که نشانی از نظریه‌ها و مباحث روز مطالعات فیلم مثل مطالعات پسااستعماری در سرفصل‌های قدیمی این رشته نیست. در حالی که در هیچ‌کجای جهان ممکن نیست شما کارشناسی ارشد مطالعات فیلم بخوانید و اسمی از مطالعات پسااستعماری در برنامه اموزشی‌تان نباشد. اما در ایران دو سـه دهه اسـت دانشـجویانی در دوره كارشناسی ارشـد سـینما می‌آیند و می‌روند چه بسا نام متفكران پسااستعماری را یک بار هم در طول دوران تحصیل خود در کلاس‌ها نشنیده باشند؛ مگر آنکه استادی به نظر و سلیقۀ خود این مباحث را مطرح كرده باشد.

او سپس به تونایی نویسنده کتاب اشاره می‌کند و دغدغه او را درباره فیلم‌های برگزیده‌شده ایرانی در جشنواره‌های خارجی مطرح می‌کند. این که طاهری با بررسی‌هایش متوجه برخی عناصر تکرارشونده در همه فیلم‌های برگزیده ایرانی شده است و به دنبال یافتن پاسخی بر این پرسش بوده که چگونـه می‌توان این وجوه شـباهت و احیانا تمایزها را با اتکا به یـک چارچـوب نظـری مـورد نقـد و تحلیـل قـرار داد؟ آیا به سـادگی می‌تـوان گفت هـر فیلمی كه سیاه‌نمایی كند در جشنواره‌های غربی جایزه می‌گیرد؟ آیا عناصر گفتمانی مشتركی میان آثار برگزیده دیده می‌شود؟

 اسفندیاری اشاره می‌کند که مزیت کار نویسنده در این کتاب تلاش او برای شناسایی و صورت‌بندی این وجوه مشترک است و این که او کار خود را با تکیه بر برخی شعارها و تئوری توطئه پیش نبرده است. او منابع نظری مهم در زمینه مطالعات پسااستعماری به ویژه شرق‌شناسی ادوارد سعید را به خوبی مطالعه کرده و بر اساس آن یک چارچوب نظری برای تحلیل فیلم تدوین کرده است که ۹ شاخص مختلف مضمونی و فرمی دارد. آنـگاه ۱۰ فیلـم از سـینمای ایـران را كـه طـی پنـج دهـه در جشـنواره‌های مختلـف جهانـی برنـده جوایـز شـده بودنـد، به عنوان نمونـۀ مطالعاتی برگزیده و به تحلیل آنها بر اسـاس چارچوب نظری تعیین‌شـده پرداخـته است.

 خواندن کتاب نگاه خیره را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 تمام دوست‌داران مطالعات سینمایی و دانشجویان و پژوهشگران این رشته مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب نگاه خیره

سـینمای ایـران به عنـوان بخشـی مهـم از سـینمای جهـان در طـول سـی سـال اخیـر، نـگاه مجامـع هنـری را به سـوی خـود جلـب کـرده اسـت. توجـه روزافـزون جشـنواره‌ها و مخاطبان خـاص و بـدل شـدن بـه بخـش غیرقابل چشم‌پوشـی در تحلیـل سـینمای روز جهـان در محافل آ کادمیک و بین دوسـتداران سینما، مسیری است که سینمای ایران در دهه‌های اخیر طی کرده است. این جایگاه بی شک نتیجۀ تلاش سینماگران ایرانی و هنر آنان بوده امـا نکتـه‌ای کـه سـؤال‌برانگیز اسـت، نگـرش مجامع هنـری غربی به سـینمای ایران اسـت.

شرقشناسی و نگرش شرقشناسانۀ جوامع غرب به شرق می‌تواند در توجه مجامع هنری بـه سـینمای ایـران مؤثر باشـد که به نظر می‌رسـد همین نـگاه یا تصـور وجود آن در بسـیاری موارد به اظهارنظرهای غیرحرفه‌ای، بی‌پایه و بدون استدلال در خصوص سینمای ایران در داخل و خارج انجامیده است؛ سیاه‌نمایانه خواندن فیلم‌های موفق در عرصۀ جهانی یکی از این موارد است که بدون بررسی دقیق به بسیاری از فیلم‌ها اطلاق می‌شود.

ایـن کتـاب در مسـیر کسـب شـناخت بهتـر موقعیـت سـینمای ایـران در نـگاه مخاطب بین المللـی (ارو پامحـور) سـعی دارد تـا جـای خالی بررسـی و تحلیلـی دقیق را در سـینمای ایـران پـر کنـد و بـه بررسـی نگـرش شرقشناسـانه بـه ایـن سـینما در مجامـع هنـری غـرب بپـردازد. ایـن کتـاب تلاش می‌کند تـا تعادل کافی را بین ر یشـه‌های نظـری و تحلیل عملی رعایـت کنـد. مبانـی نظـری بـه تعییـن معیارهـای تحلیل آثـار کمک می‌کننـد و تحلیـل آثار کمـک می‌کنـد تـا ایـن تحقیـق از یـک تحقیـق نظـری بـه همـراه مثال‌هایـی محـدود فاصلـه بگیـرد و بـه تحلیلـی کاربـردی از سـینمای ایـران از منظـر شرقشناسـی در قالـب مطالعات پسااستعماری بینجامد.