کتاب ناس و فلق

کتاب ناس و فلق سومین جلد از مجموعه تفسرهای قرآنی امام موسی صدر است که با ترجمه مهدی فرخیان به چاپ رسیده است.

درباره کتاب ناس و فلق

بی‌شک، قرآن سرچشمهٔ نخست و بی‌بدیلِ دریافتِ حقایق و منبعِ فهمِ چگونگیِ رستگاری است. همهٔ مسلمانان اذعان دارند که این کتاب، منبعِ نخست فهم اسلام است که دچار هیچ تحریفی نشده است، اما آن‌چنان‌که اصولی‌ها می‌گویند، این کتاب قطعی‌الصدور و ظنی‌الدلاله است. به بیان خود قرآن، این کتاب هم شامل محکمات است و هم دربرگیرندهٔ متشابهات. از این رو، باید متشابهات قرآن را با محکمات آن سنجید و دلالت‌های آن را با شیوه‌هایی کشف کرد که خود شارع در پیش روی ما نهاده است.

امام موسی صدر ازجملهٔ متفکرانی است که می‌توان گفت شناخت مخصوص به خود را از اسلام دارد. او با همین شناخت از اسلام بود که پا به لبنان نهاد و منشأ تحولات دامنه‌دار شگرفی در میان اهالی آن دیار، خصوصاً شیعیان، شد. بنابراین، دریافت و تفسیر او از قرآن برای واکاوی اندیشه‌های امام موسی صدر و حتی نقد آن اندیشه‌ها اهمیت بسزایی دارد.

مجموعهٔ تفسیرهای امام موسی صدر، غیر از آنچه به‌صورت پراکنده در میان دیگر آثار او درج شده، شامل دو کتاب است: یکی از این کتاب‌ها دربردارندهٔ سور قصار و دیگری شامل آیاتی منتخب از قرآن است. انتشارت تصمیم گرفته است تا این تفاسیر را در دو مجلد ترجمه و عرضه کند، اما پس از استقبال علاقه‌مندان، خصوصاً جوانان، از مجموعهٔ پرتوها (کتاب‌هایی که فقط شامل یک گفتار از امام موسی صدر است و در قطع کوچک و کم‌حجم فراهم شده است،) تصمیم گرفت که علاوه بر چاپ آن دو جلد، مجموعهٔ دیگری که هر کتاب فقط مختص یک موضوع یا یک سوره باشد، تهیه کند و آن را به علاقه‌مندان عرضه دارد. آنچه پیش روی شماست، یکی از شماره‌های این مجموعه است که آن را تفسیر قرآن نامیده‌ شده است.

خواندن کتاب ناس و فلق را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

علاقه‌مندان به تفسیر قرآن کریم مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب ناس و فلق

خداوند متعال از راه وحیِ مُنزَل به پیامبر اکرم به آدمیان می‌آموزد که شما در معرض خطر وسواس قرار دارید. واژهٔ «وسواس» در لغت به معنای شیء نهان (نهفته) و صدای آرام و ضعیف است. حدیثِ نفس خیال‌ها و اندیشه‌ها و تصورات نهان آدمی است که برای دیگران آشکار نیست و آن‌ها را نمی‌شنود.

«وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ.» نفس وسوسه می‌کند. در سورهٔ «اعراف» دربارهٔ قصهٔ آدم و حوا این‌گونه آمده است: «فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّیطَانُ.»۲ «وسوسه» در لغت به معنای صدای آهسته است، و در اصطلاح و عرفِ عرب‌زبانان برای چیزی که جنبهٔ مثبتی برای آن متصور نیست، به کار می‌رود. وسوسه یعنی سخنان آهسته‌ای که آدمی را منحرف می‌کند.

«خَنَّاس» و «خُنَّس» و «خَنَس» به معنای چیزی است که آشکار می‌گردد، سپس پنهان می‌شود: «فَلا أُقسِمُ بِالخُنَّسِ الجَوارِ الکنَّس.»۳ «خُنَّس» به معنای ستاره‌ای است که می‌درخشد، سپس پنهان می‌شود. پس «خَنّاس» یعنی موجودی که آشکار می‌گردد، سپس پنهان می‌شود، می‌آید و می‌رود. گویی مراقب آدمی است، و هرگاه او را غافل دید، به وسوسه‌اش دچار می‌کند. اما چون او را هوشیار و آگاه و متوکل بر خدا یافت، پنهان می‌شود. این وسوسه همراه همیشگی انسان است؛ هر انسانی در این جهان، حتی امیرالمؤمنین. حضرت علی (ع) می‌گوید: «یا دُنیا دُنیا ... غُرِّی غَیرِی»۴ (ای دنیا ... کسی دیگر جز مرا بفریب.) این عبارت نشان می‌دهد که دنیا بر آن بود تا امام را بفریبد، اما او وارسته‌تر از آن بود تا فریفتهٔ دنیا شود. پس فریب به سراغ امام هم می‌آید، ولی او فریب نمی‌خورد. هرکدام از ما در معرض خطرِ وسوسه از جانب خنَّاس هستیم. تصوراتی که خطور می‌کند، القائات و تردیدها و شک‌هایی هستند که مایهٔ گمراهی‌اند. همچنین، دمدمه‌های شیطانی‌ای هست که به ذهن و روان ما راه می‌یابد و باعث رخنهٔ وسوسه‌گر نهانی به باطن مردم می‌شود. وسوسه‌گر نهانی و آن حاضرِ غایب کیست که وسوسه می‌کند و فریب می‌دهد و سبب انحراف انسان در هر زمان می‌شود و همواره در کمین است؟ او کیست، جن است یا انسان؟