کتاب صوتی بر دریاکنار مثنوی

کتاب صوتی بر دریاکنار مثنوی نوشته علی صاحبی مجموعه‌ای از گفتارها و کارگاه‌های او درباره خوانش مثنوی از منظر روانشناسی است. مؤسسه سروش مولانا آن کتاب را منتشر کرده است و کتاب با گویندگی علی صاحبی منتشر شده است. در این اثر شنونده با تجربه‌های یک روانشناس در مواجهه با مراجعان و پیوند این تجربه‌ها با حکایت‌ها و تمثیل‌های مثنوی همراه می‌شود. تمرکز اصلی بر رابطه انسان با خود و شیوه استفاده از قصه‌ها و تمثیل‌های مولانا برای خودشناسی، بازنگری در باورها و رفتارها و فهم رنج‌های انسان امروز است.

درباره کتاب بر دریاکنار مثنوی

کتاب صوتی بر دریاکنار مثنوی گفتارهای علی صاحبی را در قالب یک کارگاه بلند گرد آورده است که در آن نویسنده به‌عنوان یک روانشناس و خواننده قدیمی مثنوی از «برداشت‌های یک روانشناس از مثنوی مولانا» سخن گفته است. کتاب بر دریاکنار مثنوی از همان ابتدا جایگاه خود را روشن می‌کند: نه شرح تخصصی مثنوی است و نه پژوهش ادبی؛ بلکه روایت کسی است که سال‌ها با مراجعان، مسئله‌های روانی و رنج‌های انسان امروز سروکار داشته و در این مسیر به‌تدریج کشف کرده است که بسیاری از گره‌ها را می‌توان با تمثیل‌ها و قصه‌های مولانا به شنونده نشان داد. در کتاب بر دریاکنار مثنوی نویسنده چهار نوع رابطه اساسی انسان را طرح کرده است: رابطه با طبیعت، با دیگران، با خود و با خدا. سپس توضیح داده است که مثنوی به‌طور مستقیم به دو رابطه اول یعنی انسان با طبیعت و انسان با اجتماع نپرداخته است و تمرکز اصلی مولانا بر رابطه انسان با خود و با خداست. بر همین اساس، محور گفتارها در آن کتاب رابطه انسان با خود، خودشناسی، خودراه‌بری و مدیریت فکر، احساس، بدن و عمل است. کتاب بر دریاکنار مثنوی در ادامه به این می‌پردازد که مولانا چگونه از تمثیل به‌عنوان ابزاری زبانی برای برانگیختن هر دو نیمکره مغز، ایجاد «دید هلیکوپتری» و کمک به شنونده برای خروج از عادت‌های فکری و رفتاری استفاده کرده است. نویسنده با مثال‌های متعدد از حکایت‌هایی مانند طوطی و بازرگان، قاطر و شتر، روستایی و شهری، خارکن و خاربن، دزد و مارگیر، چهار نمازگزار، کری و همسایه، کشتیبان و نحوی، مگس و بول خر و خرگوش و شیر نشان داده است که چگونه می‌توان از این قصه‌ها برای خودارزیابی، مسئولیت‌پذیری، پرهیز از قیاس‌های نادرست، رهاشدن از خودبینی و یادگیری از خطاهای نسل‌های پیشین استفاده کرد. در کتاب بر دریاکنار مثنوی تمثیل نه هدف که ابزار است؛ ابزاری برای انتقال مفاهیم مربوط به رنج، خودفریبی، گمان‌زدن، تقلید کورکورانه، تعویق تغییر، و نیز ضرورت گفت‌وگو، خودنظاره‌گری و یافتن «استاد خارچین» برای درمان دردهای عمیق‌تر. نویسنده در پایان این بخش از گفتارها جمع‌بندی می‌کند که ادبیات و به‌ویژه مثنوی عصاره تجربه بشر در شناخت خود است و هنوز می‌توان برای روشن‌کردن تکلیف انسان با خودش در جهان امروز به آن پناه برد.

خلاصه کتاب بر دریاکنار مثنوی

کتاب صوتی بر دریاکنار مثنوی بر یک ایده مرکزی استوار است: رنج انسان امروز تا حد زیادی از ناآشنایی با خود، اولویت‌ها، ارزش‌ها و الگوهای رفتاری خودش سرچشمه می‌گیرد و مثنوی می‌تواند آینه‌ای برای دیدن این ناآشنایی باشد. نویسنده توضیح داده است که چگونه در کار بالینی، وقتی چالش‌های شناختی و استدلال‌های مستقیم چندان اثرگذار نیستند، یک تمثیل از مثنوی می‌تواند مراجع را به «دید هلیکوپتری» برساند؛ دیدی که در آن فرد از بیرون به خود و مسئله‌اش نگاه می‌کند. در ادامه، کتاب نشان داده است که تمثیل چه نقشی در فعال‌کردن تخیل، پیوند گذشته و حال و آینده، و قابل‌فهم‌کردن مفاهیم انتزاعی مانند عدالت، پیش‌بینی، یادگیری از تاریخ و مسئولیت‌پذیری دارد. سپس با مرور حکایت‌های گوناگون مثنوی، الگوهایی مانند بهانه‌جویی، فرافکنی تقصیر، تقلید موفقیت دیگران، عمل‌کردن بر اساس گمان، خودبینی و تعویق تغییر برجسته شده است تا شنونده بتواند «نقد حال خویش» را آغاز کند.

چرا باید کتاب بر دریاکنار مثنوی را بشنویم؟

شنیدن بر دریاکنار مثنوی فرصتی است برای دیدن دوباره حکایت‌های آشنا از زاویه روانشناسی و رنج‌های انسان امروز. آن کتاب نشان می‌دهد تمثیل‌های مولانا چگونه می‌توانند ابزار خودشناسی، بازنگری در عادت‌های فکری و رفتاری و فهم مسئولیت فرد در رنج‌هایش باشند و شنونده را به خودراه‌بری نزدیک‌تر کنند.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مثنوی علاقه‌مندند و می‌خواهند آن را در پیوند با روانشناسی و خودشناسی ببینند، به دانشجویان و فعالان حوزه مشاوره و روان‌درمانی و نیز به شنوندگانی که درگیر پرسش‌هایی درباره رنج، مسئولیت فردی و تغییر خویشتن هستند.