کتاب صوتی نگاهی به کتاب از اشارت‌ های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی

کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی اثری است که به شیوه‌ی روایت در مثنوی مولانا نزدیک می‌شود و می‌کوشد نشان دهد چرا قصه‌گویی در این متن با الگوهای آشنای داستان‌پردازی فرق دارد. در این کتاب صوتی، بحث بر سر گریزهای پیاپی، ناتمام‌ماندن برخی قصه‌ها، جابه‌جایی زاویه‌ی دید و پیوند میان روایت، موسیقی، تجربه‌ی عرفانی و ساخت کلی مثنوی است. این کتاب را مؤسسه سروش مولانا با گویندگی حمیدرضا توکلی منتشر کرده است. نسخه‌ی صوتی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌ های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی

کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی بر یک پرسش مهم متمرکز است: چرا مثنوی با وجود جایگاه برجسته‌اش، در نگاه نخست برای بعضی مخاطبان پریشان، گسسته یا نامتعارف به نظر می‌رسد؟ متن توضیح می‌دهد که این ویژگی‌ها نه نشانه‌ی آشفتگی، بلکه بخشی از منطق درونی اثرند. نویسنده در این گفتار، بوطیقا را به‌معنای بررسی شیوه‌ی ساخته‌شدن اثر در نظر می‌گیرد؛ یعنی تلاشی برای فهمیدن اینکه یک متن چگونه شکل گرفته و چه نظمی بر اجزای آن حاکم است. از این زاویه، مثنوی فقط مجموعه‌ای از حکایت‌ها نیست، بلکه جهانی است که باید کلیت آن را دید؛ جهانی که در آن شعر، قصه، اندیشه و تجربه‌ی معنوی از هم جدا نمی‌شوند.

کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی بر تمایز مثنوی از آثار دیگر هم دست می‌گذارد. در این نگاه، نمی‌توان مثنوی را با یک خط‌کش ثابت کنار هر متن دیگری گذاشت و سنجید. بحث اصلی این است که هر اثر مهم، منطق زیباشناسی و معنایی خاص خود را دارد و مثنوی هم از این قاعده جدا نیست. به همین دلیل، موضوع‌هایی مثل آغاز نامعمول کتاب، ناتمام‌ماندن بعضی روایت‌ها، ورود قصه‌ای در دل قصه‌ی دیگر، نتیجه‌گیری در میانه‌ی حکایت، خطاب مستقیم به شخصیت‌ها و جابه‌جایی میان لحن شاعرانه و داستانی اهمیت پیدا می‌کنند. متن حتی به نمونه‌هایی از قصه‌های مشهور مثنوی اشاره می‌کند تا نشان دهد مولانا چگونه از مسیر آشنا بیرون می‌رود و از دل همین فاصله‌گرفتن، معنا می‌سازد.

کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی فقط درباره‌ی فن قصه‌گویی نیست. این اثر پیوند روایت با جهان‌بینی مولانا را هم پیش می‌کشد و نشان می‌دهد که گسست‌ها، بازگشت‌ها، چرخش‌های مکرر و تکیه بر لحظه، با تلقی او از سلوک، بیان‌ناپذیری تجربه‌ی معنوی و حتی حال‌وهوای سماع نسبت دارند. در پایان، شنونده با تصویری روبه‌رو می‌شود که مثنوی را نه متنی پراکنده، بلکه اثری با نظمی ویژه معرفی می‌کند؛ نظمی که باید از درون خود آن کشف شود، نه با معیارهای ازپیش‌آماده.

خلاصه کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌ های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی

این کتاب صوتی توضیح می‌دهد که برای فهم مثنوی، باید به شیوه‌ی روایت آن دقت کرد. بحث از مفهوم بوطیقا آغاز می‌شود؛ یعنی بررسی اینکه یک اثر ادبی چگونه ساخته شده است. سپس متن به سراغ ویژگی‌های روایی مثنوی می‌رود: قصه‌هایی که گاهی ناتمام می‌مانند، گریزهایی که ناگهان مسیر روایت را عوض می‌کنند، خطاب‌هایی که راوی را به شخصیت یا مخاطب نزدیک می‌کنند و نتیجه‌گیری‌هایی که پیش از پایان حکایت از راه می‌رسند.

هسته‌ی اصلی کتاب این است که این رفتارهای روایی تصادفی نیستند. نویسنده آن‌ها را با جهان‌بینی مولانا، تجربه‌ی عرفانی، حس لحظه و حرکت چرخان اندیشه در مثنوی پیوند می‌دهد. در نتیجه، شنونده با خوانشی روبه‌رو می‌شود که می‌خواهد منطق درونی این اثر را از دل خود آن بیرون بکشد.

چرا باید کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌ های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی را بشنویم؟

دلایل شنیدن کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب صوتی کمک می‌کند شیوه‌ی قصه‌گویی در مثنوی نه به‌صورت پراکنده، بلکه در قالب یک کلیت دیده شود.
• شنونده با مفهوم بوطیقا آشنا می‌شود و می‌فهمد تحلیل یک اثر فقط به مضمون آن محدود نیست.
• این اثر توضیح می‌دهد چرا گریزها، ناتمامی‌ها و جابه‌جایی‌های روایت در مثنوی اهمیت دارند.
• کتاب پیوند میان فرم روایت و تجربه‌ی عرفانی مولانا را روشن‌تر می‌کند.
• نمونه‌های مطرح‌شده از حکایت‌های مثنوی، بحث نظری را به متن نزدیک‌تر و ملموس‌تر می‌کنند.
• شنیدن این اثر برای کسانی مناسب است که می‌خواهند از داوری‌های شتاب‌زده درباره‌ی مثنوی فاصله بگیرند.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب نگاهی به کتاب از اشارت‌های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به مولانا و مثنوی که می‌خواهند با شیوه‌ی روایت در این اثر دقیق‌تر آشنا شوند.
• مخاطبانی که درباره‌ی گریزها و ناتمامی بعضی قصه‌های مثنوی سؤال دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی که به بحث‌های روایت، بوطیقا و تحلیل متن علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند پیوند میان قصه‌گویی و اندیشه‌ی عرفانی را در مثنوی بهتر درک کنند.
• شنوندگانی که از بحث‌های تحلیلی درباره‌ی ساخت و منطق درونی آثار کلاسیک لذت می‌برند.