دانلود و خرید کتاب صوتی در صحبت فارابی

کتاب صوتی در صحبت فارابی نوشته‌ی مهدی علیزاده شنونده را به مجلسی طولانی، پرگفت‌وگو و سرشار از مثال و حکایت می‌برد که در آن، چهره‌ی فارابی نه‌فقط به‌عنوان فیلسوف، که به‌عنوان عاشق، موسیقی‌دان، زاهد و جوینده‌ی حقیقت تصویر شده است. در این کتاب صوتی نویسنده هم‌زمان نقش گوینده را نیز برعهده دارد و کتاب با گویندگی مهدی علیزاده منتشر شده است. موسسه فرهنگی هنری الهی قمشه‌ای آن را منتشر کرده است و فضای کلی اثر، ادامه‌ی همان سنت درس‌گفتارها و نشست‌های فلسفی و عرفانی است که در آن، متن عربی فصوص‌الحکمه‌ی فارابی خوانده و بلافاصله به فارسی شرح داده می‌شود. در معرفی فارابی، جایگاه او در سنت فلسفی اسلامی به‌عنوان «معلم ثانی» در کنار ارسطو به‌عنوان «معلم اول» توضیح داده شده و با حکایت‌ها و لطیفه‌هایی از میر داماد، ابن‌سینا، حاجی سبزواری، شهاب‌الدین سهروردی و دیگران درهم می‌آمیزد. این کتاب صوتی از همان ابتدا شنونده را وارد بحث‌های بنیادین درباره‌ی «وجود»، «ماهیت»، «اصالت وجود»، «وحدت وجود»، «برهان صدیقین» و نسبت فلسفه‌ی اسلامی با جریان‌هایی مانند اگزیستانسیالیسم و ناتورالیسم می‌کند و در کنار آن، پیوند این مباحث با شعر فارسی، عرفان و حتی منطق و ریاضیات جدید را نشان می‌دهد. لحن اثر، گفت‌وگویی و زنده است و شنونده احساس می‌کند در حلقه‌ای نشسته که در آن، متن فلسفی، شعر، حکایت، شوخی و مثال‌های روزمره درهم تنیده شده‌اند تا چهره‌ای چندبعدی از فارابی و مسئله‌ی «وجود» شکل بگیرد.

درباره کتاب در صحبت فارابی

کتاب در صحبت فارابی اثری است که از همان آغاز با جمله‌ی «ما در مصاحبت حکیم ابونصر فارابی هستیم» تکلیف خود را روشن می‌کند؛ شنونده وارد مجلسی می‌شود که در آن، نویسنده با تکیه‌بر متن کوتاه اما فشرده‌ی فصوص‌الحکمه‌ی فارابی، بحثی طولانی درباره‌ی «وجود» و «ماهیت» را سامان داده است. در این کتاب صوتی، مهدی علیزاده ابتدا جایگاه فارابی را در سنت فلسفی اسلامی توضیح داده است: اینکه چرا او را «معلم ثانی» نامیده‌اند، نسبتش با ارسطو و ابن‌سینا چیست، و چگونه در عین فیلسوف‌بودن، موسیقی‌دان، عاشق و زاهد نیز بوده است. سپس به‌سراغ خود متن می‌رود؛ متنی بسیار کوتاه، حدود ۲۰ صفحه، اما تقسیم‌شده به ده‌ها فصل ریز که هرکدام همچون «جوهری» مستقل معرفی می‌شوند. در خلال شرح این فصول، نویسنده مدام به حکمت متفکرانی چون ملاصدرا، حاجی سبزواری، شهاب‌الدین سهروردی، شیخ محمود شبستری، جامی و نیز به آیات قرآن مانند «قل هو الله احد»، «الله الصمد» و «کل شیء هالک الا وجهه» رجوع می‌کند تا نشان دهد مسئله‌ی وجود چگونه در فلسفه، عرفان و تفسیر درهم تنیده شده است. در ادامه‌ی کتاب در صحبت فارابی، بحث‌ها از سطح معرفی فارابی فراتر می‌رود و به شبکه‌ای گسترده از موضوعات متصل می‌شود: از برهان صدیقین و تفاوت «برهان ان» و «برهان لم» تا نسبت «وجود» و «ماهیت»، از اصالت وجود در حکمت متأخر اسلامی تا دیدگاه‌های مخالف مانند اصالت ماهیت، از مسئله‌ی وحدت معنوی وجود و وحدت وجود تا بحث تشکیک در وجود و مقایسه‌ی آن با منطق صفر و یک در ریاضیات جدید. نویسنده در فصل‌های مختلف، به‌تفصیل درباره‌ی این نکته سخن گفته است که چگونه «وجود» بدیهی‌ترین مفهوم است و درعین‌حال تعریف‌ناپذیر، چرا نمی‌توان برای آن جنس و فصل قائل شد، و چگونه همه‌ی ماهیات در نسبت با وجود، «امور اعتباری» و «حالک» به‌شمار می‌آیند. در خلال این مباحث، مثال‌های متعددی از ادبیات فارسی (سعدی، حافظ، مولانا، سنایی، نظامی، ابن‌فارِض، جامی)، از حکایت‌های طنزآمیز (مانند ماجرای ملا نصرالدین)، از منطق ارسطویی، از اگزیستانسیالیسم سارتر و از مباحث ژنتیک و محیط در ناتورالیسم آورده شده است تا شنونده ببیند که چگونه یک متن کوتاه فلسفی می‌تواند بهانه‌ای برای گفت‌وگویی گسترده درباره‌ی انسان، اختیار، مسئولیت، عشق، هنر و معنای زندگی شود.

خلاصه کتاب در صحبت فارابی

در این کتاب صوتی، نویسنده از دل متن فصوص‌الحکمه‌ی فارابی وارد بحثی می‌شود که محور اصلی آن «وجود» است. ابتدا تمایز بنیادین میان «وجود» و «ماهیت» توضیح داده می‌شود: هر چیزی که در اطراف دیده می‌شود، از درخت و سیب و انسان تا مفاهیمی مانند بیماری و سلامت، دو حیثیت دارد؛ یکی اینکه «چی هست» (ماهیت) و دیگری اینکه «هست» (وجود). فارابی و شارحان پس از او نشان می‌دهند که این دو، عین هم نیستند، جزء هم نیستند و هیچ‌کدام لازمه‌ی دیگری به‌عنوان ماهیت نیست؛ ماهیت از خودش بوی وجود ندارد و «الماهیّات ما شَمَّت رائحة الوجود». بنابراین هر ماهیتی، اگر موجود شود، به‌سبب پیوستن وجود به آن است و اگر موجود نشود، در حد تصور ذهنی باقی می‌ماند. بر پایه‌ی همین تمایز، در کتاب در صحبت فارابی بحث «اصالت وجود» در برابر «اصالت ماهیت» طرح می‌شود. نویسنده با نقل دیدگاه‌های مشائیان، سهروردی، ملاصدرا و حاجی سبزواری نشان می‌دهد که چگونه در حکمت اسلامی، به‌ویژه پس از ملاصدرا، این نتیجه پذیرفته شده است که آنچه در خارج اصیل است «وجود» است و ماهیت، امری اعتباری و وابسته به ذهن است. سپس مسئله‌ی «وحدت معنوی وجود» مطرح می‌شود: وقتی گفته می‌شود «درخت وجود دارد»، «انسان وجود دارد»، «مشکل وجود دارد»، آیا «وجود دارد» در همه‌ی این موارد یک معنا دارد یا چند معنا؟ پاسخ حکیمان این است که معنا یکی است و همین یگانگی معنایی، راه را برای فهم «وحدت وجود» باز می‌کند؛ وجود یک حقیقت بیش نیست که در مراتب و تعینات گوناگون جلوه می‌کند و «تعین‌ها امور اعتباری است». در ادامه، کتاب به مسئله‌ی «واجب‌الوجود» و «ممکن‌الوجود» می‌رسد. هر ماهیت معلول، نه واجب‌الوجود است و نه ممتنع‌الوجود؛ در ذات خود نسبت به بودن و نبودن بی‌تفاوت است و تنها با افاضه‌ی وجود از علت، موجود می‌شود. از اینجا آیه‌ی «کل شیء هالک الا وجهه» تفسیر می‌شود: هر چیزی از حیث ماهیت، در ذات خود «هالک» است و تنها «وجه» یعنی همان وجود ساری در همه‌ی اشیا، باقی است. بحث قدیم و حادث‌بودن عالم نیز در همین چارچوب بازخوانی می‌شود؛ اینکه عالم می‌تواند ازلی باشد و درعین‌حال معلول، همان‌گونه که نور خورشید همواره با خورشید است و بااین‌حال وابسته به آن است. کتاب در صحبت فارابی سپس به نسبت این مباحث با فلسفه‌ی جدید می‌پردازد: اگزیستانسیالیسم با شعار «وجود مقدم بر ماهیت است» در مورد انسان، در برابر ناتورالیسمی قرار می‌گیرد که انسان را محصول ژنتیک و محیط می‌داند. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه بحث اختیار، مسئولیت، ساختن «خود» و نیز محدودیت‌های واقعی انسان، در پرتو تمایز وجود و ماهیت قابل فهم تازه‌ای پیدا می‌کند. در کنار این، برهان صدیقین توضیح داده می‌شود؛ برهانی که نه از راه معلول به علت، بلکه از خود مفهوم وجود به‌سوی واجب‌الوجود حرکت می‌کند: وجود، به‌محض تصور، واجب‌بودن، نامتناهی‌بودن و بی‌نیازی‌اش را آشکار می‌کند و هرچه جز آن است، سایه و تعین و نسبت است. در فصل‌های پایانی، نویسنده پیوند این مباحث خشکِ ظاهراً فلسفی را با شعر و عرفان نشان می‌دهد: از تعبیر «وجود اندر کمال خویش ساری است» تا ابیات حافظ، سعدی، مولانا، نظامی و ابن‌فارِض که در آن‌ها همه‌ی عالم «فروغ روی او» و «سایه‌ی آن یک حقیقت» دانسته شده است. در این میان، مثال‌هایی از منطق ارسطویی، منطق صفر و یک، مغالطات، حکایت‌های طنز و حتی داستان‌های ادگار آلن پو و آلیس در سرزمین عجایب به‌کار رفته است تا شنونده ببیند که چگونه یک بحث فلسفی درباره‌ی وجود، می‌تواند به فهم تازه‌ای از عشق، هنر، اخلاق، انسان‌دوستی و معنای زندگی منتهی شود.

چرا باید کتاب در صحبت فارابی را بشنویم؟

شنیدن این کتاب صوتی برای کسانی که می‌خواهند با فارابی آشنا شوند، فرصتی فراهم می‌کند تا او را نه‌فقط از خلال نام‌ها و برچسب‌های تاریخی، بلکه از دل متن و اندیشه‌اش بشناسند. در این اثر، فصوص‌الحکمه‌ی فارابی بهانه‌ای است برای ورود به یکی از بنیادی‌ترین سؤالات اندیشه‌ی انسانی: «وجود چیست؟» و شنونده گام‌به‌گام می‌بیند که چگونه از یک تمایز ساده میان «هست» و «نیست» می‌توان به مباحثی مانند واجب‌الوجود، وحدت وجود، اصالت وجود، اختیار انسان و نسبت خدا و عالم رسید. کتاب در صحبت فارابی همچنین نشان می‌دهد که فلسفه‌ی اسلامی چگونه با شعر و عرفان و تفسیر پیوند خورده است. شنونده در خلال بحث‌های نظری، مدام با ابیات سعدی، حافظ، مولانا، نظامی، جامی و دیگران روبه‌رو می‌شود و می‌بیند که مفاهیمی مانند «تعین»، «وحدت»، «کثرت»، «وجود» و «عدم» چگونه در زبان شعر به تصویر درآمده‌اند. این رفت‌وآمد میان متن فلسفی و شعر، میان مثال‌های روزمره و استدلال‌های دقیق، کمک می‌کند تا مباحث دشوار، در ذهن شنونده به‌صورت تجربه‌ای زنده و قابل پیگیری درآید. از سوی دیگر، این کتاب صوتی پلی میان سنت و جهان معاصر می‌سازد. در آن، بحث‌های فارابی و ملاصدرا در کنار اگزیستانسیالیسم، ناتورالیسم، منطق صفر و یک، ژنتیک و روان‌شناسی مسئولیت قرار گرفته است. شنونده می‌تواند ببیند که مسئله‌ی «وجود» چگونه هنوز در قلب بحث‌های امروز درباره‌ی آزادی، هویت، مسئولیت فردی و معنای زندگی حضور دارد. این پیوندها کمک می‌کند تا فلسفه‌ی اسلامی نه به‌عنوان مجموعه‌ای از نام‌ها و اصطلاحات، بلکه به‌عنوان گفت‌وگویی زنده با دغدغه‌های امروز درک شود. در نهایت، کتاب در صحبت فارابی برای کسانی که به‌دنبال نوعی آرامش فکری و معنوی هستند نیز جذاب است. تأکید مکرر بر اینکه همه‌ی کثرات، تعین‌های یک حقیقت واحدند و اینکه عشق به انسان و عالم، نشانه‌ی درک این وحدت است، نوعی نگاه مهربان و فراگیر به جهان پیش‌روی شنونده می‌گذارد؛ نگاهی که در آن، فلسفه، عرفان، شعر و اخلاق در یک افق مشترک قرار می‌گیرند.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی اسلامی، به‌ویژه اندیشه‌ی فارابی، ملاصدرا و حکمت متعالیه علاقه دارند و می‌خواهند مسئله‌ی «وجود» و «ماهیت» را عمیق‌تر بفهمند. همچنین به دانشجویان فلسفه، الهیات و ادبیات فارسی که درگیر مباحثی مانند اصالت وجود، وحدت وجود، برهان صدیقین و نسبت فلسفه و عرفان هستند. به علاقه‌مندان عرفان و شعر فارسی که دوست دارند پیوند میان ابیات حافظ، مولانا، سعدی، نظامی و مفاهیم فلسفی را بشناسند نیز این کتاب صوتی پیشنهاد می‌شود. کسانی که دغدغه‌ی اختیار، مسئولیت، هویت فردی و معنای زندگی دارند و می‌خواهند این پرسش‌ها را در افقی گسترده‌تر از روان‌شناسی روزمره دنبال کنند، از شنیدن این اثر بهره می‌برند. همچنین به شنوندگانی که به درس‌گفتارهای تحلیلی، گفت‌وگوهای طولانی و مثال‌محور درباره‌ی مفاهیم عمیق علاقه‌مندند، پیشنهاد می‌شود.