کتاب دیالکتیک چشم‌ها

کتاب دیالکتیک چشم‌ها نوشته شاهپور شهبازی است این کتاب مجموعه مقالات و به جلد دوم کتاب دراماتورژی فیلم است. این کتاب ویژگی متفاوتِ ساختاری فیلم‌های مورد نقد و جنس مقالات را از هم متمایز می‌کند. این مجموعه از حیث ساختاری دو گونه سینمای دراماتیک (کلاسیک، شاه‌پی‌رنگ) و اپیک (هنری، خرده‌پی‌رنگ) را در  برمی‌گیرد؛ اما از منظر نقد آن‌چه از این مقالات یک کلیت واحد می‌سازد، علاوه‌بر رویکرد زبانی نقد، تأکید بر دیکتاتوری معنا در گونه‌های متفاوت ساختاری است. در واقع به‌رغم گریز آشکار یا پنهان آثار اپیک (خرده‌پی‌رنگ) با معنای جهان، آن‌چه آنان را محکوم به همنشینی کنار هم به عنوان یک مجموعه می‌کند، اسارت مؤلف در دیکتاتوری جهانِ معناست. تحلیل فیلم‌های متعلق به‌گونه اپیک از جمله پسربچگی، هنوز آلیس، مرد پرنده‌ای، مرهم، کلاس هنرپیشگی و ماهی و گربه بعداً، در جلد سوم کتاب تئوری‌های فیلم‌نامه در سینمای داستانی با رویکرد آکادمیک، همراه با تحلیل ساختار فیلم‌هایی دیگر از این‌گونه خواهند آمد، اما در این کتاب به هر کدام از این فیلم‌ها به عنوان یک واحد مستقل نگاه شده است.

خواندن کتاب دیالکتیک چشم‌ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان و پژوهشگران سینمایی پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب دیالکتیک چشم‌ها

روایت چهارم: حتماً تابه‌حال تجربهٔ پرتاب سنگ به درون آبِ راکد را داشته‌اید. هنگام اصابت سنگ به سطح آب و فرو رفتن آن چه اتفاقی می‌افتد؟ مولکول‌های آب با انرژی فراوان در محل اصابت سنگ به جنبش درمی‌آیند و در سطح آب موج‌های متعددی پدید می‌آورند. مساحت و محیط اولین موج‌های دایره‌ای‌شکل کوچک‌تر، اما فشردگی مولکول‌های آب بیشتر است. تعداد موج‌های اولیه بیشتر و فاصلهٔ آن‌ها کمتر است، اما در موج‌های بعدی مساحت و محیط دایره‌ها افزایش می‌یابد. فشردگیِ امواج کمتر و فاصلهٔ آن‌ها بیشتر می‌شود تا زمانی‌که انرژی مولکول‌ها تمام و بازی امواج به پایان می‌رسد. پیشنهاد فیلم هنوز آلیس به عنوان یک متنِ مستقل برای قرائتِ تحلیلِ فیلم‌نامه، تداعی منطق «ساختار موج‌واره‌ای» است. این نام‌گذاری ابتکاری و یک پیشنهاد است و طبیعتاً مؤلفه‌های تشکیل‌دهندهٔ آن ناشناخته است. اثبات این مؤلفه‌ها مستلزم تمرکز در جزئیات، یافتن ارتباط اجزاء درونی و تکرار این قواعد در سایر فیلم‌هاست تا در گونهٔ اپیک، مفهوم یکی از زیرشاخه‌ها را بسازد. از الگوی پیشنهادی مدد می‌جویم و تناسب اجزاء را آگراندیسمان می‌کنم.