کتاب خنده‌ی پنهان

کتاب خنده‌ی پنهان نوشته غلام‌حسین دولت آبادی است که به  تأثیر زمینه‌های فکری مشروطه و نمایش غربی در ایران می‌پردازد. این کتاب را انتشارات یکشنبه منتشر کرده است.

درباره کتاب خنده‌ی پنهان

روبه‌رو شدن ایران با غرب در دوره قاجار یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین اتفاقات قرن بود. زندگی ایرانیان در همه‌ی ابعاد دستخوش دگرگونی شد و تغییرات گسترده‌ای در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، دینی، اقتصادی و فرهنگی اتفاق افتاد و چالش عمیقی میان سنت و تجدد درگرفت که تاکنون نیز ادامه دارد. در همین دوره هنر یکی از مهم‌ترین چیزهایی بود که دچار تغییرات اساسی شد و هنر به شکل مدرن کم‌کم به ایران راه پیدا کرد.

کتاب خنده‌ی پنهان یک پژوهش کامل و همه جانبه است که ابعاد این تغییر در دوران مشروطه می‌پردازد این کتاب که پژوهش دکتری نویسنده است با روش تحقیقی دقیق سعی دارد تمام جنبه‌های این اتفاق را بر نمایش غربی در ایران بررسی کند.

خواندن کتاب خنده‌ی پنهان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به نمایش و پژوهشگران هنرهای نمایشی پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب خنده‌ی پنهان

شبیه‌خوانی یا تعزیه در دوران پیش از مشروطه و به ویژه در دوران ناصری، به‌عنوان نمایشی ایرانی در مسیر تکامل قرار گرفته بود. شبیه‌خوانی که در طول یک سده از آیینی برای عزاداری امام حسین در دوران صفویه، به نمایشی کامل در دوران قاجار تبدیل شد وسیلهٔ بیان مردمی بود که در شرایط استبدادی تنها راه بروز احساساتشان را در چهارچوبی مذهبی یافته بودند. به این اعتبار می‌توانیم شبیه‌خوانی یا تعزیه را این‌گونه تعریف کنیم: «تعزیه یا شبیه یک نمایش ایرانی است که تکوین آن در مراسم سوگواری دینی به حالت یک نهاد مذهبی صورت پذیرفته و در عین حال در جریان عملکرد اجتماعی خود ظرفیت نمایشی پیدا کرده است.» (بکتاش، ۱۳۵۰: ۱۰). اهمیت شبیه‌خوانی در دورهٔ قاجار در پیوند روحیهٔ مذهبی با نیازهای اجتماعی بود. شبیه‌خوانی در یک تمثیل مذهبی بخشی از درخواست‌های پنهان مردم را برانگیخته می‌کرد. (بکتاش، ۱۳۴۷: ۳۵). در سیر تحول شبیه‌خوانی ابتدا با تثبیت آن در ماه محرم و سپس گسترش آن به سایر ماه‌ها به دلیل نیازهای جدید مردمانی که همهٔ آمال و آرزوهای خود را در چهارچوب تنگ شرایط سیاسی و مذهبی حاکم می‌جستند، زمینهٔ شناخته شدن آن به‌عنوان یک نمایش پدید آمد. شبیه‌خوانی در دورهٔ قاجار از یک گردهمایی صرف مذهبی به یک نمایش تمام‌عیار تبدیل شد و به بازتاب روح پاک مردمانی مبدل شد که به واسطهٔ حادثه‌ای تاریخی ـ مذهبی غم‌ها و ناخوشی‌های زمانهٔ خود را بروز می‌دادند. شبیه‌خوانی پیوندی بود میان مردمان یک جامعه، پیوندی که شأن، طبقه و جنسیت را درمی‌نوردید و شاه و گدا را کنار هم می‌نشاند. گرایش تجار و ثروتمندان شبیه‌خوانی را به سمت نوعی تجمل‌گرایی هدایت کرد. این حرکت به مسیر تثبیت آن به‌عنوان یک نمایش و دور شدن آن از جنبه‌های صرفاً مذهبی یاری رساند.