کتاب انسجام در شعر معاصر

تحوّلاتی که در سدۀ اخیر در حوزۀ شعر به وجود آمده، آنقدر عمیق است که نمی‌توان تنها براساس زندگی و سبک شاعران و به شیوۀ تاریخ ادبیات، شعر معاصر را مورد بررسی قرار داد. این تغییرات به حدی است که حتی بررسی یک رویکرد نیز در جریان‌های شعر معاصر با فراز و فرودهایی همراه است. یکی از مؤلفه‌های مؤثر در تأثیرگذاری عمیق شعر، پیوند میان عناصر شعر و عدم از هم گسیختگی آنها است که می‌توان آن را با عنوان وحدت، انسجام، پیوستگی، همبستگی، هماهنگی یا اصطلاحات دیگر نامگذاری کرد. نویسنده در این کتاب، سه نوع انسجام برای شعر معرفی می‌کند. انسجام درونی، بیرونی و کلی. انسجام بیرونی یا ظاهری همان چیزی است که در قالب وزن، قافیه و ردیف، تناسبات لفظی و به طور کلی عناصر دیداری یا شنیداری تجلی می‌یابد. این عناصر تا حد زیادی در بسیاری اشعار یکسان است و از این حیث یک شعر ممکن است نظیرهای زیادی داشته باشد. انسجام درونی و ذهنی، سطحی عمیقتر و به طور مستقیم با اندیشه و عاطفه و زمینه‌های معنوی شعر ارتباط دارد به گونه‌ای که بین عناصر شعر پیوند و وحدتی ارگانیک ایجاد می‌کند و از همین نظر عناصر انسجام هر شعر در محدودۀ آن شعر قابل بررسی است. علاوه بر این دو نوع انسجام، انسجام دیگری نیز شکل می‌گیرد که حاصل همه هماهنگی‌هایی است که بین انسجام بیرونی و درونی شعر وجود دارد. علاوه بر آنکه عناصر موسیقایی و لفظی عناصر بیرونی با هم متناسب‌اند، با عناصر درونی نیز هماهنگی دارند و از مجموع همۀ آنها ساختار منسجم شعر به وجود می‌آید. بر این اساس انسجام کلی جریان هماهنگی است که در آن حس و عاطفه، اندیشه، تجربۀ شعری، موسیقی، لحن، معنا، الفاظ، درون‌مایه، تصویرها، انگاره‌های شاعرانه و فضای شعر همخوان و هماهنگ با هم به پیش می‌روند. مهدی دهرامی در این اثر نگاهی به این سه گونه انسجام در شعر فارسی معاصر داشته است که موضوعی جذاب برای دوست‌داران ادبیات به ویژه شعر و شاعری است.