کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان

کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان (نقاشی های ایرانی در مرقعات دیتس) نوشته دیوید جی. راکسبرو، چارلز ملویل، برنارد اوکین و کارن روردانتس، مجموعه‌ای از چهار مقاله درباره‌ی نقاشی ایرانی و پیوند تصویر با متون تاریخی، حماسی و عامیانه است. نقاشی‌های جداشده از نسخه‌های خطی، موضوع اصلی پژوهش‌هایی هستند که تلاش می‌کنند زمینه‌ی ازدست‌رفته‌ی تصاویر را بازسازی کنند. این مجموعه، از بررسی شیوه‌ی گردآوری مرقعات تا شناخت قصه‌های مصورشده، مسیرهای متفاوت مطالعه‌ی یک تصویر را نشان می‌دهد. آزاده لطیف کار ترجمه این کتاب را بر عهده داشته و نشر نی این کتاب را در مجموعه‌ی در اقلیم هنر منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان

کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان نوشته دیوید جی. راکسبرو، چارلز ملویل، برنارد اوکین و کارن روردانتس، نقاشی ایرانی را از خلال مجموعه‌ای بررسی می‌کند که تصاویرش از جایگاه نخستین خود فاصله گرفته‌اند. مرقع، مجموعه‌ای از قطعات نقاشی، طراحی یا خوشنویسی است که روی برگ‌ها گردآوری شده‌اند. مرقعات دیتس نام خود را از هاینریش فردریش فن دیتس، گردآورنده‌ی این آثار، گرفته‌اند و پنج مجلد را دربرمی‌گیرند. مسئله‌ی مهم پژوهشگران، فقط شناخت موضوع نقاشی‌ها نیست؛ آن‌ها باید دریابند هر قطعه به کدام دست‌نویس تعلق داشته و چگونه بریده، جابه‌جا یا دوباره قاب‌بندی شده است. کاغذ، جدول‌کشی، بقایای چسب، نوشته‌های پشت تصاویر و شیوه‌ی صحافی در این بررسی‌ها به‌اندازه‌ی شکل پیکره‌ها اهمیت پیدا می‌کنند. تصویر در چنین مطالعه‌ای هم موضوع تفسیر است و هم سندی مادی از سرگذشت مجموعه‌داری. خواننده همچنین با این پرسش روبه‌رو می‌شود که جدایی نقاشی از کلام مکتوب، چه تغییری در دریافت معنای تصویر ایجاد می‌کند.
کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان چهار مقاله دارد که هریک پرسشی متمایز را دنبال می‌کنند. مقاله‌ی نخست، هاینریش فردریش فن دیتس و مرقعات همنام او، به معرفی مجلدات، منابع آثار و روند تدوین مجموعه اختصاص دارد. راکسبرو نشان می‌دهد که ظاهر کنونی یک مرقع لزوماً نماینده‌ی چیدمان اولیه‌ی آثار نیست. مقاله‌ی تصویر دوران ترکی‌مغولی در مرقعات دیتس، نوشته‌ی ملویل، نقاشی‌ها را برای شناخت نبرد، جشن، سوگواری، دین و جایگاه زنان بررسی کرده است. او داده‌های تصویری را در کنار گزارش‌های تاریخی قرار می‌دهد. اوکین در شاهنامه‌ی بزرگ جلایری، فرضیه‌ی تعلق گروهی از نگاره‌های پراکنده به نسخه‌ای تهیه‌شده در دربار سلطان اویس جلایر را می‌آزماید. مقاله‌ی از مغول تا تیموری: کمال و نقصان در نقاشی ایرانی نیز توجه را به موضوعاتی بیرون از تاریخ شاهان می‌برد. روردانتس از قصه‌های عیاران، ماجراهای عاشقانه و سفرهای غریب دریانوردان سخن می‌گوید. کنارهم‌قرارگرفتن این پژوهش‌ها، دامنه‌ی مضامین نقاشی ایرانی و تفاوت روش‌های شناخت تصاویر را آشکار می‌کند. تجربه‌ی مطالعه، بیش از مرور نام هنرمندان یا تشخیص زیبایی نگاره‌ها، همراه‌شدن با استدلال‌هایی است که از جزئیات کوچک به پرسش‌های گسترده‌تر درباره‌ی هنر و فرهنگ می‌رسند.

خلاصه کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان

کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان بر یک مسئله‌ی مشترک متمرکز است: تصویرِ جداشده از متن را چگونه می‌توان دوباره شناخت؟ پاسخ نویسندگان از چند مسیر شکل می‌گیرد. بررسی خصوصیات فیزیکی برگ‌ها، نسبت مرقعات دیتس با مجموعه‌های توپقاپی را روشن‌تر می‌کند. مقایسه‌ی صحنه‌ها با نوشته‌های تاریخی، امکان شناخت جلوه‌هایی از زندگی و مناسبات جهان ترکی‌مغولی را فراهم می‌آورد. سنجش ترکیب‌بندی‌ها و ارتباط متن و تصویر نیز به طرح فرضیه‌هایی درباره‌ی نسخه‌های پراکنده‌شده‌ی شاهنامه کمک می‌کند. پژوهش درباره‌ی مضامین نامتعارف، حضور حکایت‌های عامیانه را در کنار متون شناخته‌شده نشان می‌دهد. حاصل این مسیرها، توجه به دو سرگذشت درهم‌تنیده است: سرگذشت موضوعاتی که نقاشان مصور کرده‌اند و سرگذشت برگ‌هایی که مجموعه‌داران تغییر داده‌اند. معنای یک نگاره، در این بررسی‌ها، نه‌فقط از صحنه‌ی ترسیم‌شده بلکه از جایگاه پیشین و تغییرات بعدی تصویر نیز تأثیر می‌پذیرد.

چرا باید کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• چهار مقاله، روش‌های متفاوت بررسی یک مجموعه‌ی تصویری مشترک را نشان می‌دهند.
• بررسی کاغذ و صحافی، نقش شواهد مادی را در شناخت آثار روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی متون و نگاره‌ها، امکان سنجش تفسیرهای تاریخی را فراهم می‌آورد.
• بحث حکایت‌های عامیانه، دامنه‌ی موضوعات مصورشده را فراتر از مجالس شاهانه معرفی می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان تاریخ هنر که به مطالعه‌ی نگارگری ایرانی علاقه دارند.
• پژوهشگران نسخه‌های خطی که سرگذشت برگ‌های پراکنده را دنبال می‌کنند.
• علاقه‌مندان به شاهنامه‌نگاری و رابطه‌ی ادبیات با تصویر.
• خوانندگانی که به شناخت مضامین عامیانه در هنر علاقه‌مندند.

بخشی از کتاب از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان

«گذشته از مقولۀ تاریخ‌گذاری و تاریخچۀ تغییراتِ مرقعات، محتویاتِ متنوع آن‌ها همواره یکی از مهم‌ترین مسائلی بوده که ذهن محققان را به خود مشغول داشته است؛ پرسش‌هایی از این قبیل که نقاشی‌های موجود در این مرقعات، به‌ویژه در سه مرقع نخست، محصول کدام کارگاه‌های کتاب‌آرایی و زینت‌بخش چه کتاب‌هایی بوده‌اند و دقیقاً چه موضوعاتی را بازنمایی می‌کنند. چنان که در مقالات پیش رو خواهیم دید تصاویر مرقعات در زمان‌هایی نامشخص از بستر اصلی خود جدا شده و مستقل از متونی که زمانی تصویرشان می‌کرده‌اند در برگ‌های مرقع چسبانده شده‌اند. این موضوع سبب شده که شناسایی نسخۀ اصلی و موضوع تصاویر در اغلب موارد کار دشواری شود. نویسندگان سه مقالۀ دیگر که از سرشناس‌ترین متخصصان تاریخ هنر ایرانند در نوشته‌های خود بر رابطۀ تصاویر و متون متمرکز شده‌اند. به‌رغم رویکرد و روش متفاوتی که هر یک در مواجهه با این تصاویر در پیش گرفته‌اند، هرسه کوشیده‌اند با رجوع به شواهد بصری و متون تاریخی و ادبی بستر اصلی تصاویر را بازسازی کنند. در این سه مقاله تصاویری بررسی شده‌اند که زمانی متون تاریخی، حماسی و ادبیات عامیانه‌ را مصور می‌کرده‌اند و هر مقاله بر تصاویر یکی از این گونه‌های ادبی تمرکز بیشتری داشته است. گذشته از این‌که هر یک از مقالات می‌تواند نمونه‌ای دقیق و جالب‌توجه از شیوۀ پرداختن به چنین موضوعاتی باشد، هرسه در کنار یکدیگر تصویری جامع از مضامین مصورشده در کارگاه‌های هنری قرن هشتم به دست می‌دهند.»