کتاب فلسفه و امید اجتماعی

کتاب فلسفه و امید اجتماعی نوشته ریچارد رورتی، نسبت میان اندیشه‌ی فلسفی و آرزوی زندگی عادلانه‌تر را بررسی می‌کند. رورتی در این مجموعه مقاله‌ها و سخنرانی‌ها، این سؤال را پیش می‌کشد که آیا دفاع از مردم‌سالاری و برابری، حتماً به حقیقت‌های تغییرناپذیر نیاز دارد؟ پاسخ او از مسیر پراگماتیسم، نقد دوگانه‌های فلسفی و توجه به اعتماد و همکاری اجتماعی می‌گذرد. عبدالحسین آذرنگ و نگار نادری مترجمان این کتاب‌اند و نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. تجربه‌های شخصی نویسنده نیز بخشی از زمینه‌ی شکل‌گیری این بحث‌ها را روشن می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه و امید اجتماعی

کتاب فلسفه و امید اجتماعی مجموعه‌ای از نوشته‌های ریچارد رورتی درباره‌ی پراگماتیسم، فرهنگ و سیاست است. نویسنده فلسفه را جدا از مسئله‌های زندگی جمعی نمی‌بیند و ارزش اندیشه‌ها را در نسبت با هدف‌های انسانی بررسی می‌کند. جان دیویی چهره‌ی محوری گفت‌وگوی اوست؛ فیلسوفی که رورتی نقد تمایزهای به‌جامانده از سنت افلاطونی را از او آموخته است. تمایزهایی مانند نمود و واقعیت یا ذهن و عین، در این نوشته‌ها صرفاً اصطلاحاتی تخصصی نیستند. پرسش نویسنده این است که ادامه‌ی استفاده از چنین تقسیم‌بندی‌هایی چه کمکی به زندگی انسان‌ها می‌کند. مقاله‌ها و سخنرانی‌های این مجموعه، برخلاف نوشته‌های رورتی برای گردهمایی‌های متخصصان فلسفه، مخاطبانی گسترده‌تر را در نظر دارند. حضور خاطره، شرح اختلاف‌نظرها و بحث درباره‌ی نهادهای اجتماعی، مسیر ورود به استدلال‌ها را متنوع کرده است. خواننده هم با موضع نویسنده آشنا می‌شود و هم اعتراض‌هایی را می‌شناسد که از سوی مخالفان او مطرح شده‌اند.
کتاب فلسفه و امید اجتماعی پنج بخش اصلی دارد. بخش نخست، زندگی‌نامه‌ای خودنوشت است و مقاله‌ی تروتسکی و ارکیده‌های وحشی را دربرمی‌گیرد. رورتی در این مقاله از کشاکش میان علاقه‌های شخصی و تعهد به عدالت اجتماعی سخن می‌گوید. بخش دوم شامل سه سخنرانی با عنوان کلی امید به عوض معرفت است و برداشت نویسنده از پراگماتیسم را توضیح می‌دهد. بخش سوم، بحث را به فلسفه‌ی حقوق، نقد ادبی، دین و علم می‌کشاند. بخش چهارم، چهار نوشته درباره‌ی امید به آرمان‌شهری مردم‌سالار دارد و بخش پنجم به مسائل اجتماعی و سیاسی ایالات متحده اختصاص یافته است. درآمد نسبی‌گرایی: یافتن و ساختن و پسگفتار پراگماتیسم، تکثرگرایی و پسامدرنیته نیز جایگاه فکری نویسنده را روشن‌تر می‌کنند. رورتی عنوان‌های نسبی‌گرا و پسامدرن را برای توصیف موضع خود گمراه‌کننده می‌داند. او میان کنارگذاشتن مبانی مطلق و یکسان‌دانستن ارزش همه‌ی باورها تفاوت می‌گذارد. همین تمایز، یکی از محورهای بحث است: تعهد به آزادی و کاهش رنج می‌تواند پابرجا بماند، حتی اگر نویسنده پشتوانه‌ای بیرون از تاریخ برای چنین تعهدی نپذیرد. مجموعه، این اختلاف فلسفی را به پرسش‌هایی درباره‌ی آموزش، فرهنگ عمومی و امکان اصلاح جامعه پیوند می‌دهد.

خلاصه کتاب فلسفه و امید اجتماعی

رورتی در کتاب فلسفه و امید اجتماعی پیشنهاد می‌کند معرفت، به‌جای هدفی مستقل، ابزاری برای بهترکردن زندگی انسان‌ها در نظر گرفته شود. او واژه‌ها و باورها را ابزارهایی برای مواجهه با محیط و هماهنگ‌کردن رفتار انسان‌ها می‌داند، نه تصویرهایی که ارزششان فقط به بازنمایی واقعیت وابسته باشد. این برداشت، پرسش از فایده‌ی اندیشه‌ها برای مقاصد مشخص را جایگزین جست‌وجوی معیارهایی بیرون از تاریخ می‌کند. اخلاق نیز در همین چارچوب، عرصه‌ی سنجیدن نیازها و خیرهای رقیب است. نویسنده می‌کوشد نشان دهد مبارزه با بی‌عدالتی به تأیید نیروهای فراطبیعی وابسته نیست. کاهش رنج، افزایش برابری و فراهم‌کردن فرصت شادکامی برای کودکان می‌تواند هدف چنین مبارزه‌ای باشد. امید اجتماعی در این بحث، تضمین پیروزی نیست؛ تعهدی به همکاری برای آینده‌ای بهتر است، حتی هنگامی که هیچ ضرورت تاریخی رسیدن به آن آینده را تضمین نمی‌کند.

چرا باید کتاب فلسفه و امید اجتماعی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فلسفه و امید اجتماعی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• خواننده با برداشت رورتی از پراگماتیسم و تفاوت موضع او با نسبی‌گرایی آشنا می‌شود.
• بحث‌ها امکان دفاع از تعهد اخلاقی بدون توسل به مبانی تغییرناپذیر را بررسی می‌کنند.
• نوشته‌ها ارتباط پرسش‌های فلسفی با حقوق، ادبیات، دین و سیاست را نشان می‌دهند.
• بخش خودنوشت، زمینه‌ی شخصی شکل‌گیری اندیشه‌های نویسنده را آشکار می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به پراگماتیسم که می‌خواهند برداشت ریچارد رورتی از این سنت را بشناسند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت اخلاق، حقیقت و مردم‌سالاری سؤال دارند.
• دانشجویان فلسفه و علوم سیاسی که به نقد مبناگرایی علاقه‌مندند.
• علاقه‌مندان به پیوند تجربه‌های شخصی متفکران با مواضع اجتماعی آنان.

بخشی از کتاب فلسفه و امید اجتماعی

«انتخاب من برای برجسته‌ترين و ستودنی‌ترين توانايی بشر، توانايی ما در اعتماد کردن به ساير مردم و همکاری کردن با آنها، و به‌ويژه کار کردن با هم برای بهبود بخشيدن به آينده است. در شرايط مطلوب، استفاده ما از اين توانايی به برنامه‌های سياسی آرمانی، چون دولت آرمانی افلاطون، تلاش‌های مسيحيت برای تحقق بخشيدن به ملکوت خدا در اينجا بر زمين، و ديدگاه مارکس درباره پيروزی پرولتاريا می‌انجامد. اين برنامه‌ها کمک می‌کنند نهادهايمان را چنان بهبود بخشيم تا اخلاف ما بهتر بتوانند اعتماد و همکاری کنند، و مردمان محترم‌تری باشند تا آنچه ما توانسته‌ايم باشيم. در سده ما، پذيرفتنی‌ترين برنامه از اين دست، همان بود که ديويی تلاش‌های سياسی خود را معطوف بدان کرد: ايجاد مردم‌سالاری اجتماعی؛ يعنی جامعه‌ای بی‌طبقه، بدون کاست، و برابری‌خواه. جيمز و ديويی را اين‌گونه تعبير می‌کنم که به ما توصيه می‌کنند با دوری‌جستن از دوگرايی‌های کهن، می‌توانيم اين برنامه را در زندگی فکری خود، همچنان‌که در زندگی سياسی‌مان، محور اصلی قرار دهيم.
در قسمت سوم، گريزهای کوچکی از فلسفه به حوزه‌های مجاور فرهنگی می‌زنم: فلسفه حقوق، نقد ادبی، دين، علم و، در مقاله کوتاهی فقط برای قلقلک، به هيدگر ــ که اين نه به‌طور دقيق حوزه‌ای فرهنگی، بلکه، آن‌گونه که اودن درباره فرويد گفته، نامی است که اکنون به کل اقليم انديشه داده شده است. در اين قطعات، که از مناقشه‌های مختلف جاری الهام گرفته است، می‌کوشم نشان دهم که اين حوزه‌ها از ديد پراگماتيستی چگونه به نظر می‌آيند.»