کتاب فقیه اصلاحگر

کتاب فقیه اصلاحگر، نوشته رضا مختاری اصفهانی و ویراسته همدم جلال زاده، زندگی فقیهی عراقی را بررسی می‌کند که تبعید به ایران، او را به میان کشمکش‌های سیاسی این سرزمین کشاند. شیخ محمد خالصی‌زاده هم منتقد قدرت سیاسی بود و هم برخی باورها و رفتارهای هم‌سلکان خود را نقد می‌کرد. مخالفت او با جمهوری‌خواهی رضاخان بیش از شکل حکومت، متوجه اجبار مردم و نادیده‌گرفتن حقوق آنان بود. نشر نی این کتاب را به‌عنوان جلد دومِ مجموعه‌ی رجال عصر پهلوی منتشر کرده است. نویسنده با تکیه بر خاطرات، آثار و اسناد، رابطه‌ی اندیشه‌ی فقهی و کنش سیاسی این فرد را دنبال کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فقیه اصلاحگر اثر رضا مختاری اصفهانی

کتاب فقیه اصلاحگر، نوشته‌ی رضا مختاری اصفهانی، زندگی شیخ محمد خالصی‌زاده را در پیوند با مناسبات سیاسی و مذهبی ایران و عراق روایت کرده است. نویسنده برای شناختن چنین شخصیتی، خاطرات او را در کنار گزارش‌های پلیس، مکاتبات دولتی، مطبوعات و روایت دیگر ناظران قرار داده است. این شیوه امکان بررسی فاصله‌ی میان برداشت شخصی خالصی‌زاده و گزارش‌های دیگر را فراهم می‌کند. این کتاب منجر به شناختن فقیهی می‌شود که همکاری و مخالفت او با رجال سیاسی روایت شده است.

کتاب فقیه اصلاحگر دو فصل دارد و دو وجه متفاوت از زندگی شیخ محمد خالصی‌زاده را مطرح کرده است. فصل نخست حضور او در سیاست ایران را از خلال موضوعاتی مانند انتخاباتی پرماجرا، ماجرای جمهوری، بازیابی قدرت و سیاست حمله و اتهام نشان می‌دهد. فصل دوم به پیشینه‌ی خاندان، تحصیل، دگرگونی باورها و ورود او به سیاست می‌پردازد. عنوان فرعی این کتاب عبارت است از: رجال عصر پهلوی (جلد دوم)؛ زندگی و زمانه آیت‌الله شیخ‌محمد خالصی‌زاده.

اختلاف شیخ محمد خالصی‌زاده با دیگر فقیهان، تنها اختلاف بر سر همراهی یا مخالفت با یک سیاستمدار نیست؛ موضوعاتی همچون رضایت مردم، اعتبار قانون اساسی، شیوه‌ی آموزش دینی و نسبت مسلمانان با دانش‌های دیگر نیز در میان است. رضا مختاری اصفهانی همچنین نشان داده است که مخالفت با نفوذ بریتانیا چگونه بر تفسیر خالصی‌زاده از حوادث اثر می‌گذاشت. خواننده از خلال این جزئیات با دغدغه‌های شیخ‌محمد خالصی‌زاده و محدودیت‌ها، اختلاف‌ها و اتهام‌هایی آشنا می‌شود که فعالیت او را احاطه کرده بود.

خلاصه کتاب فقیه اصلاحگر

شیخ محمد خالصی‌زاده در محیطی دینی پرورش می‌یابد، اما کنجکاوی درباره‌ی تاریخ، علوم و ادیان دیگر تصور اولیه‌اش از جهان را دگرگون می‌کند. مواجهه با مبلغان مسیحی و شناخت ضعف سرزمین‌های اسلامی پرسش‌هایی را درباره‌ی آموزش، ایمان و مسئولیت اجتماعی در ذهن او پدید می‌آورد. او پس از تردیدهای اعتقادی به فقه و منابع دینی بازمی‌گردد و برای فقه نقشی گسترده در زندگی اجتماعی قائل می‌شود.

کتاب فقیه اصلاحگر پیوند باورهای شیخ محمد خالصی‌زاده با فعالیت سیاسی او را تبیین می‌کند. او در ایران به دخالت نظامیان در انتخابات اعتراض داشت و در ماجرای جمهوری‌خواهی، رضایت مردم را معیار مشروعیت شکل حکومت می‌دانست. او نه تحمیل جمهوری را مجاز می‌شمارد و نه محروم‌کردن مردم از انتخاب جمهوری را. رابطه‌ی متغیر این فرد با رضاخان و اختلافش با برخی فقیهان، دشواری حفظ این موضع را در میدان سیاست آشکار می‌سازد.

چرا باید کتاب فقیه اصلاحگر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فقیه اصلاحگر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌ای مشخص از استدلال یک فقیه درباره‌ی حق مردم در تعیین شکل حکومت را ارائه می‌دهد.
• مقایسه‌ی خاطرات و اسناد، تفاوت میان روایت شخصی و گزارش ناظران را نشان می‌دهد.
• شرح نقش بازار، منبر، مطبوعات و نظامیان، شناختن سازوکار کشمکش‌های سیاسی را ممکن می‌کند.

خواندن کتاب فقیه اصلاحگر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فقیه اصلاحگر به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به ناداستان معاصر ایران و قالب زندگی‌نامه‌های سیاسی و تاریخ مناسبات ایران و عراق.
• خوانندگانی که درباره‌ی ارتباط فقه، اصلاح دینی و حقوق مردم پرسش دارند.
• پژوهشگران تاریخ مشروطه و پهلوی که به مقایسه‌ی خاطرات، مطبوعات و اسناد علاقه‌مندند.

درباره رضا مختاری اصفهانی

رضا مختاری اصفهانی زاده‌ی سال ۱۳۵۳، پژوهشگر تاریخ معاصر و نویسنده‌ی کتاب «فقیه اصلاحگر» است.

بخشی از کتاب فقیه اصلاحگر

«اتحاد ضدّین

از بهار ۱۳۱۰ تا بهار ۱۳۲۳ ایران ماجراهای بسیاری پشت سر گذاشت. مردان بسیاری از صحنۀ سیاست ایران حذف شدند. برخی از رجال که در دورۀ رضاشاه به گوشۀ انزوا یا تبعید رانده شده بودند، بار دیگر به صحنه بازگشتند. از فروغی که از کنج خانه به درآمد تا سلطنت پهلوی را نجات دهد تا محمد مصدق که از روستای احمدآباد به تهران آمد تا مرد اول سیاست در ایران شود. رقابت و هیاهو در جریان و ایران در اشغال متفقین بود. نخست‌وزیران یکی پس از دیگری می‌آمدند و می‌رفتند، در حالی که یکی از معضلات آنان سیاست خارجی بود. مداخلات شوروی و بریتانیا بر اقتصاد، سیاست، فرهنگ و اجتماع ایران سایه افکنده بود. حضور و نفوذ شوروی‌ها در مناطق اشغال‌شده‌شان بیشتر بود. آنان علاوه بر آن‌که در سانسور مطبوعات دخالتی تام‌وتمام داشتند، در ساعاتی که رادیو را در اختیار داشتند، در برنامه‌های تبلیغاتی‌شان به رجال مخالف خود از جمله سیدضیاءالدین طباطبایی حمله می‌کردند.»