کتاب خصم

کتاب خصم (L'adversaire) نوشته امانوئل کارر، روایتی تکان‌دهنده از زندگی مردی است که سال‌ها هویت خود را بر پایه‌ی دروغ ساخته و ناگهان همه‌چیز فرو می‌ریزد. این کتاب در کنار شرح یک جنایت هولناک، پرسش‌هایی دشوار را درباره‌ی هویت، قضاوت، شر و مرز میان ظاهر اجتماعی و حقیقت پنهان آدم‌ها پیش می‌کشد. این ناداستان را نشر مد با ترجمه ابوالفضل الله دادی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خصم

کتاب خصم نوشته امانوئل کارر از دل یک پرونده‌ی واقعی به سراغ مسئله‌ای می‌رود که از خود جنایت هم هولناک‌تر است: چگونه ممکن است کسی سال‌ها در برابر خانواده، دوستان و جامعه نقشی را بازی کند که اساساً وجود خارجی ندارد؟ کارر در این اثر زندگی ژان‌کلود رومان را دنبال می‌کند؛ مردی که خود را پزشک و پژوهشگر معرفی کرده، در حالی که تمام این هویت ساختگی بوده است. نویسنده روشن می‌کند که با یک ماجرای صرفاً جنایی روبه‌رو نیستیم. آنچه در مرکز توجه قرار می‌گیرد، سازوکار دروغ، فرسایش تدریجی واقعیت و شکافی است که میان چهره‌ی بیرونی یک انسان و زندگی پنهان او شکل می‌گیرد.

کتاب خصم فقط بازسازی رویدادها نیست. امانوئل کارر خودش را هم وارد متن می‌کند؛ از تردیدهایش در نوشتن، از نامه‌نگاری با متهم و از دشواری نزدیک‌شدن به ذهن کسی که همزمان هم آشنا به نظر می‌رسد و هم کاملاً بیگانه. همین حضور نویسنده باعث می‌شود متن فقط گزارش یک فاجعه نباشد، بلکه به تأملی پیوسته درباره‌ی قضاوت، همدلی، ایمان، شرم و امکان فهم‌کردن دیگری بدل شود. 

فضای اثر سرد، سنگین و پرتنش است، اما نیروی اصلی آن از همین دقت در نگاه می‌آید: کارر نه می‌خواهد هیولا بسازد و نه به‌سادگی توضیح بدهد. او لایه‌به‌لایه نشان می‌دهد که یک زندگی دروغین چگونه می‌تواند اطرافیان را هم در دل خود فروبکشد و بعد از فروپاشی، فقط قربانیان را بر جا نگذارد، بلکه اعتماد، خاطره و معنای رابطه‌ها را هم ویران کند.

خلاصه داستان خصم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

خصم با صبحی آغاز می‌شود که در آن ژان‌کلود رومان همسر، فرزندان و بعد پدر و مادرش را می‌کشد و سپس می‌کوشد همه‌چیز را شبیه حادثه‌ای عادی نشان دهد. اما خیلی زود روشن می‌شود که این جنایت فقط پایان یک بحران ناگهانی نیست، بلکه نتیجه‌ی سال‌ها زندگی دروغینی است که او با دقت ساخته بود. مردی که همه او را پزشکی موفق می‌دانستند، در واقع نه آن شغل را داشته و نه آن جایگاه را. 

کتاب همزمان دو مسیر را پیش می‌برد: آشکارشدن جزئیات این هویت جعلی و تلاش نویسنده برای نزدیک‌شدن به ذهن کسی که زندگی‌اش بر پنهان‌کاری بنا شده است.

چرا باید کتاب خصم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خصم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد دروغ فقط یک رفتار فردی نیست و می‌تواند شبکه‌ای کامل از رابطه‌ها و اعتمادها را در بر بگیرد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با پرسش‌های دشواری درباره‌ی هویت، قضاوت و مسئولیت اخلاقی روبه‌رو می‌شود.
• حضور خود نویسنده در متن، فرایند فهم یک فاجعه را به بخشی از موضوع کتاب تبدیل کرده است.
• این اثر فقط بر جنایت تمرکز ندارد و پیامدهای روانی و عاطفی آن را در زندگی اطرافیان هم دنبال می‌کند.

خواندن کتاب خصم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب خصم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به آثاری که بر مسئله‌ی هویت، دروغ و فروپاشی زندگی ظاهرا عادی تمرکز دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با لایه‌های روانی و اخلاقی یک جنایت فراتر از خبر و گزارش آشنا شوند.
• کسانی که از متن‌هایی درباره‌ی قضاوت، شر، ایمان و مرز همدلی با انسان خطاکار استقبال می‌کنند.
• مخاطبانی که به روایت پرونده‌های واقعی با حضور پررنگ نویسنده در متن علاقه دارند.

درباره امانوئل کارر

امانوئل کارر (Emmanuel Carrère)، نویسنده، مستندنگار، فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان، در سال ۱۹۵۷ در فرانسه متولد شد. او که فارغ‌التحصیل مؤسسه‌ی مطالعات سیاسی پاریس (سینس‌پو) است، بیشتر به سبک ناداستان خلاق و اتوبیوگرافی‌نویسی گرایش دارد و از چهره‌های مهم ادبیات معاصر فرانسه به شمار می‌رود. 

سبک کارر بر پایه‌ی پیوند روایت‌های مستند و تاریخی با تجربیات شخصی استوار است. از شناخته‌شده‌ترین آثار داستانی و مستندنگاشته‌های او می‌توان به «سبیل»، «اردوی زمستانی»، «خصم»، «لیمونوف»، «زندگی‌های غیر از زندگی من»، «پادشاهی» و «یوگا» اشاره کرد. کارر به عنوان سینماگر و فیلم‌نامه‌نویس نیز فعالیت مستمر دارد و تا کنون موفق به دریافت جوایزی همچون جایزه‌ی فمینا، رنودو، مدیسیس و نشان شاهزاده آستوریاس شده است.

درباره ابوالفضل الله دادی

ابوالفضل الله دادی (متولد ۱۳۶۱) مترجم، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبیات است. او مدارک کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته‌ی زبان و ادبیات فرانسه از دانشگاه‌های شهید چمران اهواز و شهید بهشتی تهران دریافت کرده است. الله دادی پیش از ورود به دنیای ترجمه، در مطبوعات مشغول به کار بوده که معاونت سرویس فرهنگی روزنامه‌ی تهران امروز و دبیری سرویس بین‌الملل روزنامه‌ی هفت صبح از جمله‌ی آن‌ها به شمار می‌روند.

تمرکز اصلی فعالیت او بر برگردان آثار داستانی و غیرداستانی معاصر فرانسوی‌زبان به زبان فارسی معطوف است. از شاخص‌ترین ترجمه‌های الله دادی می‌توان به رمان‌های «خصم»، «اردوی زمستانی»، «نقشه و قلمرو»، «لالایی»، «سفرهای شگفت‌انگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود»، «باغ‌های تسلا»، «پیشمرگ هیتلر» و «مرگ کامو» اشاره کرد. او جایزه‌ی ابوالحسن نجفی را برای یکی از ترجمه‌هایش به دست آورده است.

اقتباس‌ها از کتاب خصم

خصم در سال ۲۰۰۲ مورد اقتباس قرار گرفت و فیلمی داستانی با همین عنوان بر اساس آن ساخته شد. نیکول گارسیا کارگردان این فیلم بود و دنیل اوتوی و ژرالدین پلاس در آن بازی می‌کردند. این اثر نامزد نخل طلای کن و نامزد چندین جایزه‌ی سزار شده بود.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب خصم منتشر شده است؟

• کتاب رقیب، ترجمه‌ی احمد پرهیزی، نشر ماهی
• کتاب ابلیس درون، ترجمه‌ی آذین حسین زاده، نشر قطره

بخشی از کتاب خصم

«صبح روز نهم ژانویهٔ ۱۹۹۳، وقتی ژان‌کلود رومان داشت همسر و فرزندانش را می‌کشت، من با همسر و فرزندان خودم در جلسهٔ اولیا و مربیان مدرسهٔ گابریل، پسر بزرگمان، حضور داشتم. گابریل پنج سالش بود، همسن آنتوان رومان. بعد برای نهار به خانهٔ پدر و مادرم رفتیم و رومان نیز به خانهٔ پدر و مادر خودش رفت و بعد از صرف غذا هردوشان را کشت. من معمولاً بعدازظهر شنبه و روز یکشنبه را با خانواده‌ام می‌گذرانم، اما باقی آن آخر هفته را در دفتر کارم سپری کردم، چون باید کتابی را به پایان می‌رساندم که از یک سال پیش مشغول نوشتنش بودم: زندگی‌نامهٔ فیلیپ کی. دیک، نویسندهٔ داستان‌های علمی‌ـ تخیلی. فصل آخر کتاب روایت روزهایی است که او پیش از مرگ در کما گذراند. سه‌شنبه‌شب رمان را تمام کردم و صبح چهارشنبه اولین مقاله‌یلیبراسیون را که به قضیهٔ رومان اختصاص داشت خواندم.

کمی بعد از ساعت چهار صبح دوشنبه، لوک لادمیرال با تماس کوتَن، داروخانه‌چی پرِوِسَن، از خواب بیدار شد. خانهٔ خانوادهٔ رومان آتش گرفته و شایسته بود دوستان به کمک بیایند تا دست‌کم بخشی از اثاثیهٔ خانه را نجات دهند. وقتی لوک از راه رسید، آتش‌نشان‌ها داشتند اجساد را از خانه بیرون می‌آوردند. او تا آخر عمر کیسه‌های پلاستیکی خاکستری و مهروموم‌شده‌ای را به یاد خواهد داشت که پیکر بچه‌ها را در آن‌ها گذاشته بودند، صحنه‌ای که تماشایش وحشت به جان آدمی می‌انداخت. فلورانس فقط با یک پالتو پوشانده شده بود. صورتش از دود سیاه شده، اما سالم مانده بود. لوک به نشانهٔ وداعی غمبار موهای فلورانس را صاف کرد و حین این کار انگشتانش به چیز غریبی برخورد. کورمال‌کورمال به سر زن جوان دست کشید و آن را با احتیاط به یک سو چرخاند. سپس یکی از آتش‌نشان‌ها را صدا زد تا زخمی گشوده بر بالای پسِ گردن زن را به او نشان دهد. آتش‌نشان گفت بی‌شک یکی از شاه‌تیرهای سقف روی او افتاده است، چون نیمی از اتاقِ زیرشیروانی فرو ریخته بود. لوک خود را از کامیون سرخی بالا کشید که ژان‌کلود، تنها عضو زندهٔ خانواده، را در آن خوابانده بودند. ژان‌کلود لباس‌خواب به تن داشت و نبضش به‌کندی می‌زد. بیهوش بود، با پیکری سوخته اما به سردی یک جسد.»