کتاب گوهر

کتاب گوهر نوشته‌ی زهرا موسوی روایتی از سال‌های جنگ ایران و عراق و زندگی مادران چشم‌به‌راه است که نشر نیکایش آن را منتشر کرده است. این کتاب با نگاهی شخصی و درعین‌حال جمعی، از دل خاطرات یک دختر نوجوان در سال‌های جنگ، به قصه‌ی حسن، سرباز مفقودالاثر کردستان، و مادرش گوهرخانم می‌رسد و فرازونشیب‌های انتظار، شهادت و ادامه‌ی زندگی را دنبال می‌کند. نویسنده در این اثر از تجربه‌های زیسته‌ی خود، فضای خانه، مدرسه، مسجد و محله بهره گرفته است تا چهره‌ای انسانی از جنگ و اثر آن بر خانواده‌ها نشان دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گوهر

کتاب گوهر با محوریت روایت زهرا موسوی شکل گرفته است؛ راوی‌ای که از کودکی و نوجوانی خود در سال‌های جنگ می‌گوید و در دل این خاطرات، سرگذشت حسن، سرباز مفقودالاثر کردستان، و مادرش گوهرخانم را دنبال می‌کند. کتاب گوهر از همان پیشگفتار با تأملی طولانی بر «قلم» و مسئولیت نوشتن آغاز می‌شود و نشان می‌دهد نویسنده چگونه میان واژه‌هایی مثل فراق، انتظار، اضطراب و صلح در رفت‌وآمد است و می‌خواهد معنای این کلمات را از دل تجربه‌ی زیسته بیرون بکشد. در کتاب گوهر ساختار اثر در هفت فصل تنظیم شده است: از «پیشگفتار» و فصل‌هایی مثل «پوسف گم گشته»، «هوای بارانی آن شب»، «بخت دختر شاه‌پریون»، «آن‌جا و کوچه‌باغ‌هایش»، «دانه‌های تسبیح» و «کاغذهای کاهی» تا فصل پایانی. هر فصل بر بخشی از زندگی راوی و گوهرخانم نور می‌اندازد؛ از اولین تماس تلفنی مادر راوی با گوهرخانم و شنیدن خبر مفقودشدن حسن، تا سال‌های طولانی انتظار، اعلام مفقودالاثری، برگزاری مراسم شهید پس از یک سال، و بعدتر پیوند خانوادگی راوی با خانواده‌ی گوهرخانم. کتاب گوهر علاوه‌بر روایت سرگذشت یک مادر شهید، تصویری زنده از فضای اجتماعی آن سال‌ها ارائه کرده است: کوچه‌های نزدیک مسجد اعزام نیرو، بدرقه‌ی جوانان، حضور «بچه‌های جنگ‌زده» در مدرسه، سفره‌های نذری که شکلشان عوض می‌شود، کمک‌های پشت جبهه، و تغییر رنگ شادی و عزا در محله‌ها. در این کتاب جنگ از زاویه‌ی خانه‌ها، تلفن‌ها، خواب‌ها، دعاها و تصمیم‌های روزمره دیده می‌شود نه از دل میدان نبرد.

خلاصه داستان گوهر

کتاب گوهر روایت درهم‌تنیده‌ی دو خط اصلی است: بزرگ‌شدن راوی در سال‌های جنگ و قصه‌ی حسن و مادرش گوهرخانم. راوی از کودکی عاشق درس و ادبیات است و در فضای خانه‌ای پر از خبرهای جنگ، مجالس ختم، مسجد محله و هم‌کلاسی‌های جنگ‌زده، کم‌کم معنای مرگ، شهادت و انتظار را می‌فهمد. در این میان، تماس‌های تلفنی مادرش با گوهرخانم و خبر مفقودشدن حسن، ذهن او را درگیر سرنوشت این سرباز گم‌شده می‌کند. در ادامه‌ی کتاب گوهر اعلام مفقودالاثری حسن، امید باریك به اسارت، نذرها، دعاها، خواب‌ها و اضطراب‌های شبانه‌ی گوهرخانم روایت شده است. سپس خبر شهادت و برگزاری مراسم پس از یک سال، و بعدتر دیدار راوی با گوهرخانم در یک جشن عروسی و شناختن او از نزدیک، فصل تازه‌ای می‌سازد. در بخش‌های بعدی، پیوند خانوادگی راوی با این خانواده، مراسم عقد، تعبیر خوابی که در آن حسن انگشتری به برادرش می‌دهد و تلاش گوهرخانم برای سروسامان‌دادن فرزندان دیگر، نشان می‌دهد زندگی چگونه در کنار داغ و فراق ادامه پیدا می‌کند.

چرا باید کتاب گوهر را بخوانیم؟

کتاب گوهر تصویری نزدیک از جنگ از زاویه‌ی خانه‌ها و مادران چشم‌به‌راه ارائه کرده است؛ نه از دل گزارش‌ها و آمار. این اثر نشان می‌دهد واژه‌هایی مثل انتظار، شهادت، مفقودالاثر و صلح در زندگی روزمره چه معنایی پیدا می‌کنند و چگونه یک نوجوان، در میان درس، حافظ‌خوانی و انشانویسی، با واقعیت جنگ روبه‌رو می‌شود. خواندن آن برای فهم عاطفی و انسانی آن دوره مفید است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب گوهر به کسانی پیشنهاد می‌شود که به روایت‌های شخصی از جنگ ایران و عراق، سرگذشت مادران شهید، و خاطرات نسل نوجوان آن سال‌ها علاقه‌مندند. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های تاریخ شفاهی، مطالعات جنگ و مطالعات فرهنگی که به دنبال متن‌هایی از دل تجربه‌ی زیسته هستند توصیه می‌شود.