کتاب هنر در حلقه کندوکاو

کتاب هنر در حلقه کندوکاو (طرح درس و فعالیت‌هایی در آموزش هنر برای کودکان و نوجوانان) نوشته محمدرضا واعظ شهرستانی و سمانه سیمره و جزو مجموعه‌ی فلسفه برای کودکان و نوجوانان است که نشر لگا آن را منتشر کرده است. این کتاب آموزش هنر را از مسیر گفت‌وگو، پرسش‌گری و فعالیت گروهی پیش می‌برد و به‌جای ارائه‌ی تعریف‌های قطعی، کودکان و نوجوانان را وارد بررسی مفاهیمی مثل هنر، اثر هنری، احساسات، هنرمند و سبک می‌کند. طرح‌درس‌های کتاب نشان می‌دهند که چگونه می‌توان از یک تصویر، یک اثر هنری یا یک پرسش ساده، بحثی جدی و آموزشی ساخت. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هنر در حلقه کندوکاو

کتاب هنر در حلقه کندوکاو (طرح درس و فعالیت‌هایی در آموزش هنر برای کودکان و نوجوانان)، نوشته‌ی محمدرضا واعظ شهرستانی و سمانه سیمره، راهنمایی برای آموزش هنر به کودکان و نوجوانان ۱۰ سال به بالاست. اثر بر روش حلقه‌ی کندوکاو در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان تکیه دارد. محور اصلی، آموزش غیرمستقیم مفاهیم هنری از راه محرک‌هایی مثل انیمیشن، تصویر، نقاشی، عکس، تجربه‌ی شخصی و گفت‌وگوهای کلاسی است. نویسندگان ابتدا روشن می‌کنند که هدف فقط آشناکردن دانش‌آموزان با چند اصطلاح هنری نیست؛ بلکه پرورش توانایی دیدن، پرسیدن، دلیل‌آوردن، مقایسه‌کردن و فهمیدن زاویه‌دیدهای مختلف هم در مرکز اثر قرار دارد.

هنر در حلقه کندوکاو از ۱۰ طرح‌درس تشکیل شده است و هر طرح‌درس سه بخش اصلی دارد که عبارتند از مقدمه، فعالیت و تمرین. شش جلسه‌ی نخست به مفاهیم پایه‌ای مثل چیستیِ هنر، اثر هنری، احساسات، سبک هنری، کیستی هنرمند و تجزیه‌وتحلیل آثار هنری اختصاص دارد. چهار جلسه‌ی پایانی چند اثر مشخص را بررسی کرده است؛ ازجمله دیوارنگاره‌ی شام آخر، نقاشی گرنیکا، عکس لحظه‌ی شهادت و عکس دختری در کاروان نمایش. کتاب، در هر جلسه، مجموعه‌ای از پرسش‌ها و موقعیت‌های آموزشی را ارائه کرده است تا دانش‌آموزان خودشان به فرایند کشف معنا وارد شوند.

فضای کتاب هنر در حلقه کندوکاو بر مشارکت و گفت‌وگوی جمعی استوار است. تسهیلگر در این کتاب نقش سخنران اصلی را ندارد؛ بلکه زمینه را برای شکل‌گیری بحث فراهم می‌کند. به‌ همین دلیل بخش مهمی از ارزش کتاب حاضر در طراحی فعالیت‌هایی است که می‌توان از طریق آن‌ها درباره‌ی زیبایی، احساس، خشم، ترس، خیانت، جنگ، مرگ، مسئولیت و همدلی گفت‌وگو کرد. این اثر هنر را راهی برای تقویت تفکر نقادانه، تفکر خلاق، تفکر مراقبتی و تفکر مشارکتی می‌داند.

خلاصه کتاب هنر در حلقه کندوکاو

نویسندگان از مفاهیم پایه شروع می‌کنند؛ اینکه هنر چیست، چه‌چیز یک اثر را هنری می‌کند، احساسات چه نسبتی با آفرینش هنری دارند و هنرمند یا سبک هنری را با چه ملاک‌هایی می‌توان بررسی کرد؛ سپس به‌سمت تحلیل چند اثر شناخته‌شده می‌روند و از طریق آن‌ها موضوعاتی مثل خیانت، خشم، تعجب، جنگ، مرگ، ترس، خشونت و ازخودگذشتگی را مطرح می‌کنند. آموزش هنر می‌تواند به فرصتی برای پرسش‌گری، استدلال، همدلی و دقیق‌تردیدن جهان تبدیل شود.

چرا باید کتاب هنر در حلقه کندوکاو را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب هنر در حلقه کندوکاو را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ۱۰ طرح‌درس آماده در اختیار مربیان و معلمان می‌گذارد که مقدمه، فعالیت و تمرین دارند.
• کتاب آموزش هنر را به پرسش‌گری و گفت‌وگوی کلاسی پیوند می‌دهد و فقط به ارائه‌ی تعریف‌های ثابت بسنده نمی‌کند.
• خواننده‌ی این کتاب با شیوه‌ی استفاده از محرک‌هایی مثل انیمیشن، نقاشی، عکس و تجربه‌ی شخصی در کلاس آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد چگونه می‌توان مفاهیمی مثل هنر، اثر هنری، احساسات، هنرمند و سبک را در جمع بررسی کرد.
• بخش‌های پایانی کتاب نمونه‌های مشخصی از تحلیل آثار هنری را ارائه و مسیر اجرای جلسه را ملموس‌تر می‌کنند.

خواندن کتاب هنر در حلقه کندوکاو را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب هنر در حلقه کندوکاو به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• تسهیلگران برنامه‌ی فلسفه برای کودکان و نوجوانان که می‌خواهند جلسه‌های هنری را بر پایه‌ی گفت‌وگو طراحی کنند.
• معلمان هنر که به‌دنبال شیوه‌ای مشارکتی برای طرح مفاهیم هنری در کلاس هستند.
• مربیان مهدکودک، پیش‌دبستانی و مؤسسه‌های آموزشی که با گروه سنی ۱۰ سال به بالا کار می‌کنند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به پیوند آموزش هنر و فلسفه برای کودکان علاقه دارند.
• افرادی که می‌خواهند مهارت‌هایی مثل استدلال‌کردن، مقایسه‌کردن، تفسیر و همدلی را در آموزش هنر دنبال کنند.

درباره محمدرضا واعظ شهرستانی

محمدرضا واعظ شهرستانی، متولد سال ۱۳۶۴، تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی رشته‌ی مهندسی عمران در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۷ به پایان رساند؛ سپس در سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۱ در دانشگاه پلی‌تکنیک تهران به تحصیل در رشته‌ی فلسفه‌ی علم در مقطع کارشناسی‌ارشد پرداخت. این نویسنده در ادامه‌ی مسیر علمی خود، از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ به‌عنوان پژوهشگر دکتری فلسفه در دانشگاه بُن در آلمان فعالیت کرد و از سال ۲۰۱۹ به‌عنوان پژوهشگر فلسفه در همین دانشگاه مشغول به فعالیت بوده است. او بنیان‌گذار مؤسسه‌ی رویش دیگر نیز به شمار می‌رود. کتاب هنر در حلقه کندوکاو نوشته‌ی او و سمانه سیمره است.

بخشی از کتاب هنر در حلقه کندوکاو

«جلسهٔ ششم: تجزیه‌وتحلیل آثار هنری چیست؟

مقدمه

از قرن نوزدهم که هنر به‌صورت یک رشتهٔ دانشگاهی درآمد، آثار هنری به شیوه‌های گوناگون مورد تفسیر و تعبیر قرار گرفتند. هر اثر هنری به‌تنهایی پیچیدگی و رمزوراز مختص به خود را دارد، چون بیانگر فرهنگ و زمانهٔ خویش است. در تحلیل آثار هنری، شناخت و آگاهی‌داشتن به تاریخ هنر و سبک‌های هنری از موارد بسیار مهم‌اند و منتقد هنری با توجه به رویکردها، بینش و آگاهی خود به بررسی یک اثر می‌پردازد. البته نقد در حوزه‌های مختلف اصول و قواعدی دارد که باید از جانب یک منتقد رعایت شود.

در اینجا لازم است دو مفهوم کمی توضیح داده شود:

۱. فرم: شکل‌ها، حجم‌های مجزا و روابط بین آن‌هاست که در اثر هنری نمایانده می‌شود و در مقابل محتوا یا موضوع اثر هنری قرار دارد. (اسمیت ۱۳۸۴، ص.۱۵۷) فرم شامل شکل، خط، بافت و واژگان در یک اثر هنری است.

۲. ترکیب‌بندی یا کمپوزیسیون: عمل سازماندهی همهٔ عناصر یک اثر هنری است به‌منظور ایجاد یک کل منسجم که حاوی بیان هنری است. (پاکباز ۱۳۸۵، ص.۱۶۱)»