کتاب صوتی فلسفه‌ فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه

کتاب صوتی فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه نوشته ساندرا بارتکی و مویرا گاتنس، رابطه‌ی میان تجربه‌ی روزمره‌ی زنان، آگاهی سیاسی و تصویر آنان از خود را بررسی می‌کند. سؤال محوری این است که تبعیض چگونه از مناسبات اجتماعی به احساسات، انتخاب‌ها و حتی شیوه‌ی درک بدن راه پیدا می‌کند. مرضیه بهرامی برومند این کتاب صوتی را ترجمه کرده است. انتشارات افراز این کتاب صوتی را با گویندگی نیلوفر مسعودی منتشر کرده است. بحث از تفاوت میان نارضایتی از وضعیت موجود و آگاهی به امکان تغییر، مسیری برای شناخت پیوند میان رهایی شخصی و مبارزه‌ی جمعی باز می‌کند.

درباره کتاب صوتی فلسفه‌ فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه

کتاب صوتی فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه اثر ساندرا بارتکی و مویرا گاتنس، پرسش‌های فلسفی درباره‌ی آزادی، هویت و سلطه را به موقعیت‌های ملموس زندگی زنان پیوند می‌دهد. بارتکی در بحث آگاهی فمینیستی، صرف پذیرش مجموعه‌ای از عقاید سیاسی را کافی نمی‌داند. مسئله برای او دگرگونی در شیوه‌ی دیدن خود، دیگران و واقعیت اجتماعی است. پدیدارشناسی در این بحث، توجه را به چگونگی تجربه‌کردن جهان معطوف می‌کند؛ به اینکه یک موقعیت آشنا چگونه معنایی متفاوت می‌یابد و محدودیتی پذیرفته‌شده چگونه مسئله‌ساز می‌شود. بحث‌ها در سه مبحث با عنوان‌های به سوی پدیدارشناسی آگاهی فمینیستی، درباره ستم روانی و خودشیفتگی، زنانگی و ازخودبیگانگی دنبال شده‌اند. متن از تحلیل تضادهای اجتماعی به تجربه‌ی تردید، خشم، احتیاط و احساس غریبگی می‌رسد. این احساسات صرفاً واکنش‌هایی خصوصی تلقی نمی‌شوند؛ نویسنده نسبت هریک را با مناسبات قدرت بررسی کرده است. تجربه‌ی آگاهی نیز مسیری بدون کشمکش نیست: شناخت محدودیت‌ها می‌تواند هم امکان رشد ایجاد کند و هم تصمیم‌های اخلاقی را دشوارتر سازد.
کتاب صوتی فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه در بررسی ستم روانی، دامنه‌ی تبعیض را فراتر از محرومیت قانونی یا اقتصادی می‌برد. کلیشه‌سازی، سلطه‌ی فرهنگی و شیءانگاری جنسی، سه سازوکاری هستند که تصویر فرد از ارزش و توانایی‌های خود را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. بحث بیگانگی مارکس در اینجا زمینه‌ای برای پرسش از تجربه‌های خاص زنان فراهم کرده است؛ تجربه‌هایی که تحلیل مناسبات کار به‌تنهایی توضیحشان نمی‌دهد. نوشته‌های فرانتز فانون نیز به مقایسه‌ی اثرات روانی سلطه کمک می‌کنند، بدون اینکه تفاوت جایگاه‌های اجتماعی نادیده بماند. متن، جنسیت را جدا از نژاد و طبقه بررسی نمی‌کند. یک زن ممکن است هم تبعیض را تجربه کند و هم از امتیازاتی برخوردار باشد که دیگران ندارند. بخش خودشیفتگی نیز سؤال دشوارتری مطرح می‌کند: اگر بعضی هنجارهای زنانگی محدودکننده‌اند، رضایت و لذت حاصل از پذیرفتن آن‌ها چگونه توضیح داده می‌شود؟ شنونده با بحثی مواجه می‌شود که میان فشار اجتماعی، میل شخصی و داوری اخلاقی تمایز می‌گذارد.

خلاصه کتاب صوتی فلسفه‌ فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه

کتاب صوتی فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه، آگاهی فمینیستی را صرفاً شناخت رفتار ناعادلانه نمی‌داند. این آگاهی هنگامی شکل می‌گیرد که فرد وضعیت موجود را تغییرپذیر ببیند و امکان زندگی متفاوتی را به رسمیت بشناسد. چنین تغییری می‌تواند برداشت او از روابط، وظایف و ارزش شخصی‌اش را دگرگون کند. بحث سپس به ستم روانی می‌رسد؛ فرایندی که طی آن پیام‌های اجتماعیِ تحقیرآمیز به بخشی از قضاوت فرد درباره‌ی خودش تبدیل می‌شوند. کلیشه‌ها استقلال را محدود می‌کنند، سلطه‌ی فرهنگی امکان ابراز وجود را کاهش می‌دهد و شیءانگاری، شخص را به بدنش تقلیل می‌دهد. بررسی خودشیفتگی زنانه نیز نشان می‌دهد که رابطه‌ی لذت و سلطه همیشه آشکار نیست. دغدغه‌ی مشترک این بحث‌ها، شناخت منشأ اجتماعی رنج‌هایی است که ممکن است صرفاً ضعف یا ناکامی شخصی به نظر برسند.

چرا باید کتاب صوتی فلسفه‌ فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه را بشنویم؟

دلایل خواندن کتاب صوتی فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز میان گلایه از نابرابری و آگاهی به امکان تغییر را روشن می‌کند.
• سازوکار تبدیل کلیشه‌های اجتماعی به خودکم‌بینی را توضیح می‌دهد.
• مفهوم بیگانگی را در ارتباط با بدن و هویت زنان بررسی می‌کند.
• پیچیدگی هم‌زمانِ برخورداری از امتیاز و تجربه‌ی تبعیض را نشان می‌دهد.

شنیدن این کتاب صوتی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب صوتی فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی فمینیستی و پدیدارشناسی.
• مخاطبان پیگیر رابطه‌ی جنسیت، بدن و هویت.
• دانشجویان علاقه‌مند به مفاهیم سلطه و بیگانگی.
• شنوندگان دغدغه‌مند درباره‌ی ریشه‌های اجتماعی خودکم‌بینی و کلیشه‌های زنانگی.

بخشی از کتاب صوتی فلسفه‌ فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه

«مدت‌هاست که زنان از وضعیت خود شکایت دارند، اما صرف گلایه‌مندی لزوماً به معنای داشتن آگاهی فمینیستی نیست. اگر زنان وضعیت خود را عادی، غیرقابل تغییر و فرار از آن را غیرممکن می‌دانند، آگاهی‌شان از رفتار ناعادلانه‌ای که با آنها می‌شود، بازهم به معنای آگاهی فمینیستی واقعی نیست. این آگاهی، همانطور که قبلاً اشاره کردم، تنها زمانی خود را نشان می‌دهد که شانس واقعی برای زنان برای به دست آوردن اندکی آزادی یا آزادی کامل وجود داشته باشد. امکان این شانس صرفاً چیزی نیست که در کنار آگاهی فمینیستی اتفاق بیفتد. در عوض، آگاهی فمینیستی در مورد به رسمیت شناختن این امکان است. آنچه فمینیست‌ها می‌فهمند، بر اساس دیدگاه آن‌ها در مورد اینکه اوضاع چگونه باید باشد، شکل می‌گیرد. وضعیت فعلی اینگونه مشاهده می‌شود که باید رد شود و کاملاً تغییر کند. آگاهی فمینیستی به معنای غیرقابل قبول دانستن برخی مشکلات در جامعه است و اعتقاد به اینکه باید برای ایجاد آینده‌ای بهتر نظم اجتماعی دستخوش تغییر شود. «با تجسم وضعیت بهتر، مشکلات خود را واضح‌تر می‌بینیم و متوجه می‌شویم که مشکلات غیرقابل قبول‌اند»[۷].
برداشت سارتر از واژه «استعلا» یا تلاش او برای رد و تغییر وضعیت فعلی، به او اجازه می‌دهد تا مشکلات اجتماعی را به شیوه‌ای منحصر به فرد فمینیستی ببیند. زنان کارگری که فمینیست نیستند ممکن است تشخیص دهند که در قبال همان کاری که مردان کارگر انجام می‌دهند، حقوق کمتری نسبت به مردان می‌گیرند، در عین حال ممکن است معتقد باشند که دستمزدشان عادلانه است. در عوض، یک فمینیست آن را رفتار ناعادلانه و دلیلی برای مبارزه برای تغییر می‌داند.»