کتاب ریزوم

کتاب ریزوم نوشته ژیل دلوز و فلیکس گتاری و ترجمه مهدی رفیع است؛ متنی فشرده و چالش‌برانگیز که از همان صفحات آغازین، تصور رایج از کتاب، اندیشه، زبان و ساختار را زیر سؤال می‌برد. این اثر به‌جای حرکت از مرکز به حاشیه، از شبکه‌ها، پیوندها، گسست‌ها و مسیرهای چندگانه حرف می‌زند و می‌کوشد نشان دهد فکر را نمی‌توان فقط با الگوهای درختی و سلسله‌مراتبی فهمید. نشر شب‌خیز آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ریزوم

کتاب ریزوم نوشته ژیل دلوز و فلیکس گتاری متنی کوتاه اما متراکم است که در آن چند مفهوم محوری فلسفه‌ی این دو متفکر به‌شکلی فشرده و پی‌درپی طرح می‌شود. متن از همان ابتدا با این فرض پیش می‌رود که اندیشه، زبان، میل، جامعه و حتی خودِ کتاب را نمی‌توان فقط با الگوی ریشه، تنه، شاخه و مرکز توضیح داد. در برابر این الگو، نویسندگان مفهوم ریزوم را می‌گذارند؛ شکلی از گسترش که از یک نقطه‌ی فرمان‌دهنده پیروی نمی‌کند و از راه اتصال‌های متنوع، مسیرهای فرعی، گسست‌ها و پیوندهای تازه پیش می‌رود. همین جابه‌جایی مفهومی باعث می‌شود این کتاب فقط بحثی نظری درباره‌ی یک اصطلاح نباشد، بلکه پیشنهادی برای جور دیگری فکر کردن باشد.
کتاب ریزوم در ترجمه مهدی رفیع همراه با پیش‌گفتاری مفصل آمده است که جایگاه این متن را در میان آثار دلوز و گتاری روشن‌تر می‌کند و به نسبت آن با مفاهیمی مثل ساختار، روان‌کاوی، شیزوکاوی، قلمروزدایی و بس‌گانگی می‌پردازد. در خود متن نیز فصل‌بندی مفصل به معنای رایج دیده نمی‌شود و اثر بیشتر به‌صورت یک جریان فکری پیش می‌رود که در آن بحث کتاب، زبان، نشانه، سوژه، میل، سازمان قدرت و نسبت اندیشه با جهان مدام به هم وصل می‌شوند. یکی از نکته‌های مهم کتاب ریزوم این است که به‌جای جست‌وجوی معنا در قالب‌های ثابت، بر حرکت، اتصال، چندگانگی و امکان دگرگونی تأکید می‌کند. به همین دلیل فضای اثر هم‌زمان فلسفی، انتقادی و مفهومی است و خواندنش بیشتر شبیه ورود به شبکه‌ای از ایده‌هاست تا دنبال کردن یک استدلال خطی و بسته.

خلاصه کتاب ریزوم

کتاب ریزوم با نقد الگوهای سلسله‌مراتبی و مرکزگرا آغاز می‌شود و در برابر آن‌ها تصویری از اندیشه و جهان ارائه می‌دهد که بر پایه‌ی پیوندهای چندگانه، مسیرهای باز و گسست‌های سازنده شکل می‌گیرد. دلوز و گتاری در این متن توضیح می‌دهند که کتاب، زبان، سوژه و ساختارهای اجتماعی را نمی‌توان فقط از راه نظم‌های ثابت و درختی فهمید. آن‌ها مفهوم ریزوم را پیش می‌کشند تا نشان دهند چگونه عناصر ناهمگون می‌توانند بی‌آن‌که تابع یک مرکز باشند به هم متصل شوند. نتیجه، متنی است که هم نقدی بر بعضی الگوهای فلسفی و روان‌کاوانه است و هم طرحی برای نوعی اندیشیدن که به‌جای ثبات، بر حرکت و دگرگونی تکیه دارد.

چرا باید کتاب ریزوم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ریزوم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یکی از فشرده‌ترین بیان‌های مفاهیم اصلی دلوز و گتاری را در اختیار می‌گذارد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تفاوت میان الگوهای درختی و الگوهای شبکه‌ای در فهم اندیشه و جامعه را دقیق‌تر درک کند.
• این اثر نسبت میان کتاب، زبان، میل، قدرت و سوژه را در یک میدان مشترک بررسی می‌کند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند با مفاهیمی مثل بس‌گانگی، قلمروزدایی و اتصال‌های ناهمگون آشنا شوند.
• خواندن آن کمک می‌کند بعضی قالب‌های جاافتاده درباره‌ی مرکز، نظم، معنا و ساختار از زاویه‌ای دیگر دیده شوند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ریزوم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی معاصر که می‌خواهند با یکی از متن‌های مهم دلوز و گتاری آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت اندیشه، زبان، قدرت و میل پرسش دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که با مباحث ساختارگرایی، روان‌کاوی و نقد آن‌ها سروکار دارند.
• مخاطبانی که از متن‌های مفهومی و ایده‌محور لذت می‌برند و دنبال استدلال‌های خطی و ساده‌سازی‌شده نیستند.
• کسانی که می‌خواهند مفهوم ریزوم را در پیوند با شبکه، گسست، چندگانگی و دگرگونی بهتر بفهمند.