کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن

کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن (Philosophy of mind: the key thinkers)، با گردآوری اندرو بیلی و ترجمه یاسر پوراسماعیل، مجموعه‌ای از مقالات مهم درباره‌ی شکل‌گیری و تحول فلسفه‌ی ذهن در سده‌ی اخیر است که نشر لگا در سال ۱۳۹۹ آن را منتشر کرده است. هر فصل کتاب به یکی از چهره‌ها، جریان‌ها یا مسائل محوری این حوزه اختصاص یافته و نویسندگان مختلف، از منظرهای گوناگون، به آن‌ها پرداخته‌اند. از دکارت و رایل تا کارکردگرایی، عصب‌فلسفه، پدیدارشناسی، ذهن بدن‌مند و ذهن امتدادیافته در این مجموعه بررسی شده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن اثر اندرو بیلی

کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن با مقدمه‌ی مفصل اندرو بیلی آغاز می‌شود؛ مقدمه‌ای که در آن ۹۰ سال اخیر فلسفه‌ی ذهن از دوگانه‌انگاری دکارتی تا کارکردگرایی، عصب‌فلسفه و رویکردهای بدن‌مند و امتدادیافته مرور شده است. بیلی بحث را با مثال‌های دقیق از بینایی رنگ، سه‌رنگ‌بینی، چهاررنگ‌بینی و تجربه‌ی حسی زنبورها شروع می‌کند تا مسئله‌ی کیفیات ذهنی، آگاهی پدیداری و دشواری پیوندزدن تجربه‌ی اول‌شخص با سازوکارهای فیزیکی را روشن کند. هر فصل به یک جریان یا متفکر مهم اختصاص دارد و نویسندگان مختلف، از جمله پاتریشا ایستن، جان بیکل، دیوید بورژه، دیوید برادن‌میچل، اندرو بروک، ریچارد براون، مانیکا کاوارت، درمات موران و دیگران، تصویری فشرده از ایده‌های کلیدی هر رویکرد ارائه کرده‌اند.

فصل‌ها به موضوعاتی مانند دوگانه‌انگاری، رفتارگرایی، نظریه‌ی این‌همانی ذهن/ مغز، کارکردگرایی تحلیلی و علمی، بازنمایی ذهنی، غایت‌شناسی در تبیین محتوا، تفسیرگرایی، عصب‌فروکاست‌گرایی، مسئله‌ی آگاهی و نقد فیزیکالیسم می‌پردازند. اندرو بیلی در کتاب متفکران بزرگ فلسفه‌ی ذهن علاوه‌بر سنت تحلیلی، به پدیدارشناسی هوسرل و مرلوپونتی، تأثیر آن‌ها بر علوم شناختی و رویکردهای تازه‌ای مثل ذهن بدن‌مند، ذهن امتدادیافته و وضع‌گرایی نیز می‌پردازد. ساختار کتاب طوری است که هم سیر تاریخی را نشان می‌دهد هم مناقشه‌های زنده‌ی امروز را و پیوند فلسفه‌ی ذهن با عصب‌شناسی، روان‌شناسی شناختی، رباتیک و حتی بودیسم را برجسته می‌کند.

خلاصه کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن

کتاب متفکران بزرگ فلسفه‌ی ذهن مجموعه‌ای از مقالات است که حول یک دغدغه‌ی مشترک می‌چرخند: ذهن چیست و چگونه با بدن و مغز پیوند دارد. مقدمه‌ی اندرو بیلی با مثال‌های حسی، مانند تفاوت سه‌رنگ‌بینی و چهاررنگ‌بینی و تجربه‌ی زنبورها از میدان‌های الکتریکی، نشان می‌دهد که کیفیات ذهنی را نمی‌توان به‌سادگی در چهارچوب فیزیک توضیح داد.

سپس فصل‌ها به‌ترتیب به دوگانه‌انگاری دکارتی، نقد رایل و رفتارگرایی، نظریه‌ی این‌همانی، کارکردگرایی و تحقق‌پذیری چندگانه، عصب‌فروکاست‌گرایی، نظریه‌های بازنمایی و محتوا، تفسیرگرایی، پدیدارشناسی، ذهن بدن‌مند و امتدادیافته و در نهایت مسئله‌ی علیت ذهنی و آگاهی پدیداری می‌پردازند. کتاب نشان می‌دهد چگونه هر رویکرد می‌کوشد هم طبیعت‌گرایی را حفظ کند هم تجربه‌ی آگاهانه را جدی بگیرد.

چرا باید کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن را بخوانیم؟

این کتاب تصویری فشرده اما پرجزئیات از مهم‌ترین جریان‌ها و مناقشه‌های فلسفه‌ی ذهن ارائه کرده است و نشان می‌دهد چگونه مثال‌های تجربی، از عصب‌شناسی تا رباتیک، در بحث‌های فلسفی نقش پیدا می‌کنند. خواننده با خواندن آن می‌تواند نقشه‌ای کلی از این حوزه، چهره‌های اصلی و نقاط اختلاف و پیوند میان رویکردها به دست آورد.

خواندن کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به فلسفه‌ی ذهن، علوم شناختی، عصب‌روان‌شناسی و هوش مصنوعی پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که می‌خواهند هم با تاریخ بحث ذهن و بدن آشنا شوند هم با مناقشه‌های معاصر درباره‌ی آگاهی، محتوا و ذهن بدن‌مند.

درباره اندرو بیلی

اندرو بیلی استاد دانشیار گروه فلسفه در دانشگاه گوئلف در انتاریوی کانادا است. حوزه‌های اصلی پژوهش و تدریس او شامل فلسفه‌ی اخلاق، فلسفه‌ی ذهن، فلسفه‌ی دین و مباحث مرتبط با هویت شخصی است. بیلی در آثار و پژوهش‌های خود به بررسی پرسش‌های بنیادین درباره‌ی اخلاق، آگاهی، مسئولیت فردی و ماهیت انسان می‌پردازد. او از پژوهشگران شناخته‌شده‌ی فلسفه‌ی تحلیلی در کانادا به شمار می‌آید.

بخشی از کتاب متفکران بزرگ فلسفه ذهن

«در میان میلیون‌ها سلول تشکیل‌دهندهٔ یک شبکیهٔ انسانی معمول، حدود ۱۲۶ میلیون سلول تخصصی حساس به نور وجود دارند. کل حس دیداری ما معمولاً حاصل برخورد نور با این سلول‌ها است. حدود ۱۲۰ میلیون تای آن‌ها گیرنده‌های نور موسوم به «استوانه‌ای (rod)» اند؛ این سلول‌ها به سطوح پایین نور حساس‌اند؛ بقیه مخروطی‌اند. مخروطی‌ها برای فعال‌شدن به سطوح بسیار بالاتر نور نیاز دارند، اما گذشته از اینکه قابلیت تشخیص روشنایی و حرکت را در صحنه دارند، طول‌موج‌های مختلف نور را هم تشخیص می‌دهند. همین تفاوت‌های نسبی میان طول موج‌های نور شالودهٔ بینایی رنگی را تشکیل می‌دهد و، در بیشتر انسان‌ها (مثل بیشتر نخستی‌سانان، اما برخلاف بیشتر بقیهٔ حیوانات)، این اطلاعات با استفاده از سه نوع مختلف سلول‌های مخروطی ثبت می‌شوند؛ این سه نوع سلول به سه گسترهٔ متفاوت و هم‌پوشانِ طول موج حساس‌اند. به همین دلیل، بیشتر انسان‌ها را به‌اصطلاح سه‌رنگ‌بین (trichromat) می‌گویند: به بیان تقریبی، هر رنگی که می‌بینیم با آمیزهٔ نور قرمز، آبی و سبزِ تشکیل‌دهندهٔ آن رنگ تعین می‌یابد. اما بعضی از انسان‌ها سه نوع مختلف سلول مخروطی ندارند؛ آن‌ها دو سلول مخروطی دارند (و برای همین، دورنگ‌بین‌اند). این انسان‌ها نمی‌توانند به‌اندازهٔ بقیه رنگ ببینند، زیرا فقط بر برهم‌کنش میان دو نوع، نه سه نوع، سلول مخروطی اتکا می‌کنند. بنابراین، آن‌ها احساسات رنگیِ متفاوتی دارند و در مورد دورنگ‌بین‌های یک‌سویه (شرایط نادری که در آن، فقط یکی از چشم‌های شخص دچار «کوررنگی» است و، در نتیجه، می‌تواند تجربهٔ سه‌رنگ‌بینی را با تجربهٔ دورنگ‌بینی مقایسه کند)، می‌توانیم از آن‌ها بپرسیم احساسات رنگی‌شان چه حال‌وهوایی دارد: ظاهراً مثل این است که بتوانیم همهٔ سایه‌های یک خط رنگی معمول را ببینیم به‌جز یک «نقطهٔ خاکستری» که بسیاری وقت‌ها در جایی میان آبی و زرد قرار دارد؛ در این نقطه، رنگ‌ها را نمی‌توان از سفید یا خاکستری با میزان یکسانی از روشنایی تشخیص داد. در حال حاضر، بعضی دیگر از انسان‌ها و بیشتر پرنده‌ها و بعضی از ماهی‌ها، دوزیستان، خزندگان و حشرات چهاررنگ‌بین‌اند. به عبارت دیگر، آن‌ها چهار نوع مختلف از سلول مخروطی دارند و، در نتیجه، می‌توانند رنگ‌هایی را که برای اندام‌واره‌های سه‌رنگ‌بین قابل‌تشخیص نیستند ببینند. سؤال این است: تجربهٔ رنگی آن‌ها چه حال‌وهوایی خواهد داشت؟»