کتاب جایگاه تشیع در نظام حکومتی صفویه

«جایگاه تشیع در نظام حکومتی صفویه» نوشته سمیه کوروش عبادی (-۱۳۶۲) به واکاوی یکی از مهم‌ترین عناصر در شکل‌گیری و تداوم حکومت صفوی پرداخته‌است. مذهب شیعه خاندان صفوی و رسمی کردن تشیع برای اولین‌بار در ایران، این سلسله را در تاریخ این مرز و بوم پراهمیت کرده‌است. شرایط به قدرت رسیدن صفویه نیز بیانگر استفاده ماهرانه و هنرمندانه بنیان گذاران این سلسله از مزیت محبت اهل بیت (ع) و سرمایه عظیم دلدادگی ملت ایران به مکتب آل محمد (ص) می‌باشد. به صورتی که تعمیم و گسترش این سرمایه معنوی از یک طرف موجب وحدت ملی بیشتر و از طرف دیگر موجب افزایش قدرت نظامی در مقابل رقیب قدرتمندی به نام عثمانی که مرزهای ملی و دینی ایرانیان را تهدید می‌نمود، گردید.

قبل از دوره صفوی ایران شاهد یک دوره گذار است دوره‌ای آمیخته به گوناگونی فرهنگی، رشد روزافزون مهاجرت اقوام آسیای مرکزی و شرق دور به داخل مرزها، هجوم تاتاران و مغول‌ها و ترک‌ها و در نهایت از بین رفتن حکومت مرکزی و نبود مرزهای مشخص. اما با ظهور صفویه ایران بار دیگر به نظامی یک‌پارچه و مرزهای شناخته‌شده دست یافت که بخش بزرگی از این وحدت به دلیل مذهب تشیع بود.

بخش کوتاهی از کتاب:

ویژگی مذهبی و سیاسی دولت صفوی سبب شده است تا پاره‌ای از پژوهشگران دوران حکومت صفویه را دوره حکومتی دین سالارانه تلقی کنند. قدرت شاهان صفوی به سه پایه مشخص استوار بود: اول نظریه حق الهی پادشاهان ایرانی و این حق بر این اساس مبتنی بود که این پادشاهان از فرایزدی برخوردارند. این نظریه باستانی که متعلق به دوران پیش از اسلام بود با تمام شکوه قبلی‌اش به کار گرفته شد و در هیأت جدید آن که فرمانروا سایه خدا بر روی زمین (ظل الله فی الارض) است مجدداً ظاهر؛ دوم ادعای شاهان صفوی بود مبنی بر اینکه آنان نماینده مهدی (ع) بر روی زمین هستند که دوازدهمین و آخرین امام شیعیان اثنی عشری می‌باشد که در ۸۷۱ م/۲۵۵ ه. ق غایب شد و بازگشت وی پیام آور روز داوری است؛ سوم مقام پادشاهان صفوی به عنوان مرشد کامل پیروان طریقت صفویه شناخته شده‌اند».