کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶ - ۱۳۴۳)

کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) نوشته‌ی روح‌اله حسینیان تصویری تحلیلی از سال‌های میانی نهضت اسلامی ارائه می‌دهد؛ دوره‌ای که از پسِ قیام ۱۵ خرداد آغاز شده و تا آستانه‌ی پیروزی انقلاب ادامه یافته است. نویسنده در این کتاب با استفاده از اسناد، خاطرات و گزارش‌های امنیتی به بررسی هم‌زمان فساد و ناکارآمدی رژیم پهلوی و رقابت ایدئولوژی‌های مختلف با محوریت اسلام شیعی پرداخته است. ساختار اثر دو بخشی است و از فساد اخلاقی، سیاسی و اقتصادی دربار تا شکل‌گیری و غلبه‌ی ایدئولوژی اسلام‌محور را دنبال می‌کند. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶ - ۱۳۴۳)

کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) با تمرکز بر دوره‌ی پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد تا اوج‌گیری انقلاب، به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که چه عاملی موجب شد در سال ۱۳۵۷ اقشار گوناگون جامعه‌ی ایران به رهبری امام‌خمینی گرد هم آیند و شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» را فریاد کنند. روح‌اله حسینیان در پیشگفتار، فرضیه‌ی اصلی خود را چنین طرح کرده است که فساد و ناکارآمدی نظام‌های سیاسی زمینه‌ساز ظهور ایدئولوژی‌های رقیب می‌شود و هر ایدئولوژی توانمندتر در این رقابت پیش می‌افتد. در کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) بخش اول به «فساد و ناکارآمدی رژیم» اختصاص یافته و در چند فصل به فساد اخلاقی دربار، اشرافیت، تفرعن، تحقیر مردم، چاپلوسی، فساد جنسی، فساد مالی، استبداد سیاسی، وابستگی خارجی و ناکارآمدی اقتصادی پرداخته شده است. فصل‌هایی مانند «فساد اخلاقی دربار»، «فساد مالی دربار»، «فساد سیاسی رژیم شاه» و «ناکارآمدی اقتصادی» با ذکر نمونه‌ها، شعارها و گزارش‌ها فضای عمومی نارضایتی را ترسیم کرده‌اند. در ادامه‌ی کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) بخش دوم به «طرح و تقابل ایدئولوژی‌ها» می‌پردازد. در این بخش ایدئولوژی‌سازی رژیم شاه، جریان‌های مارکسیستی و ناسیونالیستی مانند حزب توده، سازمان انقلابی، گروه‌های چریکی و انشعاباتشان بررسی شده و سپس در فصل «ایدئولوژی و مبارزات نیروهای مذهبی» نقش امام‌خمینی، سازمان روحانیت، شبکه‌ی مساجد و حسینیه‌ها، و تبیین نظریه‌ی ولایت فقیه و حکومت اسلامی تحلیل شده است. نویسنده تأکید کرده است که هدف کتاب، پر کردن خلأ تاریخ‌نگاری سال‌های میانی نهضت و نشان‌دادن چگونگی غلبه‌ی ایدئولوژی اسلام شیعی بر رقبای چپ و راست است.

خلاصه کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶ - ۱۳۴۳)

نویسنده در چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) ابتدا نشان می‌دهد که چگونه فساد اخلاقی، مالی و سیاسی دربار پهلوی به‌تدریج از محدوده‌ی کاخ‌ها فراتر رفت و به ماهیت رژیم تبدیل شد. او با استناد به شعارها، گزارش‌ها و خاطرات، پیوند میان اشرافیت دربار، تحقیر مردم، چاپلوسی، زن‌بارگی، رانت‌خواری، قاچاق و وابستگی خارجی را با شکل‌گیری نارضایتی عمیق اجتماعی توضیح داده است. در گام بعد، کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) به میدان رقابت ایدئولوژی‌ها وارد می‌شود: از ایدئولوژی‌سازی رسمی رژیم شاه و احزاب وابسته تا جریان‌های مارکسیستی و ناسیونالیستی و مشی چریکی. سپس ایدئولوژی اسلام‌محور و نقش امام‌خمینی در سامان‌دهی روحانیت، بسیج مردم، تبیین ولایت فقیه، نفی سلطنت و طرح حکومت اسلامی بررسی شده است. جمع‌بندی نویسنده این است که ترکیب رهبری امام، ساختار روحانیت شیعه و پشتوانه‌ی فرهنگی اسلام شیعی، ایدئولوژی اسلام‌محور را در این رقابت برتر کرد.

چرا باید کتاب چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶ - ۱۳۴۳) را بخوانیم؟

این اثر تصویری درهم‌تنیده از فساد ساختاری رژیم پهلوی و رقابت ایدئولوژی‌های رقیب ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه ایدئولوژی اسلام شیعی توانست هم رژیم شاه و هم جریان‌های چپ و راست را به حاشیه براند. خواندن چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) برای درک سال‌های کمتر روایت‌شده‌ی میان ۱۵ خرداد و ۱۳۵۷ و سازوکار بسیج دینی جامعه سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (۱۳۵۶-۱۳۴۳) به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ معاصر ایران، علوم سیاسی و مطالعات انقلاب اسلامی پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان بررسی نقش روحانیت، ایدئولوژی و فساد ساختاری در تحولات منتهی به سقوط رژیم پهلوی توصیه می‌شود.