کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران

کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران نوشته‌ی روح‌الله حسینیان روایتی تحلیلی از رویارویی مرجعیت شیعه با رژیم پهلوی در سال‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۳ است. نویسنده با استفاده از اسناد و گزارش‌های متعدد، روند تصویب لایحه‌ی انجمن‌های ایالتی و ولایتی، رفراندوم انقلاب سفید، فاجعه‌ی فیضیه، قیام ۱۵ خرداد و تبعید امام خمینی را در پیوند با سیاست‌های آمریکا بررسی کرده است. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران

کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران اثری از روح‌الله حسینیان است که به‌طور متمرکز به سال‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۳ و شکل‌گیری شکاف عمیق میان مرجعیت شیعه و رژیم پهلوی می‌پردازد. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این اثر بخشی از طرح «تدوین تاریخ انقلاب اسلامی» در مرکز اسناد انقلاب اسلامی است و آن را کتاب سوم مجموعه‌ی «انقلاب اسلامی (زمینه‌ها - چگونگی و چرایی)» معرفی کرده است. کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران در چند بخش تنظیم شده است. در بخش‌های آغازین، ماهیت نظام سیاسی آمریکا، ساختار سرمایه‌داری و امپریالیستی آن، نقش سرمایه‌داران و نهادهایی مانند شورای روابط خارجی و پیوند این ساختار با سیاست خارجی آمریکا توضیح داده شده است. سپس روند نفوذ آمریکا در ایران، از نخستین روابط دیپلماتیک تا کودتای ۲۸ مرداد، تشکیل ساواک، پیمان‌های نظامی و تحمیل اصلاحات مورد نظر واشنگتن بر رژیم پهلوی دنبال شده است. در ادامه‌ی کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران، تمرکز بر دوره‌ی نخست‌وزیری اسدالله علم، تصویب لایحه‌ی انجمن‌های ایالتی و ولایتی، رفراندوم انقلاب سفید، تحریم عید نوروز، حمله به مدرسه‌ی فیضیه و طالبیه، شکل‌گیری مرجعیت و زعامت امام خمینی، محرم ۱۳۴۲، قیام ۱۵ خرداد، حصر و آزادی امام، ماجرای کاپیتولاسیون و تبعید به ترکیه است. نویسنده در سراسر کتاب تلاش کرده است نشان دهد که محور اصلی این ستیز، مخالفت مرجعیت شیعه با وابستگی به آمریکا، استبداد داخلی و تضعیف اسلام بوده است، نه صرفاً مخالفت با اصلاحات ارضی یا حضور زنان در انتخابات.

خلاصه کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران

این کتاب بر پایه‌ی یک فرضیه‌ی محوری نوشته شده است: مخالفت مرجعیت شیعه با لایحه‌ی انجمن‌های ایالتی و ولایتی و رفراندوم انقلاب سفید، از نگرانی نسبت به خاستگاه آمریکایی این طرح‌ها، تشدید استبداد، تضعیف اسلام و گشودن راه برای نفوذ غیرمسلمانان در ارکان حکومت ناشی شده است. نویسنده ابتدا ماهیت نظام سیاسی و اقتصادی آمریکا و سازوکار سلطه‌ی آن را توضیح داده است، سپس روند وابستگی رژیم پهلوی به واشنگتن را از کودتای ۲۸ مرداد تا اصلاحات کندی و شاه دنبال کرده است. در بخش اصلی، کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران به واکنش مراجع و عالمان شیعه به لایحه‌ی انجمن‌های ایالتی و ولایتی، تحریم رفراندوم انقلاب سفید، تحریم عید نوروز، فاجعه‌ی فیضیه، محرم ۱۳۴۲، قیام ۱۵ خرداد، حصر و آزادی امام خمینی و نهایتاً اعتراض به کاپیتولاسیون و تبعید ایشان می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه این سه سال، آغاز مبارزه‌ای آشتی‌ناپذیر میان روحانیت شیعه، رژیم شاه و سلطه‌ی آمریکا بوده است.

چرا باید کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران را بخوانیم؟

این اثر تصویری فشرده اما پرجزئیات از سه سال سرنوشت‌ساز در تاریخ معاصر ایران ارائه می‌دهد؛ سه سالی که به تعبیر نویسنده، شکاف التیام‌ناپذیر میان روحانیت و رژیم پهلوی را رقم زد. کتاب سه سال ستیز مرجعیت شیعه در ایران با تکیه بر اسناد و گزارش‌ها، هم زمینه‌ی بین‌المللی جنگ سرد و سیاست آمریکا را توضیح داده است و هم واکنش مرجعیت شیعه را در سطحی تحلیلی بازخوانی کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، علاقه‌مندان به تاریخ روحانیت و مرجعیت شیعه، و کسانی که در پی درک پیوند میان سیاست خارجی آمریکا، اصلاحات پهلوی و شکل‌گیری انقلاب اسلامی هستند پیشنهاد می‌شود. برای کسانی که روی دوره‌ی ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۳ کار می‌کنند منبعی متمرکز و مستند است.