کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۴۰ - ۱۳۲۰)

کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰ - ۱۳۲۰) نوشته روح الله حسینیان تصویری تحلیلی از نقش نیروهای مذهبی شیعه در تحولات سیاسی و فرهنگی ایران از سقوط رضاشاه تا آستانه‌ی پیروزی انقلاب اسلامی ارائه کرده است. نویسنده این دوره را یکی از حلقه‌های اصلی فرایند منتهی به انقلاب می‌داند و با تکیه‌بر اسناد و خاطرات، حضور روحانیت، حوزه‌ی قم، جریان‌های مذهبی و تشکل‌های دینی را دنبال کرده است. موسسه‌ی فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی این اثر را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۴۰ - ۱۳۲۰)

کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰-۱۳۲۰) (انقلاب اسلامی؛ زمینه‌ها، چگونگی و چرایی) با قلم روح‌اله حسینیان به این پرسش پرداخته است که اسلام شیعی چگونه پس از ۱۸ سال سیاست‌های اسلام‌ستیزانه‌ی رضاشاه دوباره در ایران سربرآورد و به یکی از مهم‌ترین نیروهای اثرگذار در تحولات سیاسی و اجتماعی تبدیل شد. نویسنده این دوره را «کلید فهم انقلاب اسلامی» معرفی کرده است و نشان داده است که بدون شناخت این بیست سال، تحلیل پیروزی انقلاب ناقص می‌ماند.

در کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰-۱۳۲۰) ساختار کلی بر دو بخش «تکاپوی سیاسی» و «تکاپوی فرهنگی» استوار است. در بخش سیاسی، فصل‌هایی مانند «نیروهای مذهبی و نهضت ملی شدن نفت»، «قیام سی تیر و نقش نیروهای مذهبی»، «سیر فروپاشی نهضت»، «آرمان‌گرایی اسلام شیعی» و بررسی فدائیان اسلام، آیت‌اله کاشانی، رابطه‌ی مصدق و مذهب، و نسبت روحانیت با کودتا و کنسرسیوم آمده است. نویسنده در این فصل‌ها با استناد به اسناد، خاطرات و مطبوعات، سهم نیروهای مذهبی در ملی‌شدن نفت و مبارزه با سلطه‌ی بیگانه را بازخوانی کرده است.

در ادامه‌ی کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰-۱۳۲۰) بخش فرهنگی به بازسازی حوزه‌ی علمیه‌ی قم، زعامت آیت‌اله بروجردی، نظریه‌ی ولایت فقیه، مبارزه با بهائیت، حضور دین در آموزش و پرورش، شکل‌گیری مدارس دینی نوین مانند جامعه‌ی تعلیمات اسلامی، دبیرستان علوی و مدرسه‌ی کمال، و نیز تشکل‌ها و مطبوعات دینی و انجمن‌های اسلامی اختصاص یافته است. نویسنده نشان داده است که چگونه این شبکه‌ی گسترده‌ی دینی، هم‌زمان با مبارزات سیاسی، زیرساخت فکری و سازمانی انقلاب را فراهم کرده است.

خلاصه کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۴۰ - ۱۳۲۰)

کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰-۱۳۲۰) ابتدا با ترسیم زمینه‌ی جهانی و داخلی، از جنگ جهانی دوم، اشغال ایران، قرارداد سه‌جانبه، ورود نیروهای آمریکایی و بحران اقتصادی و سیاسی آغاز شده است. سپس نویسنده نشان داده است که چگونه پس از سقوط رضاشاه، نمادها و نهادهای شیعی دوباره فعال شدند، تکایا و روضه‌ها جان گرفتند، حجاب به جامعه بازگشت و حوزه‌های علمیه از اضمحلال فاصله گرفتند.

در ادامه‌ی کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰-۱۳۲۰) نقش روحانیت و نیروهای مذهبی در دو عرصه‌ی سیاست و فرهنگ پیگیری شده است: از مطالبات دینی آیت‌اله قمی و واکنش دولت، تا مبارزات آیت‌اله کاشانی علیه استعمار انگلیس، حضور او در نهضت ملی شدن نفت، رابطه‌ی پیچیده‌ی او با مصدق، و تحلیل دوباره‌ی سهم نیروهای مذهبی در ملی‌شدن نفت در برابر روایت‌های رایج. در بخش فرهنگی نیز بازسازی حوزه‌ی قم، مرجعیت واحد، فعالیت‌های آیت‌الله بروجردی، مدارس دینی نوین، مطبوعات و تشکل‌های اسلامی به‌عنوان پایه‌های فکری و سازمانی انقلاب اسلامی بررسی شده است.

چرا باید کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۴۰ - ۱۳۲۰) را بخوانیم؟

کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰-۱۳۲۰) تصویری درونی از نقش روحانیت، حوزه‌ی قم، فدائیان اسلام و جریان‌های مذهبی در سیاست و فرهنگ ایران ارائه کرده است و روایت‌های رایج درباره‌ی نهضت ملی نفت و سال‌های پس از سقوط رضاشاه را به چالش کشیده است. این اثر برای فهم ریشه‌های مذهبی و سازمانی انقلاب اسلامی و پیوند میان دین، سیاست و جامعه در این دوره‌ی حساس مفید است.

خواندن کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۴۰ - ۱۳۲۰) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران (۱۳۶۰-۱۳۲۰) به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ معاصر ایران، مطالعات انقلاب اسلامی، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی دین پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی شناخت نقش روحانیت و نیروهای مذهبی در نهضت ملی نفت و تحولات دوره‌ی پهلوی دوم هستند و می‌خواهند این دوره را از زاویه‌ی مذهبی بازخوانی کنند.