کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه

کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه (بهمن ۱۳۵۲ تا بهمن ۱۳۵۷) نوشته‌ی روح‌الله حسینیان روایتی تحلیلی از سال پایانی حکومت پهلوی و روند اوج‌گیری انقلاب اسلامی است. نویسنده که پیش‌تر نیز در حوزه‌ی تاریخ انقلاب قلم زده است در این اثر کوشیده با تکیه‌بر اسناد ساواک، روزنامه‌ها و گزارش‌های رسمی، تصویر نسبتاً دقیقی از حوادث، بازیگران و تصمیم‌های سرنوشت‌ساز آن دوره ارائه کند. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. ساختار کتاب ترکیبی از بحث‌های نظری درباره‌ی رهبری امام خمینی و گزارش گام‌به‌گام رویدادهای سیاسی، اجتماعی و امنیتی منتهی به سقوط نظام شاهنشاهی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه

کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه با تمرکز بر نقش رهبری امام خمینی و کنش جمعی مردم، سال پایانی حکومت پهلوی را از زاویه‌ای تحلیلی و مستند بازخوانی کرده است. روح‌الله حسینیان در مقدمه توضیح داده است که هدف او نه اثبات یک نظریه‌ی خاص درباره‌ی انقلاب، بلکه ثبت دقیق حوادث، زمینه‌ها و ویژگی‌های نهضت اسلامی بر پایه‌ی اسناد و داده‌های قابل‌اتکا است تا بعداً بتوان بر مبنای آن‌ها نظریه‌پردازی کرد. در کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه سه بخش اصلی دیده می‌شود: در بخش اوّل، «نقش رهبری امام خمینی در پیروزی انقلاب اسلامی» بررسی شده است؛ از مبانی فکری امام مانند «مبارزه برای خدا به‌عنوان تکلیف»، نگاه چندبعدی به اسلام، تلقی از تشیع به‌عنوان مکتب مبارز و پیوند دین و سیاست، تا ویژگی‌های شخصیتی مثل سازش‌ناپذیری، شجاعت، ساده‌زیستی و مردم‌باوری. نویسنده در این بخش با ارجاع به گفته‌های سیاستمداران داخلی و خارجی، روزنامه‌ها و خاطرات، گستره‌ی نفوذ رهبری امام را نشان داده است. در ادامه‌ی کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه، بخش دوم به «چله‌ها» و موج‌های متوالی اعتراض از ۱۹ دی قم تا ۲۹ بهمن تبریز، قیام یزد، رمضان خونین، جمعه‌ی سیاه، اعتصابات سراسری به‌ویژه در صنعت نفت، و دولت‌های آموزگار، شریف‌امامی و ازهاری اختصاص دارد. در این بخش، جدول‌های زمانی حوادث بر اساس اسناد ساواک و روزنامه‌های کیهان و اطلاعات تنظیم شده تا امکان مقایسه‌ی دوره‌ها و نقش شهرهای مختلف فراهم شود. بخش سوم کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه به «سراشیبی سقوط» می‌پردازد: از بیعت‌شکنی کارگزاران رژیم، طرح‌های مختلف برای حفظ سلطنت، دولت بختیار، مأموریت هایزر، کنفرانس گوادلوپ، خروج شاه، تشکیل و نفی شورای سلطنت، تأسیس نهادهای انقلابی مانند شورای انقلاب و کمیته‌ی تنظیم اعتصابات، بازگشت امام خمینی به ایران، راهپیمایی‌های تاسوعا و عاشورا و در نهایت فروپاشی ساختار نظامی و سیاسی پهلوی. در سراسر کتاب، پیوند میان رهبری، ایدئولوژی شیعی و کنش توده‌ای به‌عنوان سه عنصر برجسته‌ی انقلاب دنبال شده است.

خلاصه کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه

کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه روند تبدیل یک نهضت مذهبی طولانی‌مدت به انقلابی تمام‌عیار را در فاصله‌ی بهمن ۱۳۵۲ تا بهمن ۱۳۵۷ روایت کرده است. نویسنده ابتدا مبانی فکری و جایگاه مرجعیت شیعه را توضیح داده و نشان داده است که چگونه ترکیب مرجعیت، شخصیت فردی امام خمینی و تلقی از اسلام به‌عنوان مکتب مبارز، زمینه‌ی رهبری بی‌بدیل او را فراهم کرده است. در ادامه، کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه موج‌های متوالی اعتراض، نقش «چله‌ها»، گسترش اعتصابات، بحران مشروعیت سلطنت، تلاش‌های حکومت برای رفرم و آشتی ملی، و هم‌زمان خنثی‌سازی منابع قدرت رژیم در ارتش، اقتصاد و سیاست خارجی را دنبال کرده است. بخش پایانی به مرحله‌ی «سراشیبی سقوط» می‌پردازد؛ جایی که بیعت‌شکنی کارگزاران، شکست طرح کودتا، خروج شاه، شکل‌گیری نهادهای انقلابی و ورود امام خمینی به تهران در کنار حضور خیابانی مردم، ساختار سلطنت را از درون تهی می‌کند و به نقطه‌ی گسست نهایی می‌رساند، بی‌آنکه روایت به سطح جزئیات روزهای آخر محدود شود.

چرا باید کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه را بخوانیم؟

کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه برای کسانی که به‌دنبال فهم جزئی و مستند از سال پایانی حکومت پهلوی هستند تصویری ترکیبی از تحلیل نظری و گزارش میدانی ارائه کرده است. تمرکز بر رهبری امام خمینی، نقش مرجعیت، سازوکار «چله‌ها»، اعتصابات و واکنش قدرت‌های خارجی، این اثر را به منبعی مناسب برای درک پیوند میان ایدئولوژی، رهبری و کنش جمعی در یک انقلاب بزرگ تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب یکسال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ و علوم سیاسی، علاقه‌مندان به تاریخ انقلاب اسلامی، و کسانی که در پی شناخت دقیق‌تری از نقش رهبری دینی، مرجعیت و شبکه‌ی روحانیت در تحولات سیاسی ایران هستند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای خوانندگانی که به تحلیل اسنادی و جدول‌های زمانی حوادث علاقه دارند مناسب است.