کتاب ماهیت اشراقی

«ماهیت اشراقی» کتابی درباره شیخ اشراق، شهاب‌الدین سهروردی و ماهیت فلسفه او نوشته صادق نیک‌پور (-۱۳۴۵) است. در مقدمه کتاب می‌خوانید: سهروردی هم چون ابن سینا بر تمایز میان وجود و ماهیت تأکید دارد. او قول به زیادت ذهنی و خارجی وجود بر ماهیت را به مشّاییان نسبت می دهد و خود با نفی زیادت خارجی وجود بر ماهیت، آن را به گونه ای نفی می کند که به نفی زاید یعنی وجود منتهی می شود. بدین لحاظ، به او نسبت می دهند که او ماهیت را اصیل انگاشته است. سهروردی هم چنین هویت انوار را نیز ماهوی می داند و کلّ نظام نوری خود را به ماهیت پیوند می زند. برخی محققان امروزه در اصالت ماهوی بودن شیخ اشراق تشکیک نمودند، و برخی هم با ملاحظه ی پاره ای از عبارات سهروردی، او را تناقض گو یی متهم نمودند. در این مختصر صفحات بر آنیم که بگوییم هر چند سهروردی اصالت وجود را نفی می کند به اصالت ماهیت نیز اعتقاد نداشته است. و مبنای تقسیم بندی اصالت وجودی یا اصالت ماهیتی در مورد فیلسوف اشراقی سهروردی مصداقی ندارد. سهروردی با جسارت تمام ماهیات را در مونس العشاق متشخص می سازد و برای ماهیات اهمیت خاصی قایل است ضمن آن که تمایزی بین ماهیت و وجود را در خارج از ذهن قایل نمی باشد.

درباره شهاب‌الدین سهروردی

شهاب‌الدین سهروردی، معروف به شیخ اشراق، شیخ مقتول و شیخ شهید، فیلسوف نامدار ایرانی و اهل شهر سهرورد شهرستان خدابنده‌ٔ استان زنجان است. وی از بزرگ‌ترین فلاسفه‌ٔ تاریخ ایران بود که حکمت خسروانی ایران باستان را احیا کرد.

از سهروردی حدود ۵۰ اثر باقی‌مانده که بخش‌هایی از آن به فلسفه‌ٔ اشراق می‌پردازد. فلسفه‌ٔ اشراق کلیتی پیچیده است و توضیح آن به اصطلاحات فلسفی و عرفانی نیاز دارد و البته به لغاتی که از نظر معنایی برای درک دشوار هستند.

همچنین، سهروردی چند رساله‌ٔ رمزی به زبان فارسی و عربی نوشت. زبان نمادین این رساله‌ها موجب تلفیق رموز زرتشتی، هرمسی و اسلامی می‌شود. درحقیقت هدف این رساله‌ها این بوده که شوق فطری انسان برای کسب معرفت و سفر روح به سوی اتحاد با کائنات را نشان دهد. متن حاضر در این کتــاب، چهار رساله‌ٔ عقـل سـرخ، صفیـر سیـمرغ، فـی حقیقـه‌العشق و آواز پر جبرئیل، از برجستــه‌ترین آثــار شیخ اشراق را شامل می‌شود که حاوی اسرار و رموز بسیار برای فهم حقیقت بوده و آن‌طور که سهروردی نام برد: «مستعدشدن» در این مسیر است.

زندگینامه شهاب‌الدین سهروردی را در صفحه این حکیم در طاقچه می‌توانید بخوانید.