کتاب روش های تامین مالی داخلی و خارجی

کتاب روش‌های تأمین مالی داخلی و خارجی نوشته‌ی سامان قاسمی، واقف بهروزی، زهرا جلیلی و شهرزاد محمدخانلی اثری است که به‌طور منظم به معرفی ابزارها، نهادها و سازوکارهای مختلف تأمین مالی برای پروژه‌ها، بنگاه‌ها و طرح‌های توسعه‌ای می‌پردازد. پژوهشکده امور اقتصادی این کتاب را منتشر کرده است و متن آن بر پایه‌ی تجربه‌ها و مقررات موجود در نظام مالی ایران تنظیم شده است. نویسندگان در این اثر از کلیات تأمین مالی و مفاهیم پایه شروع کرده‌اند و سپس به‌سراغ روش‌های قرضی و غیرقرضی، منابع داخلی مانند بازار پول، صندوق توسعه ملی و تکالیف بودجه‌ای و نیز منابع خارجی مانند خطوط اعتباری، فاینانس و نهادهای مالی بین‌المللی رفته‌اند. در ادامه، روش‌های جدید تأمین مالی در سطح اروپا و جهان مانند برنامه هورایزن، کازمه، اراسموس پلاس و ابزارهای مبتنی بر بلاکچین معرفی شده است. بخش مهم دیگری از کتاب به تأمین مالی استارت‌آپ‌ها، کسب‌وکارهای نوپا و ایده‌های نوآورانه اختصاص دارد و ابزارهایی مانند صندوق‌های جسورانه، سرمایه‌گذاران فرشته، اوراق مبتنی بر دارایی‌های فکری و تأمین مالی جمعی را توضیح داده است. در پایان نیز قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها و نقش صندوق‌های تضمین و ضمانت‌نامه‌ها بررسی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روش های تامین مالی داخلی و خارجی

کتاب روش‌های تأمین مالی داخلی و خارجی با تمرکز بر تجربه و ساختار حقوقی و نهادی ایران نوشته شده و در شش بخش اصلی تنظیم شده است. در بخش اول با عنوان کلیات تأمین مالی، نویسندگان ابتدا مفهوم تأمین مالی پروژه، تفاوت برداشت‌های رایج از فاینانس، انواع منابع (استقراض، سهام، کمک‌های مالی، تأمین مالی جمعی، سرمایه‌گذاری مخاطره‌آمیز و مشارکت عمومی خصوصی) و ویژگی‌های کلیدی تأمین مالی پروژه مانند تقسیم ریسک، اتکا به جریان نقدی پروژه، مالکیت دارایی و نقش حامی پروژه را توضیح داده‌اند. سپس کاربردهای تأمین مالی پروژه در حوزه‌هایی مانند نیروگاه‌ها، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، معادن، پروژه‌های بزرگ صنعتی و مشارکت‌های دولتی-خصوصی تشریح شده است. در ادامه همین بخش، نویسندگان نشان داده‌اند که چرا در شرایط کمبود منابع داخلی، تنوع ابزارهای تأمین مالی و استفاده از خدمات مشاوره تخصصی برای مدیران و سیاست‌گذاران اهمیت پیدا می‌کند و چگونه می‌تواند توان رقابتی و دسترسی به بازارهای مالی بین‌المللی را افزایش دهد. کتاب روش‌های تأمین مالی داخلی و خارجی در بخش دوم تا پنجم وارد جزئیات ابزارها و قوانین می‌شود و در بخش ششم واژگان و اصطلاحات کلیدی را گردآوری کرده است. در بخش دوم، انواع روش‌های تأمین مالی قرضی و غیرقرضی در قالب چند فصل بررسی شده است: تأمین مالی از منابع داخلی (بازار پول و ابزارهای آن مانند اسناد خزانه، گواهی پذیرش بانکی، برات الکترونیکی، اوراق تجاری، گواهی سپرده، قرارداد بازخرید، اوراق گام)، نقش صندوق توسعه ملی و سازوکار اعطای تسهیلات ریالی و ارزی، تکالیف قانونی بودجه سنواتی (به‌ویژه تبصره ۱۸ و ماده ۵۶) و تأمین مالی مبتنی بر قرارداد (فکتورینگ) و صندوق‌های تضمین. سپس وام‌های مأخوذه از بانک‌ها و موسسات مالی دوجانبه، خطوط اعتباری و فاینانس تشریح شده است. در ادامه همین بخش، روش‌های غیرقرضی مانند سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، سرمایه‌گذاری در سبد سهام، ترتیبات قراردادی، مشارکت عمومی خصوصی و ابزارهای بازار سرمایه به‌ویژه صکوک و انواع اوراق بهادار اسلامی معرفی شده است. بخش سوم به روش‌های تأمین مالی جدید اروپایی و ابزارهای مبتنی بر بلاکچین می‌پردازد، بخش چهارم تأمین مالی استارت‌آپ‌ها و کسب‌وکارهای نوپا را پوشش می‌دهد، بخش پنجم قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها و نقش صندوق‌های تضمین را تحلیل کرده و در نهایت بخش ششم فهرستی از واژگان و اصطلاحات کلیدی و نیز جداول و نمودارهای کاربردی را ارائه داده است.

خلاصه کتاب روش های تامین مالی داخلی و خارجی

در این کتاب، نویسندگان ابتدا چارچوب مفهومی تأمین مالی پروژه را ترسیم کرده‌اند. توضیح داده شده که تأمین مالی پروژه بیش از هر چیز بر جریان‌های نقدی آتی پروژه تکیه دارد نه بر ترازنامه و اعتبار حامی، بنابراین ریسک بین وام‌دهندگان، سرمایه‌گذاران و سایر ذی‌نفعان تقسیم می‌شود. ویژگی‌هایی مانند سرمایه‌بر بودن طرح‌ها، وجود چند متقاضی (دولت، شرکت‌های خصوصی، مشارکت‌های دولتی-خصوصی)، مالکیت دارایی در پایان پروژه و نقش دولت در مشارکت عمومی خصوصی از جمله نکاتی است که در آغاز کتاب به آن پرداخته شده است. سپس کاربردهای تأمین مالی پروژه در صنایع مختلف مانند نیروگاه‌ها، معادن، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، شبکه‌های آب و فاضلاب، پروژه‌های توسعه املاک و پروژه‌های کشاورزی مرور شده و مزایای آن مانند دسترسی به سرمایه، کاهش ریسک، افزایش اعتبار، بهبود عملیات، ایجاد فرصت رشد و دسترسی به پشتیبانی حرفه‌ای جمع‌بندی شده است. در ادامه، کتاب روش‌های تأمین مالی داخلی و خارجی وارد دسته‌بندی ابزارها می‌شود. در بخش منابع داخلی، بازار پول و نهادهای آن (بانک مرکزی، بانک‌های تجاری، واسطه‌های مالی غیربانکی) و ابزارهای کوتاه‌مدت با ریسک نکول پایین و نقدشوندگی بالا مانند اسناد خزانه، گواهی پذیرش بانکی، برات الکترونیکی، اوراق تجاری، گواهی سپرده، قرارداد بازخرید و اوراق گام معرفی شده است. برای هر ابزار، تعریف، کارکرد، مزایا و محدودیت‌ها و گاهی مثال‌های عملی توضیح داده شده است. سپس صندوق توسعه ملی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای تأمین مالی داخلی معرفی شده و تاریخچه شکل‌گیری آن از حساب ذخیره ارزی تا صندوق توسعه ملی، اهداف آن (تبدیل درآمدهای نفت و گاز به ثروت ماندگار و سرمایه زاینده، حفظ سهم نسل‌های آینده) و سازوکار اعطای تسهیلات ریالی و ارزی از طریق بانک‌های عامل تشریح شده است. سهم آورده متقاضی در بخش‌های مختلف، دوره‌های اجرا، تنفس و بازپرداخت و تفاوت مناطق کمترتوسعه‌یافته و طرح‌های ترجیحی نیز به‌صورت جزئی بیان شده است. بخش دیگری از کتاب به تکالیف قانونی بودجه سنواتی و نقش تبصره ۱۸ در حمایت از تولید و اشتغال اختصاص دارد. در این قسمت، نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه دولت از طریق تسهیلات تکلیفی، منابع بودجه‌ای و تسهیلاتی را به سمت بخش‌های خاص (کشاورزی، صادرات، مسکن، اشتغال جوانان، مناطق روستایی و عشایری) هدایت می‌کند و چه تغییراتی در تبصره ۱۸ در سال‌های مختلف رخ داده است. سپس ماده ۵۶ قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و سازوکار انعقاد قرارداد تسهیلات مالی برای طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای توضیح داده شده است. در ادامه، تأمین مالی مبتنی بر قرارداد (فکتورینگ) به‌عنوان پاسخی به مشکل وثیقه در بنگاه‌ها معرفی شده است. نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه بنگاه‌ها می‌توانند مطالبات قراردادی خود را به نهادهای مالی واگذار کنند و از این طریق به نقدینگی دسترسی پیدا کنند، بدون آنکه نیاز به وثیقه‌گذاری گسترده املاک و دارایی‌ها داشته باشند. مزایای فکتورینگ مانند تأمین سریع منابع، کاهش ریسک عدم دریافت مطالبات، صرفه‌جویی در هزینه‌های اداری و امکان برنامه‌ریزی بهتر جریان نقدی فهرست شده است. بخش مهم دیگری از کتاب روش‌های تأمین مالی داخلی و خارجی به صندوق‌های تضمین و موسسات ضمانت اختصاص دارد. در این بخش، نقش این موسسات در کاهش ریسک، تسهیل دسترسی به اعتبار، حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط، ایجاد اشتغال و تقویت ارتباط بخش واقعی و مالی اقتصاد توضیح داده شده است. انواع ضمانت‌نامه‌ها مانند تعهد پرداخت، شرکت در مناقصه و مزایده، حسن انجام تعهد، پیش‌پرداخت، استرداد کسور وجه‌الضمان، ضمانت‌نامه گمرکی و سایر ضمانت‌نامه‌های قابل صدور بر اساس قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها معرفی شده است. در حوزه منابع خارجی، کتاب به وام‌های مأخوذه از بانک‌ها و موسسات مالی دوجانبه در قالب خطوط اعتباری و نیز تسهیلات مالی خارجی (فاینانس) می‌پردازد. فرایند استفاده از فاینانس، شرایط فعالیت‌های قابل قبول (پروژه‌های زیربنایی، خرید ماشین‌آلات و فناوری، خدمات فنی و مهندسی)، واجدان شرایط (بخش دولتی و خصوصی)، نوع وثایق، ساختار هزینه‌ها (نرخ سود، هزینه مدیریت، هزینه تعهد، حق بیمه صادراتی)، سقف تأمین مالی (۸۵ درصد ارزش قرارداد خارجی)، دوره استفاده، دوره تنفس و بازپرداخت اقساط شش‌ماهه تشریح شده است. همچنین به الزامات قانونی مانند لزوم پیش‌بینی معادل ریالی اقساط در بودجه سنواتی برای طرح‌های دولتی اشاره شده است. در بخش‌های بعدی که در فهرست کتاب آمده، نویسندگان به روش‌های غیرقرضی مانند سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، سرمایه‌گذاری در سبد سهام، ترتیبات قراردادی (تجارت متقابل، مشارکت مدنی، مشارکت عمومی خصوصی، روش‌های غیرسهمی) و ابزارهای بازار سرمایه به‌ویژه صکوک و انواع اوراق بهادار اسلامی می‌پردازند. سپس روش‌های تأمین مالی جدید اروپایی (هورایزن، کازمه، اراسموس پلاس، صندوق سرمایه‌گذاری اروپا، اروپای خلاق) و ابزارهای مبتنی بر بلاکچین (عرضه اولیه سکه، عرضه اولیه صرافی، عرضه اولیه دارایی‌ها، تأمین مالی جمعی مبتنی بر بلاکچین، وام‌دهی غیرمتمرکز) معرفی شده است. در بخش مربوط به استارت‌آپ‌ها، صندوق‌های جسورانه، سرمایه‌گذاران فرشته، اوراق مبتنی بر دارایی‌های فکری و تأمین مالی جمعی داخلی و ارزی توضیح داده شده و در نهایت قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها، نقدها و پیشنهادهای بهبود آن و واژگان کلیدی و نمودارهای عملیاتی انواع اوراق و صندوق‌ها ارائه شده است.

چرا باید کتاب روش های تامین مالی داخلی و خارجی را بخوانیم؟

این کتاب برای کسانی که به‌دنبال درک منسجم از سازوکارهای تأمین مالی در ایران هستند یک نقشه‌ی جامع از ابزارها، نهادها و قوانین فراهم کرده است. مزیت اصلی آن تمرکز بر پیوند میان مفاهیم نظری و ساختار واقعی نظام مالی کشور است؛ یعنی هم از بازار پول و صندوق توسعه ملی و تبصره‌های بودجه سخن گفته شده و هم از فاینانس، خطوط اعتباری، سرمایه‌گذاری خارجی و صکوک. خواننده با مطالعه این اثر می‌تواند تفاوت میان روش‌های قرضی و غیرقرضی را در عمل ببیند، بداند هر ابزار در چه شرایطی مناسب‌تر است و چه محدودیت‌ها و الزامات قانونی و نهادی برای استفاده از آن وجود دارد. کتاب روش‌های تأمین مالی داخلی و خارجی علاوه‌بر ابزارهای کلاسیک، به روش‌های جدید تأمین مالی در سطح بین‌المللی و نیز ابزارهای نوآورانه برای استارت‌آپ‌ها و کسب‌وکارهای نوپا پرداخته است. این ترکیب باعث شده که تصویر ارائه‌شده فقط محدود به وام بانکی و بودجه دولتی نباشد و طیفی از گزینه‌ها از صندوق‌های جسورانه و سرمایه‌گذاران فرشته تا تأمین مالی جمعی و بلاکچین را دربر بگیرد. همچنین توضیح دقیق نقش صندوق‌های تضمین و انواع ضمانت‌نامه‌ها به خواننده کمک می‌کند بفهمد چگونه می‌توان مشکل وثیقه و ریسک اعتباری را مدیریت کرد. برای مدیران، کارشناسان مالی، سیاست‌گذاران و پژوهشگران اقتصادی، این کتاب امکان مقایسه و انتخاب آگاهانه‌تر میان گزینه‌های مختلف تأمین مالی را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به کارشناسان و مدیران مالی در بنگاه‌های تولیدی و خدماتی، مدیران پروژه‌های زیربنایی، فعالان حوزه استارت‌آپ و نوآوری، کارشناسان بانک‌ها و موسسات اعتباری، دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد و مالیه عمومی و نیز سیاست‌گذاران حوزه تولید، اشتغال و سرمایه‌گذاری پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه به کسانی که با چالش انتخاب روش مناسب تأمین مالی، محدودیت وثیقه، استفاده از منابع خارجی یا طراحی سازوکارهای حمایتی برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط روبه‌رو هستند.