کتاب فریب هیتلر

کتاب فریب هیتلر (عملیات ابرجاسوسی فتح نرماندی) نوشته‌ی بن مکینتایر با ترجمه‌ی امیر مرزبان روایتی مفصل و پرجزئیات از پشت‌صحنه‌ی روزدی و عملیات فتح نرماندی است؛ روایتی که نه از زاویه‌ی تانک‌ها و ناوها، بلکه از زاویه‌ی جاسوس‌ها، اتاق‌های بازجویی، نامه‌های نامرئی و نقشه‌های فریب طراحی‌شده در لندن و برلین دنبال می‌شود. نویسنده که پیش‌تر هم درباره‌ی جهان جاسوسی و جنگ جهانی نوشته است، در این اثر سراغ شبکه‌ای می‌رود که با نام «تشکیلات دو ایکس» و عملیات «صلیب دوبل» شناخته می‌شود؛ شبکه‌ای از جاسوسان دوجانبه که قرار بود ذهن هیتلر و فرماندهان آلمانی را از نرماندی منحرف کند و آن‌ها را متقاعد کند حمله‌ی اصلی متفقین در جایی دیگر رخ خواهد داد. نشر خوب این کتاب را در قالب مجموعه‌ی «ستون پنجم» منتشر کرده است؛ مجموعه‌ای که به دنیای جاسوسی و عملیات پنهان در جنگ‌ها می‌پردازد و فریب هیتلر ششمین عنوان آن به‌شمار می‌آید. مترجم در مقدمه‌ی خود ضمن توضیح زمینه‌ی تاریخی روزدی و عملیات نپتون، از روند آشنایی‌اش با این مجموعه و علاقه‌اش به ادبیات جاسوسی می‌گوید و کتاب را به‌عنوان روایتی مهیج از پشت‌صحنه‌ی فتح نرماندی معرفی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فریب هیتلر

کتاب فریب هیتلر نوشته‌ی بن مکینتایر با تمرکز بر تابستان ۱۹۴۳ و سال منتهی به روزدی، داستان ساخته‌شدن «جنگ‌افزاری» را روایت کرده است که نه شهرها را ویران می‌کند و نه کسی را می‌کشد، بلکه مستقیماً ذهن دشمن را هدف می‌گیرد. این جنگ‌افزار همان شبکه‌ی جاسوسان دوجانبه‌ی تحت فرمان افسر ام‌آی‌فایو، تار رابرتسون، است که در قالب تشکیلات «دو ایکس» و عملیات «صلیب دوبل» سازمان‌دهی شده. مکینتایر در این کتاب نشان می‌دهد چگونه متفقین با ترکیب رمزگشایی در بلچلی پارک، بازجویی‌های سخت در کمپ ۰۲۰، و استفاده‌ی خلاقانه از جاسوسان اسیرشده، به این اطمینان رسیدند که عملاً تمام مأموران آلمانی در خاک بریتانیا زیر کنترل آن‌ها قرار گرفته‌اند. در کنار این خط اصلی، کتاب فضای کلی جنگ جهانی دوم را نیز بازسازی کرده است: از کنفرانس تهران و طراحی عملیات اورلرد تا ساخت دیوار آتلانتیک، اختلاف‌نظرهای فرماندهان، و ترس متفقین از اینکه روزدی می‌تواند به «هولناک‌ترین فاجعه‌ی تمام جنگ» تبدیل شود. کتاب فریب هیتلر در ادامه‌ی همین خط، در فصل‌ها و بخش‌های متعدد، زندگی و شخصیت پنج جاسوس محوری تشکیلات دو ایکس را دنبال کرده است؛ جاسوسانی با اسم‌های واقعی طولانی و پس‌زمینه‌های عجیب که با اسم رمزهایی مثل برانکس، بروتوس، دفینه، سه‌چرخه و گاربو شناخته می‌شوند. نویسنده در فصل‌هایی مانند «کارآموزان بی‌تجربه» ابتدا به دوستی دوسکو پوپوف و جانی یبسن در آلمان پیش از جنگ می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه عیاشی، پول، ماشین‌های اسپورت و روابط شخصی، به‌تدریج به نقطه‌ی ورود به جهان جاسوسی تبدیل می‌شود. در فصل‌های بعدی، روایت به شبکه‌ی «بین‌المتفقین» در فرانسه، شکل‌گیری آن به‌دست رومن چرنیاوسکی و ماتیلد کاره، و سپس به سرگذشت الویرا شودوآر، خوآن پژول گارسیا و لی‌لی سرگیف گسترش پیدا می‌کند. کتاب در کنار شرح عملیات بادیگارد و پایداری، به جزئیات فنی فریب‌کاری‌ها، از جوهر نامرئی و نامه‌های معمولی تا ماکت تانک‌ها، سیگنال‌های رادیویی ساختگی و ارتش‌های خیالی نیز پرداخته است و نشان داده چگونه مجموعه‌ای از دروغ‌های کوچک، «دروغ بزرگ» روزدی را ساخته‌اند.

خلاصه کتاب فریب هیتلر

در فریب هیتلر بن مکینتایر ابتدا صحنه‌ی اصلی را ترسیم می‌کند: جهانِ درگیر جنگی که هر سال جان میلیون‌ها نفر را می‌گیرد، آلمان نازی که اروپا را زیر چکمه دارد، و متفقینی که می‌دانند تنها راه پایان‌دادن به این وضعیت، عبور از کانال مانش و شکستن دیوار آتلانتیک است. اما این عبور بدون غافل‌گیری ممکن نیست. از همین‌جا ایده‌ی عملیات بادیگارد و زیرمجموعه‌ی کلیدی آن، «پایداری»، شکل می‌گیرد؛ نقشه‌ای که باید آلمانی‌ها را قانع کند حمله‌ی اصلی در پادِکاله و شاید نروژ است، نه در سواحل نرماندی. در ادامه، کتاب نشان می‌دهد چگونه تار رابرتسون و ام‌آی‌فایو با استفاده از بازجویی‌های کمپ ۰۲۰ و رمزگشایی پیام‌های انیگما در بلچلی پارک، تقریباً تمام جاسوسان آلمانی در بریتانیا را شناسایی و به جاسوسان دوجانبه تبدیل کرده‌اند. این نقطه‌ی عطف، امکان طراحی یک «کارزار فریب» تمام‌عیار را فراهم می‌کند: جاسوسان دوجانبه به‌جای ارسال اطلاعات واقعی، ترکیبی از خبرهای درستِ کم‌اهمیت و دروغ‌های حساب‌شده را به افسران آبور مخابره می‌کنند تا تصویری غلط اما باورپذیر از برنامه‌های متفقین بسازند. مکینتایر سپس به‌صورت موازی، زندگی و انگیزه‌های پنج جاسوس محوری را باز می‌کند: دوسکو پوپوف، عیاش صرب که از طریق دوستش جانی یبسن وارد آبور می‌شود و هم‌زمان با ام‌آی‌سیکس ارتباط می‌گیرد؛ رومن چرنیاوسکی، لهستانی وطن‌پرستی که شبکه‌ی «بین‌المتفقین» را در فرانسه‌ی اشغالی بنا می‌کند؛ ماتیلد کاره، زنی عصبی و جاه‌طلب که با اسم رمز «خانم گربه» در قلب این شبکه می‌ایستد؛ الویرا شودوآر، قمارباز پرویی‌الاصل که ام‌آی‌سیکس او را برای تبدیل‌شدن به جاسوس دوجانبه آموزش می‌دهد؛ خوآن پژول گارسیا، مرغدار شکست‌خورده‌ی اسپانیایی که بدون آنکه حتی پا به بریتانیا بگذارد، از لیسبون برای آلمانی‌ها گزارش‌های ساختگی می‌فرستد و به مأمور محبوب آن‌ها تبدیل می‌شود؛ و لی‌لی سرگیف، روزنامه‌نگار روس‌تبار مقیم پاریس که با سگش بابز وارد بازی می‌شود. کتاب نشان می‌دهد این افراد، با همه‌ی ضعف‌ها، هوس‌ها، بیماری‌های روحی و تناقض‌های شخصی، چگونه به ابزار اصلی فریب هیتلر تبدیل می‌شوند. آن‌ها با نامه‌های جوهر نامرئی، گزارش‌های طولانی و پرجزئیات، شبکه‌های خیالی از مخبرها و داستان‌های ساختگی، ذهن افسران آبور را شکل می‌دهند و آن‌ها را به این نتیجه می‌رسانند که تمرکز اصلی متفقین بر پادِکاله است. در پس‌زمینه، مهندسان ماکت تانک و هواپیما می‌سازند، بی‌سیم‌چی‌ها ترافیک رادیویی جعلی تولید می‌کنند و ژنرال‌های قلابی ارتش‌های خیالی را جابه‌جا می‌کنند. درنهایت، فریب به‌قدری قانع‌کننده می‌شود که حتی پس از آغاز روزدی، فرماندهان آلمانی همچنان منتظر «حمله‌ی اصلی» در کاله می‌مانند و نیروهایشان را نگه می‌دارند؛ تصمیمی که به متفقین فرصت می‌دهد سرپل نرماندی را تثبیت کنند. مکینتایر در فصل‌های پایانی نشان می‌دهد این پیروزی اطلاعاتی چه بهایی برای خود جاسوسان داشته است؛ برخی به شکنجه، زندان یا مرگ رسیده‌اند، برخی در تنهایی و گمنامی مانده‌اند و بسیاری از سربازانی که در نرماندی جنگیدند هرگز ندانستند جانشان تا چه حد به دروغ‌هایی بسته بوده که در اتاق‌های امن لندن و پاریس ساخته شده بود.

چرا باید کتاب فریب هیتلر را بخوانیم؟

فریب هیتلر از زاویه‌ای کم‌تر دیده‌شده به یکی از مشهورترین رویدادهای جنگ جهانی دوم نگاه کرده است: به‌جای تمرکز بر نبردهای ساحل نرماندی، به پشت‌صحنه‌ی اطلاعاتی و روانی آن پرداخته است. این کتاب نشان می‌دهد چگونه چند جاسوس با گذشته‌های عجیب، از مرغدار ورشکسته و قمارباز حرفه‌ای تا روزنامه‌نگار عصبی و خلبان لهستانی، در کنار افسران اطلاعاتی بریتانیایی، توانستند با ترکیب دروغ و حقیقت، ذهن فرماندهان آلمانی را شکل دهند و مسیر جنگ را تغییر دهند. خواندن این کتاب تصویری زنده از کارکرد واقعی جاسوسی در جنگ ارائه می‌دهد؛ جایی که جوهر نامرئی، نامه‌های معمولی، شبکه‌های خیالی و بازی‌های روانی، به‌اندازه‌ی تانک و هواپیما سرنوشت‌ساز می‌شوند. در عین حال، کتاب به لایه‌های انسانی این جهان هم پرداخته است: ترس، جاه‌طلبی، خیانت، وفاداری، بیماری‌های روحی، و این سؤال که مرز میان قهرمان و خائن کجاست. برای کسانی که به تاریخ جنگ جهانی دوم، سازوکار سرویس‌های اطلاعاتی، یا سرگذشت افراد حاشیه‌ای اما اثرگذار علاقه‌مند هستند، این اثر امکان دنبال‌کردن یک روایت پرجزئیات و مستند از بزرگ‌ترین عملیات فریب قرن را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ جنگ جهانی دوم، عملیات نرماندی و پشت‌صحنه‌ی اطلاعاتی جنگ‌ها علاقه‌مند هستند؛ به خوانندگانی که دنبال روایت‌های مفصل از سرویس‌های جاسوسی، ام‌آی‌فایو، ام‌آی‌سیکس و آبور هستند؛ به علاقه‌مندان ادبیات جاسوسی و زندگی‌نامه‌ی جاسوسان دوجانبه؛ و به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، روابط بین‌الملل و مطالعات امنیتی که می‌خواهند نمونه‌ای عینی از نقش فریب و اطلاعات در تصمیم‌گیری نظامی را دنبال کنند.

بخشی از کتاب فریب هیتلر

«در بحبوحهٔ جنگ، هیچ عاملی اثرگذارتر از اصل غافل‌گیری نیست. اگر بتوان آلمانی‌ها را گمراه کرد به‌نحوی‌که درخصوص زمان و مکان پیاده‌سازی نیرو سردرگم شوند، در این صورت، احتمال پیروزی به‌طور چشمگیری افزایش خواهد یافت. قوای آلمانی از نظر تعداد به‌مراتب بیشتر از مهاجمان بودند اما اگر این امکان وجود داشت که در زمان مناسب آن‌ها را به مکان اشتباه کشاند، آن وقت نابرابری قوا دیگر دلهره‌آور نبود. تا سال ۱۹۴۴، جنگ جهانی دوم به‌طور تقریبی و با ضریب خطای پایین هرساله جان ده میلیون نفر را می‌گرفت. اوضاع دیگر نمی‌توانست از این فجیع‌تر باشد. نوامبر ۱۹۴۳، در کنفرانس تهران، در اولین اجلاس سران سه کشور، چرچیل، روزولت و استالین گرد هم آمدند تا نقشهٔ متفقین را برای حمله به اروپا با اسم رمز «عملیات اُورلُرد» طراحی کنند. این عملیات قرار بود در ماه مهٔ ۱۹۴۴ به رهبری ژنرال دوایت آیزنهاور، فرمانده عالی متفقین، و ژنرال برنارد مونتگومری، فرمانده پیاده‌نظام، برای حمله در آن‌سوی کانال اجرا شود که البته بعداً یک ماه به تأخیر افتاد. در طول کنفرانس، وینستون چرچیل رویش را به‌طرف استالین کرد و یکی از آن اظهارنظرهای چرچیلی خودش را به زبان آورد که بعدها به ضرب‌المثل تبدیل شد: «در زمانهٔ جنگ، حقیقت به‌قدری ارزشمند است که باید با نگهبانی از جنس دروغ از آن پاسداری کرد.» استالین، که این استعارات ادبی در حوصله‌اش نمی‌گنجید، گفت: «ما در کشور خودمان به آن می‌گوییم: ترفند نظامی.» مقرر شد عملیات روزدی از طریق کارزاری دروغین آن هم در سطح جهانی پشتیبانی شود. مُشتی دروغ که سپر بلای حقیقت شود. به احترام چرچیل، کلاه از سر برداشتند و اسم رمز «بادیگارد» را روی این عملیات گذاشتند. هدف اصلی عملیات بادیگارد گمراه کردن آلمانی‌ها درمورد مکان حمله بود و اینکه آن‌ها را از منطقهٔ وقوع حمله منحرف کنند. به‌علاوه، این فریب می‌بایست تا بیست‌وچهار ساعت پس از روزدی دوام می‌آورد تا اطمینان حاصل شود نیروهای آلمانی که برای مقابله با تهاجم قلابی اعزام می‌شوند، قادر به نقل‌وانتقال برای دفع تهاجم اصلی نیستند. به شرطی می‌توان جالوت را از اریکهٔ قدرت به زیر کشید که نفهمد قلاب سنگ داوود از کدام سمت به‌سوی او می‌آید و مدام در تردید و دودلی به سر ببرد.»