کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت

کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت (فرهنگ اجتماعی و روایت ادبی در هزار و یک شب) نوشته‌ی شهرام دلشاد اثری پژوهشی است که به واکاوی سرگذشت، جایگاه و ساختار روایی هزار و یک شب می‌پردازد. این کتاب توسط نشر مروارید منتشر شده است و با رویکردی تحلیلی، دو پرسش اساسی درباره‌ی چرایی سکوت و گمنامی هزار و یک شب در سده‌های طولانی و همچنین ارزش‌های فنی و روایی این اثر را بررسی می‌کند. نویسنده در دو بخش اصلی، ابتدا به دلایل تاریخی و اجتماعی خاموشی هزار و یک شب و سپس به شگردهای روایی شهرزاد در روایت‌گری می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت

کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت نوشته‌ی شهرام دلشاد اثری تحلیلی درباره‌ی هزار و یک شب است که با تمرکز بر دو محور اصلی، به بررسی سرنوشت اجتماعی و ادبی این مجموعه‌ی داستانی می‌پردازد. در بخش نخست، نویسنده با رویکردی تاریخی، دوره‌ی طولانی سکوت و فراموشی هزار و یک شب را در فرهنگ اسلامی و عربی واکاوی کرده است. این بخش با تحلیل زمینه‌های اجتماعی، دینی و ادبی، نشان می‌دهد که چگونه فضای واقع‌گرای جامعه‌ی اسلامی و تعارض با شریعت، هزار و یک شب را به حاشیه راند و باعث شد این اثر برای قرن‌ها ناشناخته بماند. بخش دوم کتاب به جنبه‌های روایی و فنی هزار و یک شب اختصاص یافته و با تمرکز بر لحظات پایانی هر شب، شگردهای شهرزاد در روایت‌گری و تعلیق را بررسی می‌کند. نویسنده تلاش کرده است با تحلیل نمونه‌های مشخص، نشان دهد که چگونه شهرزاد با استفاده از صناعت‌های روایی، جان خود و دیگران را نجات می‌دهد و ساختار داستانی هزار و یک شب را شکل می‌دهد. این کتاب با اتکا به منابع تاریخی و ادبی، تصویری چندلایه از جایگاه هزار و یک شب در فرهنگ ایرانی و اسلامی ارائه می‌دهد و به پرسش‌هایی پاسخ می‌دهد که کمتر در پژوهش‌های پیشین به آن‌ها پرداخته شده است.

خلاصه کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت

کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت در دو بخش اصلی سامان یافته است. بخش نخست به بررسی دلایل تاریخی و اجتماعی سکوت و گمنامی هزار و یک شب می‌پردازد. نویسنده با تحلیل فضای فرهنگی و دینی پس از فروپاشی ساسانیان و شکل‌گیری جامعه‌ی عربی-اسلامی، نشان داده است که چگونه عنصر خیال و افسانه‌پردازی هزار و یک شب با واقع‌گرایی و شریعت اسلامی در تعارض قرار گرفت. این تعارض، نه‌تنها باعث حذف و انزوای هزار و یک شب شد، بلکه بر سرنوشت بسیاری از آثار افسانه‌ای دیگر نیز تأثیر گذاشت. نویسنده با بررسی نمونه‌هایی از ادبیات عربی و مقایسه با آثار ایرانی، نشان داده است که چگونه جامعه‌ی اسلامی به آثار واقع‌گرا گرایش داشت و آثار افسانه‌ای را به حاشیه می‌راند. در ادامه، به نقش شریعت و نگاه منفی به افسانه، روابط جنسی و جادوگری در هزار و یک شب پرداخته شده و تأثیر این عوامل بر حذف و سانسور این اثر بررسی شده است. در بخش دوم، کتاب به جنبه‌های روایی و فنی هزار و یک شب می‌پردازد. نویسنده با تمرکز بر لحظات پایانی شب‌ها، شگردهای شهرزاد در روایت‌گری و تعلیق را تحلیل کرده است. این بخش نشان می‌دهد که چگونه شهرزاد با استفاده از صناعت‌های روایی، روایت را در نقطه‌ی اوج متوقف می‌کند و با ایجاد تعلیق، جان خود را نجات می‌دهد. نویسنده با بررسی نمونه‌های مشخص از متن هزار و یک شب، قدرت روایی و ساختار داستانی این اثر را برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که هزار و یک شب، فراتر از یک مجموعه‌ی افسانه‌ای، اثری با ساختار پیچیده و شگردهای روایی منحصربه‌فرد است.

چرا باید کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی تحلیلی و مستند، به پرسش‌هایی می‌پردازد که کمتر در پژوهش‌های پیشین درباره‌ی هزار و یک شب مطرح شده‌اند. خواننده با مطالعه‌ی این اثر، نه‌تنها با دلایل تاریخی و اجتماعی سکوت و گمنامی هزار و یک شب آشنا می‌شود، بلکه با ساختار روایی و شگردهای داستان‌پردازی شهرزاد نیز آشنایی عمیق‌تری پیدا می‌کند. نویسنده با ارائه‌ی شواهد تاریخی و تحلیل‌های تطبیقی، تصویری روشن از جایگاه هزار و یک شب در فرهنگ ایرانی و اسلامی ارائه داده است. این کتاب برای کسانی که به تاریخ ادبیات، روایت‌شناسی و فرهنگ اجتماعی علاقه‌مندند، فرصتی برای بازنگری در نگاه به یکی از مهم‌ترین آثار ادبی جهان فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان پژوهش‌های ادبی، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی ادبیات تطبیقی، تاریخ اجتماعی و فرهنگ اسلامی، و همچنین کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های تاریخی و ساختار روایی هزار و یک شب را دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت

«اولین عامل محدودیت شهرزاد که به او مجوز لازم برای استمرار حیات در محیط جدید را نداد، روح واقع‌گرایی جامعهٔ عربی بود که گفتار نخست این بخش از کتاب در صدد بررسی این محور است. عنصر خیال و خیال‌پردازی با تمام وسعتش، کتاب هزار و یک شب را به‌مثابه تافته‌ای جدابافته در قیاس با محیط خشن، خشک و واقع‌گرای عربی بغداد معرفی می‌کرد. این محیط چنین اثری را نپذیرفت و آن‌همه تغییر چهرهٔ شهرزاد و کاستن از حجم خیالات را، برای پذیرشش کافی ندید. شهرزاد علاوه بر آن تغییرات و هماهنگی با دیگر عواملی که در ادامه می‌آید، باید از عنصر خیال و خیال‌پروری و افسانه‌پردازی و اسطوره به‌کلی تهی می‌شد تا شرطی از شروط لازم برای اقامت و استمرار حیات در محیط جدید عربی را کسب کند. کاستن از حجم خیالات در هزار افسان بغداد به‌قدری نبود که رضایت کامل واقع‌گرایان عرب را جلب کند؛ از این‌رو جای شگفتی نیست که چرا هزار و یک شب نتوانست در جامعهٔ اسلامی قد علم کند و به اثری پرمخاطب تبدیل شود. قبل از ظهور دین اسلام و تشکیل اولین حکومت عربی و به‌تبع آن تمدن اسلامی، تمدن‌های پیشین بر پایهٔ اساطیر و افسانه‌ها پی‌ریزی می‌شدند. به عبارت دیگر، اسطوره در صُلب آن تمدن‌ها قرار داشت و عصاره و شیرازهٔ اصلی آن‌ها را اسطوره و افسانه تشکیل می‌داد. اندیشه‌های دینی تمدن‌های پیش از اسلام، از جمله آیین زرتشتی، با اساطیر و افسانه‌ها ارتباط تنگاتنگی داشت. این تأثیرگذاری افسانه در تمدن‌های پیش از اسلام به‌قدری است که در نگارش سرگذشت پهلوانان و تمدن‌سازان کهن، با آثاری سرتاسر افسانه و خیال مواجه‌ایم، مانند شاهنامهٔ فردوسی که دربردارندهٔ داستان‌های افسانه‌ای از سرگذشت پهلوانان سرنوشت‌ساز ملت ایران است. یا حماسهٔ ایلیاد و اُدیسه و حماسه‌های دیگر اقوام که هر کدام گواهی گویا بر اثرگذاری اسطوره در تشکیل سنگ بنای اولیهٔ تمدن‌های پیشین است. اما با ظهور دین اسلام، عصر اساطیر و افسانه‌ها به پایان رسید.»