کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟

کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟ نوشته‌ کریستوفر هالپایک، کیسی لسکین و مارک لیب و ترجمه‌ی امیرمحمد زرین اثری است که به نقد و بررسی کتاب انسان خردمند یووال نوح هراری می‌پردازد. این کتاب مجموعه‌ای از مقالات و یادداشت‌های تحلیلی است که از منظرهای مختلف علمی، فلسفی و تاریخی به ادعاها و روایت‌های مطرح‌شده در کتاب انسان خردمند نگاه می‌کند. نویسندگان هر یک با پیشینه‌ای در انسان‌شناسی، زمین‌شناسی و فلسفه تلاش کرده‌اند تا نقاط قوت و ضعف روایت هراری از تاریخ بشر را بررسی کنند و به چالش بکشند. نشر برای انسان این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟

کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟ اثری تحلیلی است که به نقد کتاب انسان خردمند یووال نوح هراری می‌پردازد. این کتاب با گردآوری مقالاتی از سه نویسنده یعنی کریستوفر هالپایک، کیسی لسکین و مارک لیب تلاش کرده است تا روایت هراری از تاریخ بشر را از منظرهای مختلف به چالش بکشد. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که هر نویسنده با رویکرد تخصصی خود بخش‌هایی از کتاب هراری را بررسی و نقد کرده است؛ از نقدهای انسان‌شناسانه و تاریخی گرفته تا تحلیل‌های فلسفی و علمی درباره‌ی منشأ انسان، نقش فرهنگ، دین، دولت و علم در شکل‌گیری تمدن. 

کریستوفر هالپایک، کیسی لسکین و مارک لیب با رویکردی روشن و مستند هم به نقاط قوت روایت هراری اشاره کرده و هم به کاستی‌ها و تناقض‌های آن پرداخته‌اند. در این میان به موضوعاتی چون انقلاب شناختی، نقش اسطوره‌ها و افسانه‌ها، شکل‌گیری دولت‌ها، پیدایش ادیان و ظهور علم مدرن توجه ویژه‌ای شده است. نویسندگان با استناد به پژوهش‌های علمی و تاریخی تلاش کرده‌اند تصویری واقع‌گرایانه‌تر و چندلایه‌تر از تاریخ بشر ارائه دهند و درعین‌حال برخی فرضیات و ساده‌سازی‌های کتاب انسان خردمند را به نقد بکشند.

خلاصه کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟

کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟ مجموعه‌ای از نقدها و تحلیل‌ها درباره‌ی کتاب انسان خردمند یووال نوح هراری است که هر یک از نویسندگان با رویکردی متفاوت به‌سراغ موضوعات اصلی کتاب رفته‌اند. کریستوفر هالپایک، انسان‌شناس، با بررسی روایت هراری از منشأ انسان و نقش فرهنگ به تفاوت‌های بنیادین میان انسان و دیگر گونه‌های جانوری می‌پردازد و برخی فرضیات هراری درباره‌ی نقش زبان و تخیل جمعی را به چالش می‌کشد. او معتقد است که فرهنگ انسانی را نمی‌توان صرفاً به افسانه یا خیال تقلیل داد و تفاوت‌های ساختاری میان باورها و قراردادهای اجتماعی را برجسته می‌کند. 

کیسی لسکین، زمین‌شناس و پژوهشگر حوزه‌ی علم و دین، به نقد دیدگاه‌های تکاملی و طبیعی‌گرایانه‌ی هراری می‌پردازد. او به این نکته اشاره می‌کند که بسیاری از ادعاهای کتاب انسان خردمند درباره‌ی منشأ تکاملی انسان، زبان و دین مبتنی‌بر فرضیات اثبات‌نشده یا ساده‌سازی‌های افراطی است. لسکین همچنین به تأثیر روایت هراری بر باورهای دینی و معنوی افراد اشاره می‌کند و از کمبود شواهد علمی برای برخی ادعاهای کلیدی کتاب انتقاد می‌کند. 

مارک لیب نیز با رویکردی فلسفی و تاریخی به موضوعاتی چون پیدایش دولت‌ها، نقش ادیان جهانی، ظهور علم مدرن و تأثیر انقلاب علمی بر تمدن بشری می‌پردازد. او برخی از تحلیل‌های هراری درباره‌ی نقش نوشتن، ریاضیات و ساختارهای اجتماعی را مورد بازنگری قرار می‌دهد و بر اهمیت عوامل فرهنگی، اقتصادی و سیاسی در شکل‌گیری تمدن تأکید می‌کند. درمجموع کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟ با رویکردی انتقادی و مستند روایت انسان خردمند را به بحث می‌گذارد و خواننده را به تأمل دوباره درباره‌ی تاریخ بشر و روایت‌های رایج دعوت می‌کند.

چرا باید کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟ را بخوانیم؟

این کتاب فرصتی است برای مواجهه با روایت‌های متفاوت و گاه متضاد درباره‌ی تاریخ بشر. یکی از ویژگی‌های شاخص این کتاب بررسی انتقادی و مستند ادعاهای مطرح‌شده در کتاب انسان خردمند است؛ به‌ویژه در زمینه‌هایی مانند منشأ انسان، نقش فرهنگ و دین، شکل‌گیری دولت‌ها و پیدایش علم. خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند با دیدگاه‌های متنوعی درباره‌ی تاریخ و تکامل انسان آشنا شود و نقاط قوت و ضعف روایت‌های کلان تاریخی را بهتر درک کند. کتاب همچنین به پرسش‌هایی می‌پردازد که کمتر در آثار عمومی مطرح می‌شوند؛ مانند تفاوت میان باور و قرارداد اجتماعی، نقش واقعی اسطوره‌ها در فرهنگ و چگونگی شکل‌گیری ساختارهای قدرت و دانش در جوامع انسانی. این اثر برای کسانی که به نقد و تحلیل روایت‌های تاریخی علاقه دارند، منبعی غنی و چالش‌برانگیز به‌شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به تاریخ، فلسفه، انسان‌شناسی، مطالعات دینی و کسانی که به نقد روایت‌های کلان درباره‌ی منشأ و تکامل انسان علاقه دارند پیشنهاد می‌شود. این کتاب همچنین برای پژوهشگران و دانشجویانی که به‌دنبال دیدگاه‌های انتقادی نسبت به آثار پرخواننده و بحث‌برانگیز هستند، مناسب است.

بخشی از کتاب کدام انسان، کدام خردمند؟

«ادعای اینکه فرهنگ «تخیلی» است، در واقع بینش مهمی نیست؛ بلکه صرفاً بیانی وارونه از این حقیقت بدیهی است که فرهنگ مجموعه‌ای از ایده‌های مشترک است و ایده‌ها به‌طور ذاتی نمی‌توانند اشیای مادی باشند. زبان انقلابی بود زیرا به انسان‌ها اجازه داد تا از طریق ایده‌های مشترک به یکدیگر متصل شوند و نقش‌ها و نهادهایی را ایجاد کنند. نمی‌توان نخست‌وزیر را دید یا لمس کرد؛ تنها یک انسان را می‌توان دید. کسی که نمی‌داند «نخست‌وزیر» به چه معناست، باید توضیح داده شود که این نقش چگونه در قانون اساسی بریتانیا جای می‌گیرد، که خود نیازمند توضیح پارلمان، دولت کابینه، حاکمیت قانون، دموکراسی و غیره است. این جهانِ نقش‌ها، نهادها، باورها، هنجارها و ارزش‌ها همان چیزی است که ما فرهنگ می‌نامیم.»