کتاب افسانه های آذربایجان

کتاب افسانه‌ های آذربایجان نوشته صمد بهرنگی و بهروز دهقانی، مجموعه‌ای از قصه‌ها و افسانه‌های فولکلوریک آذربایجان است که به کوشش یاسمن کازرانی توسط نشر فرمهر منتشر شده است. این اثر با گردآوری داستان‌های کوتاه و افسانه‌های عامیانه، تصویری از فرهنگ، باورها و زبان مردم آذربایجان ارائه می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب افسانه های آذربایجان

کتاب افسانه‌‌های آذربایجان مجموعه‌ای از افسانه‌ها و قصه‌های عامیانه‌ی آذربایجان را در خود جای داده است که توسط صمد بهرنگی و بهروز دهقانی بازنویسی شده‌اند. افسانه‌ها در این مجموعه، بازتاب‌دهنده‌ی فرهنگ، زبان، آرزوها و دغدغه‌های مردم آذربایجان هستند و اغلب ریشه در زندگی طبقات فرودست جامعه دارند. کتاب به سه دسته‌ی اصلی از افسانه‌های آذربایجان اشاره می‌کند: داستان‌های حماسی و عاشقانه، افسانه‌های صرفاً عاشقانه و قصه‌هایی که برای سرگرمی کودکان و نوجوانان در شب‌های زمستان نقل می‌شوند.

شخصیت‌هایی مانند کچل، وزیر، دیو، روباه و گرگ در این افسانه‌ها نقش‌های مهمی دارند و هرکدام نماد ویژگی‌ها و طبقات اجتماعی خاصی هستند. این مجموعه در دوره‌ای گردآوری شده که توجه به فرهنگ عامه و فولکلور اهمیت ویژه‌ای یافته بود و تلاش دارد زبان و روایت‌های اصیل مردم را حفظ کند. کتاب افسانه‌‌های آذربایجان به قلم صمد بهرنگی و بهروز دهقانی با مقدمه‌ای درباره‌ی جایگاه افسانه در فرهنگ و جامعه آغاز می‌شود و سپس به روایت قصه‌های متنوع می‌پردازد.

خلاصه کتاب افسانه های آذربایجان

در کتاب افسانه‌های آذربایجان، هر قصه دنیای خاص خود را دارد. داستان‌ها اغلب با معرفی شخصیت‌هایی از طبقات پایین جامعه آغاز می‌شوند؛ مانند کچل که نماد فرد محروم و زجردیده است و با هوش و فراست خود بر مشکلات غلبه می‌کند. در بسیاری از قصه‌ها، جدال میان طبقات پایین و بالای جامعه، مانند وزیران و پادشاهان، به تصویر کشیده می‌شود. دیوها، روباه‌ها و گرگ‌ها نیز در این روایت‌ها حضوری پررنگ دارند و هرکدام ویژگی‌های خاصی دارند؛ دیوها پرزور اما ساده‌لوح‌اند و روباه‌ها مکار و حیله‌گر.

برخی داستان‌ها مانند دختر حاجی صیاد یا پدر هفت دختر و پدر هفت پسر بر محور خانواده و روابط انسانی می‌چرخند و گاه با طنز و گاه با تلخی، سرنوشت شخصیت‌ها را روایت می‌کنند. قصه‌هایی مانند آدی و بودی یا قصه‌ی آه با عناصر جادویی و خیال‌انگیز، مخاطب را به دنیایی متفاوت می‌برند. در این افسانه‌ها هوش، صداقت، شجاعت و گاهی هم فریب و حیله، سرنوشت شخصیت‌ها را رقم می‌زند و درنهایت، بسیاری از داستان‌ها با پایانی نمادین یا آموزنده به پایان می‌رسند.

چرا باید کتاب افسانه های آذربایجان را بخوانیم؟

این کتاب برای آشنایی با ریشه‌های فرهنگی و زبانی مردم آذربایجان و لمس دنیای افسانه‌ها و قصه‌های عامیانه فرصت خوبی فراهم می‌کند. روایت‌های کتاب علاوه‌بر سرگرمی، تصویری از باورها، آرزوها و دغدغه‌های مردم یک منطقه را نشان می‌دهد و می‌تواند نگاه تازه‌ای به نقش قصه در شکل‌گیری هویت جمعی ارائه کند. با خواندن این مجموعه، می‌توان با ساختار و عناصر مشترک افسانه‌های ایرانی و تفاوت‌های آن‌ها با دیگر فرهنگ‌ها آشنا شد.

خواندن کتاب افسانه های آذربایجان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای علاقه‌مندان به فرهنگ عامه، فولکلور، قصه‌های محلی و برای دانشجویان رشته‌های ادبیات، مردم‌شناسی و تاریخ مفید است. کتاب حاضر برای کسانی که به‌دنبال شناخت ریشه‌های فرهنگی و زبانی مناطق مختلف ایران هستند یا دوست دارند قصه‌های عامیانه را برای کودکان و نوجوانان روایت کنند، گزینه‌ای مناسب است.

درباره صمد بهرنگی

صمد بهرنگی در ۲ تیر ۱۳۱۸ متولد شد. او آموزگار، منتقد اجتماعی، داستان‌نویس، مترجم و پژوهشگر فولکلور آذربایجان به شمار می‌رفت. پس از گذراندن دوره‌های دبستان و دبیرستان، در مهر ۱۳۳۴ وارد دانش‌سرای مقدماتی پسران تبریز شد و در خرداد ۱۳۳۶ از آن فارغ‌التحصیل گردید. از مهر همان سال، درحالی‌که تنها ۱۸ سال داشت، به شغل آموزگاری روی آورد و تا پایان عمر در آذرشهر، ممقان، قاضی‌جهان، گوگان، آخی‌جهان و فیروزسالار در استان آذربایجان شرقی به تدریس پرداخت.

در مهر ۱۳۳۷ برای ادامه‌ی تحصیل در رشته‌ی زبان و ادبیات انگلیسی، به دوره‌ی شبانه‌ی دانشکده‌ی ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی دانشگاه تبریز راه یافت و هم‌زمان با آموزگاری، تحصیلات خود را تا خرداد ۱۳۴۱ ادامه داد و گواهی‌نامه‌ی پایان تحصیلات را دریافت کرد. از همین رو، آموزش همواره یکی از دغدغه‌های اصلی صمد بهرنگی محسوب می‌شد و به همین سبب کتابی با عنوان کندوکاو در مسائل تربیتی ایران را در سال ۱۳۴۴ منتشر کرد.

از صمد بهرنگی که فعالیت سیاسی نیز با زندگی‌اش پیوند خورده بود، آثار گوناگونی بر جای مانده است. از میان داستان‌های او می‌توان کتاب اولدوز و کلاغ‌ها، کتاب اولدوز و عروسک سخنگو، کتاب کچل کفترباز، کتاب پسرک لبوفروش، کتاب افسانه‌ی محبت و داستان مشهور ماهی سیاه کوچولو را نام برد. از دیگر کتاب‌ها و نوشته‌های او می‌توان به کتاب پاره‌پاره (مجموعه شعر از چند شاعر)، کتاب کندوکاو در مسائل تربیتی ایران، کتاب افسانه‌های آذربایجان، کتاب انشا و نامه‌نگاری برای کلاس‌های ۲ و ۳ دبستان، کتاب آذربایجان در جنبش مشروطه، کتاب الفبا ویژه‌ی کودکان آذربایجان و کتاب اهمیت ادبیات کودک اشاره کرد. صمد بهرنگی آثاری را نیز ترجمه کرده است؛ ازجمله داستان‌هایی از عزیز نسین.

نویسندگان ایرانی نیز کتاب‌های متعددی درباره‌ی صمد بهرنگی و آثارش نوشته‌اند. کتاب صمد جاودانه شد نوشته‌ی علی‌اشرف درویشیان که در سال ۱۳۵۲ منتشر شد، یکی از این آثار است. مقاله‌ی کودکانه‌های سیاسی صمد بهرنگی نوشته‌ی جواد طباطبایی و نگین نوریان دهکردی که در سال ۱۳۹۳ در پژوهش‌نامه‌ی علوم سیاسی انتشار یافت، نمونه‌ای دیگر به شمار می‌آید. داستان کوتاه ماهی سیاه کوچولو در مرداد ۱۳۴۷ با تصویرسازی فرشید مثقالی منتشر شد و تصویرهای این کتاب جایزه‌ی براتیسلاوا را دریافت کرد. این داستان برای مدتی نقش بیانیه‌ی غیررسمی سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران را ایفا می‌کرد، هرچند این برداشت با دیدگاه‌های مخالف نیز روبه‌رو بوده است. صمد بهرنگی در ۹ شهریور ۱۳۴۷ درگذشت.

بخشی از کتاب افسانه های آذربایجان

«افسانه قسمت مهمی از فولکلور را تشکیل می‌دهد. در افسانه‌ها علاوه‌بر چیزهای دیگر که عموماً از فولکلور عاید جامعه‌شناسان و غیره می‌شود می‌توان بهترین و اصیل‌ترین زبان نثر را پیدا نمود. به‌علاوه افسانه‌ها سرشار از ترکیبات و تعبیرهای لطیف زبان‌ها هستند. مثلاً در داستان‌های کوراوغلو می‌توان بهترین نمونه‌ی نثر زبان ترکی را سراغ گرفت. نگفته پیداست که افسانه‌های هر ملت و کشوری دارای ویژگی‌هایی است که آن‌ها را از افسانه‌های ملل دیگر متمایز می‌کند. در شرایط اقلیمی مختلف و از میان حوادث و شرایط تاریخی گوناگون افسانه‌هایی با خصوصیات متنوع و مختلف زاده می‌شود. مثلاً آنچه در نظر اول در فولکلور سیاه‌پوستان دیده می‌شود رنج و حسرت و اندوهی است که طی هزاران سال بردگی و استثمار بر آن‌ها سنگینی کرده؛ لاجرم بازتاب آن در فولکلورشان اشکار است. اصولا فولکلور نشان‌دهنده و منعکس‌کننده‌ی احوال و افکار و آرزوهای طبقات محروم و پایین اجتماع است و گاهی که از بالاترها و اشراف صحبت می‌شود هنگامی است که طبقات محروم به‌ناچار ضمن امرار معاش و تحصیل روزی با آن‌ها برخورد می‌کنند. چون روی سخن در این مقاله با افسانه‌های آذربایجان است همین قدر مقدمه چینی هم کفایت می‌کند.»