کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه)

معرفی کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه)

کتاب الکترونیکی «حکمرانی علم و فناوری-۱: روایت گذار در گذار فناورانه: به سوی گذار سوم» نوشتهٔ عباس قنبری باغستان و با ویراستاری مینا راستی، توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است. این اثر حاصل پژوهشی مستقل دربارهٔ تاریخچه و تحولات پارک‌های علم و فناوری و اکوسیستم نوآوری در ایران است و به بررسی روندهای حکمرانی، چالش‌ها و چشم‌اندازهای این حوزه می‌پردازد. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه)

این کتاب به بررسی روند تاریخی و تحلیلی شکل‌گیری و توسعه پارک‌های علم و فناوری در ایران می‌پردازد و با رویکردی میان‌رشته‌ای، اکوسیستم نوآوری و فناوری کشور را از منظر حکمرانی واکاوی می‌کند. پژوهش حاضر بر پایهٔ مصاحبه‌های عمیق با کنشگران کلیدی و تحلیل اسناد بالادستی، سه دهه فرازونشیب این حوزه را روایت می‌کند. نویسنده با تمرکز بر ساحت فناورانهٔ حکمرانی علم و فناوری، به جایگاه پارک‌های علم و فناوری به عنوان بستر اصلی نوآوری و کارآفرینی می‌پردازد و نقش دولت، دانشگاه، صنعت و جامعه را در این اکوسیستم بررسی می‌کند. کتاب در چهار فصل، ابتدا به مبانی نظری و روش‌شناسی پژوهش، سپس به روایت تاریخی و کلان‌نگر شکل‌گیری اکوسیستم نوآوری، آسیب‌شناسی و تحلیل حکمرانی و در نهایت به فراتحلیل و پیشنهاد گذار سوم (گذار ارتباطی-اجتماعی) می‌پردازد. این اثر حاصل پژوهشی مستقل و بدون حمایت مالی نهادی است و به عنوان مستندی از تجربه بومی توسعه فناوری در ایران، تصویری از چالش‌ها، دستاوردها و چشم‌اندازهای آینده ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه)

این کتاب با تمرکز بر تاریخچه و تحولات پارک‌های علم و فناوری در ایران، سه دورهٔ اصلی را در توسعه این اکوسیستم شناسایی می‌کند: دورهٔ پایه‌گذاری و رواج مفهوم پارک‌داری (۱۳۷۲ تا ۱۳۸۰)، دورهٔ استقرار و نهادسازی (دهه ۱۳۸۰) و دورهٔ بلوغ (دهه ۱۳۹۰). نویسنده با تکیه بر مصاحبه‌های تاریخ شفاهی و تحلیل اسناد، نشان می‌دهد که چگونه پارک‌های علم و فناوری از یک ایدهٔ نوپا به شبکه‌ای گسترده با بیش از ۶۰ پارک و هزاران شرکت فناور تبدیل شدند. کتاب به بررسی نقش دولت، دانشگاه، صنعت و جامعه در شکل‌گیری این اکوسیستم می‌پردازد و چالش‌هایی مانند ضعف قانون‌گذاری، بروکراسی، نبود باور به خروجی‌های اکوسیستم و سیطرهٔ عقلانیت فنی را برجسته می‌کند. در تحلیل آسیب‌شناسانه، پنج خوشهٔ معنایی از مشکلات و نقاط ضعف اکوسیستم نوآوری و فناوری استخراج شده و تأکید می‌شود که گذار فناورانه به طور کامل محقق نشده و با گذار بروکراتیک و انتقال مرجعیت حکمرانی، چشم‌انداز روشنی برای آینده وجود ندارد. نویسنده در نهایت گذار ارتباطی-اجتماعی را به عنوان راهی برای عبور از وضعیت فعلی و رسیدن به مرحلهٔ شکوفایی پیشنهاد می‌دهد.

چرا باید کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه) را خواند؟

این کتاب با روایتی مستند و تحلیلی، سیر تاریخی و پیچیدگی‌های حکمرانی علم و فناوری در ایران را از زاویه‌ای متفاوت و مبتنی بر داده‌های میدانی و مصاحبه‌های عمیق با کنشگران اصلی بازگو می‌کند. خواننده با مطالعهٔ این اثر، با فرازونشیب‌های سیاست‌گذاری، چالش‌های نهادی، نقش‌آفرینی بازیگران مختلف و نقاط عطف توسعه پارک‌های علم و فناوری آشنا می‌شود و تصویری واقع‌بینانه از فرصت‌ها و موانع اکوسیستم نوآوری در ایران به دست می‌آورد. این کتاب همچنین با ارائهٔ تحلیل‌های آسیب‌شناسانه و پیشنهاد گذار سوم، افق‌های تازه‌ای برای آیندهٔ حکمرانی فناوری ترسیم می‌کند.

خواندن کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای پژوهشگران و دانشجویان حوزه سیاست‌گذاری علم و فناوری، مدیران پارک‌های علم و فناوری، فعالان اکوسیستم نوآوری، سیاست‌گذاران و علاقه‌مندان به تاریخ توسعه فناوری در ایران مناسب است. همچنین برای کسانی که دغدغهٔ شناخت چالش‌های حکمرانی، توسعه اکوسیستم‌های نوآوری و آینده‌پژوهی در حوزه علم و فناوری را دارند، مطالعهٔ این اثر توصیه می‌شود.

فهرست کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه)

فصل اول: کلیات و ملاحظات روش‌شناختی – به مبانی نظری، تاریخچه پارک‌های علم و فناوری در جهان و ایران، تعریف‌ها، الگوها و ابعاد حکمرانی در پارک‌ها و وضعیت فعلی آن‌ها در ایران می‌پردازد. فصل دوم: کلان‌روایت شکل‌گیری و پیدایش اکوسیستم نوآوری و فناوری – با رویکرد تاریخی، سه دورهٔ اصلی توسعه پارک‌های علم و فناوری (پایه‌گذاری، نهادسازی و بلوغ) را روایت می‌کند و نقش کنشگران، تحولات قانونی و ساختاری و بزنگاه‌های تاریخی را بررسی می‌کند. فصل سوم: آسیب‌شناسی و تحلیل حکمرانی – به تحلیل نقاط ضعف و آسیب‌های اکوسیستم نوآوری و فناوری می‌پردازد و تأثیر گذار فناورانه و بروکراتیک را بر وضعیت فعلی بررسی می‌کند. فصل چهارم: فراتحلیل و گذار سوم – با تمرکز بر عنصر عاملیت و عقلانیت حاکم بر کنشگران، مصائب چهارگانه و سیطره خرد فنی را تحلیل می‌کند و گذار ارتباطی-اجتماعی را به عنوان راهبردی برای آینده پیشنهاد می‌دهد.

بخشی از کتاب حکمرانی علم و فناوری (جلد اول، روایت گذار فناورانه)

«هدف اصلی از تدوین این کتاب در وهله اول به دست آوردن یک تصویر روشن از فرازونشیب‌های تاریخی (در سطح کلان حکمرانی) راه‌اندازی و ایجاد «پارک‌های علم و فناوری» به عنوان بستر و پلتفرم شکل‌گیری اکوسیستم نوآوری و فناوری ایران با دلالت و کارکردهای وسیع آن در عرصه حکمرانی علم و فناوری کشور و در وهله دوم، ارائه یک چشم‌انداز تحلیلی با رویکرد بین‌رشته‌ای با هدف تبیین چرایی وضعیت موجود و ترسیم چشم‌انداز آتی آن می‌باشد. مطالعه و بازخوانی تجربه حاصل از شکل‌گیری پارک‌های علم و فناوری به عنوان پلتفرم شکل‌گیری اکوسیستم نوآوری و فناوری از این نظر مهم است که از یکسو پس از الگوی شکل‌گیری دانشگاه‌ها در کشور، تجربه شکل‌گیری پارک‌های علم و فناوری دومین تجربه منحصر به فرد در بومی‌سازی یک پدیده جهانی در ساحت نظام آموزش عالی کشور است و از سوی دیگر، این تجربه تماماً محصول جامعه نخبگانی کشور است و طبیعتا انتظار می‌رود کمتر دچار و مبتلابه آسیب‌ها و چالش‌هایی باشد که در سایر ساحت‌های حکمرانی قابل مشاهده است. از این رو با گذشت سه دهه از شکل‌گیری و تأسیس پارک‌های علم و فناوری در کشور، بازخوانی مسیر و کنشگران نظام حکمرانی علم و فناوری در کشور، و ای بسا خارج از کشور، داشته باشد.»