کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد اول)

کتاب الکترونیکی تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد اول) نوشته‌ جی. ال. استیان با ترجمه‌ عبدالحسین مرتضوی توسط انتشارات مهرگان خرد منتشر شده است. این کتاب به بررسی شکل‌گیری و ویژگی‌های تئاتر مدرن، ارتباط نظریه‌های نمایشی با شیوه‌های اجرا و آثار شاخص نمایش‌نامه‌نویسان در دوره‌ی رئالیسم و ناتورالیسم می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد اول)

تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل مجموعه‌ای سه‌جلدی از جی. ال. استیان، پژوهشگر و نظریه‌پرداز تئاتر، است که در آن نمایش مدرن از منظر مکاتب و جریان‌های گوناگون نمایشی بررسی می‌شود. جلد نخست این مجموعه با عنوان رئالیسم و ناتورالیسم به دو جریان مهم در تاریخ تئاتر می‌پردازد؛ جریان‌هایی که در شکل‌گیری نمایش‌نامه‌نویسی و اجرای تئاتر در دوران مدرن نقش داشته‌اند.

استیان در این اثر تنها به تعریف اصطلاحات و بیان ویژگی‌های نظری مکاتب نمایشی بسنده نمی‌کند، بلکه رابطه‌ی میان نظریه و عمل را نیز بررسی می‌کند. از این منظر، نمایش‌نامه را نمی‌توان صرفاً متنی ادبی دانست که جدا از صحنه و اجرا معنا پیدا می‌کند. شیوه‌ی بازیگری، کارگردانی، طراحی صحنه و برداشت هنرمندان از متن، در شکل‌گیری تجربه‌ی نهایی تماشاگر نقش دارند. نویسنده با بررسی نمایش‌نامه‌ها و اجراهای شاخص، می‌کوشد نشان دهد که چگونه نظریه‌های نمایشی در عمل به کار گرفته می‌شوند و اجرای یک اثر تا چه اندازه می‌تواند با اصول نظری یک مکتب هم‌خوانی داشته باشد یا از آن فاصله بگیرد.

رئالیسم و ناتورالیسم دو مفهوم اصلی این جلد هستند. رئالیسم در تئاتر به گرایشی اشاره دارد که می‌کوشد شخصیت‌ها، روابط انسانی و شرایط اجتماعی را با توجه به واقعیت‌های زندگی بازنمایی کند. در این شیوه، موقعیت‌های روزمره، تعارض‌های خانوادگی و اجتماعی و رفتارهای باورپذیر شخصیت‌ها اهمیت پیدا می‌کنند. ناتورالیسم نیز با تأکید بر تأثیر محیط، وراثت و شرایط مادی بر زندگی انسان، رویکردی خاص به بازنمایی واقعیت در نمایش پدید می‌آورد. بررسی این دو جریان به شناخت تغییراتی کمک می‌کند که در موضوعات نمایش‌نامه‌ها، ساختار درام و شیوه‌های اجرای آثار در دوره‌ی مدرن شکل گرفتند.

خلاصه کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد اول)

در این جلد، جی. ال. استیان تاریخ و نظریه‌ی تئاتر مدرن را با تمرکز بر رئالیسم و ناتورالیسم دنبال می‌کند. او به جای آنکه این جریان‌ها را مجموعه‌ای از قواعد ثابت و جدا از هم در نظر بگیرد، به رابطه‌ی میان ویژگی‌های نظری آن‌ها و شکل واقعی نمایش‌نامه‌ها و اجراها توجه دارد. در این رویکرد، بررسی یک اثر نمایشی مستلزم توجه هم‌زمان به متن، شیوه‌ی پرداخت شخصیت‌ها، مناسبات میان آن‌ها و چگونگی انتقال اثر به صحنه است.

رئالیسم یکی از محورهای اصلی کتاب است. نمایش رئالیستی معمولاً به زندگی روزمره و روابط اجتماعی توجه می‌کند و موقعیت‌هایی را به تصویر می‌کشد که مخاطب بتواند آن‌ها را در ارتباط با تجربه‌های انسانی خود درک کند. در چنین آثاری، شخصیت‌ها اغلب با تعارض‌هایی روبه‌رو هستند که از روابط خانوادگی، فشارهای اجتماعی، تفاوت‌های طبقاتی یا محدودیت‌های محیط زندگی ناشی می‌شوند. نویسنده با پرداختن به این جریان، زمینه‌های پیدایش و گسترش آن را در تئاتر مدرن بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که بازنمایی واقعیت چگونه به یکی از مسائل مهم نمایش‌نامه‌نویسی تبدیل شد.

ناتورالیسم نیز در امتداد بحث درباره‌ی بازنمایی واقعیت مطرح می‌شود، اما بر تأثیر عوامل محیطی و مادی بر زندگی انسان تأکید بیشتری دارد. در این رویکرد، رفتار و سرنوشت شخصیت‌ها را نمی‌توان صرفاً با اراده‌ی فردی یا تصمیم‌های شخصی توضیح داد؛ شرایط اجتماعی، محیط زندگی و عوامل خارج از کنترل فرد نیز در شکل‌گیری موقعیت‌های نمایشی مؤثرند. بررسی ناتورالیسم به خواننده امکان می‌دهد تفاوت‌های آن را با رئالیسم بشناسد و با شیوه‌های مختلف نمایش‌دادن زندگی و روابط انسانی در صحنه آشنا شود.

یکی از مباحث مهم کتاب، رابطه‌ی میان ویژگی‌های یک مکتب نمایشی و شکل اجرای آثار است. یک نمایش‌نامه ممکن است از اصول رئالیستی بهره بگیرد، اما در اجرا از شیوه‌هایی استفاده شود که آن را به جریان‌های دیگر نزدیک کند. از این رو، دسته‌بندی آثار نمایشی در قالب‌هایی کاملاً جدا از هم همیشه آسان نیست. استیان با توجه به همین مسئله، نظریه‌ها را در کنار نمونه‌های عملی بررسی می‌کند و به تفاوت میان اصول اعلام‌شده‌ی یک جریان و نتیجه‌ای که در اجرای یک اثر حاصل می‌شود، توجه دارد.

در این شیوه‌ی بررسی، نمایش‌نامه‌نویسان و هنرمندان تئاتر تنها به‌عنوان نمایندگان یک مکتب معرفی نمی‌شوند؛ آثار و اجراهای آنان زمینه‌ای برای شناخت پیچیدگی‌های تئاتر مدرن فراهم می‌کند. نویسنده به این موضوع توجه دارد که هنرمندان ممکن است در آثار مختلف خود از چند شیوه‌ی نمایشی بهره بگیرند و مرز میان مکاتب در عمل انعطاف‌پذیرتر از تعریف‌های نظری باشد. بنابراین، شناخت تئاتر مدرن به بررسی پیوندها و تفاوت‌های میان جریان‌های هنری نیز نیاز دارد.

در مجموع مطالب این جلد، تئاتر به‌عنوان هنری در نظر گرفته می‌شود که نظریه و اجرا در آن پیوسته بر یکدیگر اثر می‌گذارند. مطالعه‌ی رئالیسم و ناتورالیسم در این چارچوب، علاوه بر آشنایی با دو جریان مهم نمایشی، به بررسی چگونگی شکل‌گیری معنا در ارتباط میان متن، اجرا و دریافت تماشاگر کمک می‌کند.

چرا باید کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد اول) را بخوانیم؟

برای شناخت تئاتر مدرن، آشنایی با نام مکاتب و تعریف‌های نظری آن‌ها کافی نیست؛ بررسی نمونه‌های نمایشی و شیوه‌ی اجرای آثار نیز اهمیت دارد. این کتاب با پیوندزدن مباحث نظری به نمایش‌نامه‌ها و اجراهای شاخص، امکان مطالعه‌ی تئاتر را از دو منظر فراهم می‌کند: نخست، شناخت مفاهیم و جریان‌های نمایشی و دوم، بررسی نحوه‌ی نمود آن‌ها در عمل.

تمرکز بر رئالیسم و ناتورالیسم نیز فرصتی برای شناخت دو رویکرد اثرگذار به بازنمایی واقعیت در صحنه فراهم می‌کند. خواننده می‌تواند با تفاوت‌های این دو جریان، شیوه‌ی پرداخت شخصیت‌ها و نقش شرایط اجتماعی و محیطی در شکل‌گیری موقعیت‌های نمایشی آشنا شود. توجه نویسنده به هم‌پوشانی مکاتب نیز به درک این نکته کمک می‌کند که آثار نمایشی همیشه در محدوده‌ی یک تعریف نظری ثابت باقی نمی‌مانند.

خواندن کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد اول) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود

دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تئاتر، ادبیات نمایشی و هنرهای اجرایی.

نمایش‌نامه‌نویسان، کارگردانان و بازیگرانی که می‌خواهند با مبانی نظری تئاتر مدرن و ارتباط آن با اجرا آشنا شوند.

علاقه‌مندان به تاریخ تئاتر و شناخت جریان‌های رئالیسم و ناتورالیسم.

خوانندگانی که به تحلیل نمایش‌نامه‌ها و بررسی رابطه‌ی متن ادبی با اجرای صحنه‌ای علاقه دارند.

مدرسان و پژوهشگرانی که به دنبال منبعی برای مطالعه‌ی نظریه‌ها و نمونه‌های عملی تئاتر مدرن هستند