کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد دوم)

کتاب الکترونیکی تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد دوم) نوشته‌ جی. ال. استیان و با ترجمه‌ عبدالحسین مرتضوی توسط انتشارات مهرگان خرد منتشر شده است. عنوان فرعی این جلد سمبولیسم، سورئالیسم و ابزورد است و به بررسی سه جریان مهم در تئاتر مدرن و تأثیر آن‌ها بر نمایش‌نامه‌نویسی، طراحی صحنه و شیوه‌های اجرا می‌پردازد. نویسنده با تحلیل آثار نمایش‌نامه‌نویسان و تجربه‌های اجرایی، ارتباط میان نظریه‌های نمایشی و شکل‌گیری تئاتر مدرن را بررسی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد دوم)

تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل مجموعه‌ای پژوهشی از جی. ال. استیان، پژوهشگر و نویسنده‌ی حوزه‌ی تئاتر، است که تاریخ نمایش مدرن را با تمرکز بر جریان‌های نظری و شیوه‌های عملی اجرا بررسی می‌کند. جلد دوم این مجموعه به سه جریان سمبولیسم، سورئالیسم و تئاتر ابزورد اختصاص دارد؛ جریان‌هایی که هر یک با رویکردی متفاوت به رابطه‌ی میان واقعیت، تخیل، زبان و تجربه‌ی انسانی، امکانات تازه‌ای برای نمایش روی صحنه فراهم کردند.

یکی از ویژگی‌های رویکرد استیان، بررسی نظریه‌ها در کنار نمونه‌های عملی است. در این شیوه، برای شناخت یک مکتب نمایشی تنها به تعریف اصطلاحات یا بیان اصول آن اکتفا نمی‌شود، بلکه آثار نمایش‌نامه‌نویسان، طراحی صحنه، بازیگری و شیوه‌های اجرایی نیز اهمیت پیدا می‌کنند. تئاتر هنری است که متن ادبی در آن با صدا، حرکت، نور، فضا و حضور بازیگران پیوند می‌خورد؛ بنابراین، نظریه‌های نمایشی را نیز باید در ارتباط با چگونگی تبدیل‌شدن آن‌ها به تجربه‌ای صحنه‌ای مطالعه کرد.

نخستین جریان محوری این جلد، سمبولیسم یا نمادگرایی است. در تئاتر نمادگرا، همه‌چیز الزاماً به بازنمایی مستقیم و واقع‌گرایانه‌ی جهان بیرونی محدود نمی‌شود. اشیا، تصاویر، حرکات و حتی سکوت می‌توانند معنایی فراتر از ظاهر خود پیدا کنند و به بیان تجربه‌های درونی، اندیشه‌ها و وضعیت‌هایی بپردازند که توضیح مستقیم آن‌ها دشوار است. در چنین رویکردی، فضای صحنه و عناصر بصری اهمیت ویژه‌ای دارند و تماشاگر برای دریافت معنای اثر باید به نشانه‌ها و ارتباط میان آن‌ها توجه کند.

سورئالیسم یا فراواقع‌گرایی جریان دیگری است که در این کتاب بررسی می‌شود. این جنبش هنری با تأکید بر رؤیا، تداعی‌های آزاد، تخیل و پیوندهای غیرمنتظره میان تصاویر و موقعیت‌ها، شیوه‌های متعارف بازنمایی واقعیت را به چالش کشید. در نمایش سوررئالیستی، رخدادها لزوماً از منطق معمول زندگی روزمره پیروی نمی‌کنند و ممکن است رابطه‌ی علت و معلولی، پیوستگی زمانی یا هویت شخصیت‌ها به شکلی متفاوت از الگوهای رایج شکل بگیرد. این رویکرد امکان می‌دهد تئاتر به قلمرویی برای نمایش ذهن، رؤیا و تجربه‌های نامتعارف تبدیل شود.

سومین محور کتاب، تئاتر ابزورد یا تئاتر پوچی است. این جریان که در تئاتر قرن بیستم جایگاه مهمی پیدا کرد، اغلب به وضعیت انسان در جهانی می‌پردازد که درک معنای قطعی آن دشوار است. اختلال در ارتباط میان شخصیت‌ها، گفت‌وگوهای تکرارشونده، رخدادهای ظاهراً بی‌نتیجه و موقعیت‌هایی که منطق متعارف را برهم می‌زنند، از ویژگی‌های برخی آثار مرتبط با این جریان‌اند. تئاتر ابزورد با استفاده از این شیوه‌ها، پرسش‌هایی درباره‌ی معنا، تنهایی، انتظار و دشواری ارتباط میان انسان‌ها مطرح می‌کند.

استیان این جریان‌ها را در ارتباط با تاریخ تئاتر و آثار هنرمندان گوناگون بررسی می‌کند. در بخش‌های مختلف کتاب، نام‌هایی چون ریچارد واگنر، فریدریش نیچه، آدولف آپیا و ادوارد گوردون کریگ در ارتباط با زمینه‌های نظری و بصری تئاتر نمادگرا مطرح می‌شوند. همچنین نمایش‌نامه‌نویسان و هنرمندانی مانند هنریک ایبسن، موریس مترلینک، آلفرد ژاری، ویلیام باتلر ییتس، تی. اس. الیوت، فدریکو گارسیا لورکا و لوئیجی پیراندلو در بررسی جریان‌های مختلف نمایش مدرن جای دارند. در بخش‌های مربوط به تئاتر ابزورد نیز آثار ساموئل بکت، هارولد پینتر و اوژن یونسکو بررسی می‌شوند.

کتاب علاوه بر این سه جریان اصلی، به تجربه‌های آوانگارد و شیوه‌هایی می‌پردازد که مرزهای متعارف تئاتر را گسترش داده‌اند. بررسی تئاتر بی‌رحمی آنتونن آرتو و ارتباط آن با تجربه‌های اجرایی پیتر بروک، از جمله مباحثی است که پیوند میان اندیشه‌های نظری و عمل صحنه‌ای را روشن‌تر می‌کند. همچنین توجه به نمایش‌های آیینی، تجربه‌های اجرایی متفاوت و شکل‌های تازه‌ی ارتباط با تماشاگر، دامنه‌ی بحث را از تحلیل متن نمایش‌نامه فراتر می‌برد.

خلاصه کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد دوم)

جلد دوم کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل به سه جریان سمبولیسم، سورئالیسم و تئاتر ابزورد می‌پردازد و شکل‌گیری آن‌ها را در بستر تحولات تئاتر مدرن بررسی می‌کند. جی. ال. استیان در این اثر، نظریه‌های نمایشی را با نمونه‌هایی از نمایش‌نامه‌ها و تجربه‌های اجرایی پیوند می‌دهد تا نشان دهد هنرمندان چگونه از قالب‌های متعارف فاصله گرفته‌اند و شیوه‌های تازه‌ای برای بیان اندیشه‌ها و تجربه‌های انسانی پدید آورده‌اند.

بخش نخست به سمبولیسم یا نمادگرایی اختصاص دارد. در این جریان، معنا از طریق نمادها، تصاویر، فضا و عناصر بصری منتقل می‌شود و نمایش لزوماً به بازنمایی مستقیم واقعیت بیرونی محدود نیست. کتاب با بررسی اندیشه‌های نظریه‌پردازانی چون فریدریش نیچه و هنرمندانی مانند آدولف آپیا و ادوارد گوردون کریگ، زمینه‌های تحول زبان بصری تئاتر را توضیح می‌دهد. سپس آثار نمایش‌نامه‌نویسانی مانند موریس مترلینک، اسکار وایلد و ویلیام باتلر ییتس بررسی می‌شوند تا جلوه‌های نمادگرایی در متن و اجرا روشن‌تر شود.

در بخش مربوط به سورئالیسم، توجه به رؤیا، ناخودآگاه و پیوندهای نامتعارف میان تصاویر و موقعیت‌ها اهمیت دارد. این جریان، منطق متعارف روایت و بازنمایی را به چالش می‌کشد و امکان می‌دهد صحنه به فضایی برای نمایش تداعی‌های ذهنی و تجربه‌های غیرواقع‌گرایانه تبدیل شود. کتاب با اشاره به پیشینه‌ی تئاتر آوانگارد و آثاری مانند شاه اوبو اثر آلفرد ژاری، مسیر شکل‌گیری تجربه‌هایی را دنبال می‌کند که قواعد تثبیت‌شده‌ی نمایش را برهم زدند. دادائیسم و جنبش سورئالیسم در فرانسه نیز در این بخش جای دارند.

محور سوم کتاب، تئاتر ابزورد است؛ جریانی که در بسیاری از آثارش با دشواری ارتباط میان انسان‌ها، بی‌ثباتی معنا و موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شویم که به نتیجه‌ای روشن نمی‌رسند. در نمایش‌نامه‌های این جریان، گفت‌وگو ممکن است به تکرار یا سوءتفاهم بینجامد و شخصیت‌ها در شرایطی گرفتار شوند که تغییر آن دشوار است. استیان آثار نمایش‌نامه‌نویسانی مانند ساموئل بکت، اوژن یونسکو و هارولد پینتر را در این چارچوب بررسی می‌کند و به شیوه‌هایی می‌پردازد که این نویسندگان برای بازنمایی وضعیت انسان به کار گرفته‌اند.

کتاب همچنین به آثار ژان پل سارتر و آلبر کامو و ارتباط نمایش با اندیشه‌های اگزیستانسیالیستی توجه دارد. این بحث به بررسی پرسش‌هایی درباره‌ی آزادی، انتخاب، مسئولیت و معنای زندگی کمک می‌کند و در عین حال تفاوت میان تئاتر ابزورد و نمایش‌هایی را روشن می‌سازد که مستقیماً بر مباحث فلسفی تکیه دارند. آثار ژان ژنه و تجربه‌های نمایشی مبتنی بر آیین و اجرا نیز بخشی از دامنه‌ی پژوهش را تشکیل می‌دهند.

در بخش پایانی، بحث از متن نمایش‌نامه فراتر می‌رود و تجربه‌های آوانگارد اروپا و آمریکا را در بر می‌گیرد. شیوه‌های تجربی اجرا، بداهه‌پردازی و تغییر رابطه‌ی بازیگر و تماشاگر از جمله موضوعات این قسمت‌اند. این نمونه‌ها نشان می‌دهند که تحول تئاتر مدرن نه‌تنها در زبان و ساختار نمایش‌نامه، بلکه در طراحی صحنه، بازیگری و شیوه‌ی مواجهه‌ی مخاطب با اجرا نیز رخ داده است.

چرا باید کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد دوم) را بخوانیم؟

شناخت تئاتر مدرن به آشنایی با جریان‌هایی نیاز دارد که برداشت‌های رایج از متن، صحنه و اجرای نمایش را تغییر داده‌اند. این کتاب سه جریان اثرگذار را در کنار هم بررسی می‌کند و به خواننده امکان می‌دهد تفاوت رویکردهای نمادگرایی، فراواقع‌گرایی و تئاتر ابزورد را بشناسد. توجه به نمونه‌های عملی نیز کمک می‌کند این جریان‌ها نه فقط به‌عنوان مفاهیم نظری، بلکه در قالب نمایش‌نامه‌ها و تجربه‌های اجرایی درک شوند.

از سوی دیگر، بررسی نام‌های برجسته‌ی نمایش‌نامه‌نویسی و کارگردانی در کنار نظریه‌پردازان تئاتر، زمینه‌ای برای مطالعه‌ی ارتباط میان اندیشه و اجرا فراهم می‌کند. خواننده می‌تواند با تأثیر طراحی صحنه، نور، زبان، حرکت و ساختار نمایش‌نامه بر شکل‌گیری تجربه‌ی تماشاگر آشنا شود و نقش این عناصر را در تحول تئاتر مدرن بررسی کند.

خواندن کتاب تئاتر مدرن در پرتو نظریه و عمل (جلد دوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تئاتر، ادبیات نمایشی و هنرهای اجرایی

نمایش‌نامه‌نویسان، کارگردانان و بازیگرانی که به مبانی نظری تئاتر مدرن و شیوه‌های نوین اجرا علاقه دارند.

علاقه‌مندان به شناخت سمبولیسم، سورئالیسم و تئاتر ابزورد و تفاوت‌های این جریان‌ها

خوانندگانی که می‌خواهند آثار نمایش‌نامه‌نویسانی مانند بکت، یونسکو، پیراندلو و مترلینک را در بستر تاریخ و نظریه‌ی تئاتر مطالعه کنند.

مدرسان و پژوهشگرانی که به دنبال منبعی برای بررسی پیوند میان نظریه‌های نمایشی و نمونه‌های عملی اجرا هستند.