کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم

کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم نوشته‌ی حامد گومه‌ای، سیدداوود ابراهیمیان سنگچالی و محمدرضا کاظمی به بررسی پیوند میان ادبیات، فرهنگ و پدیده‌ی جنگ نرم می‌پردازد. نویسندگان در این اثر تلاش کرده‌اند نشان دهند چگونه زبان و ادبیات فارسی، از ضرب‌المثل‌ها و فولکلور تا رمان و داستان معاصر، می‌تواند هم میدان نفوذ فرهنگی بیگانه باشد هم ابزار دفاع و بازسازی هویت. انتشارات نظری آن را منتشر کرده است و ساختار کتاب بر مبنای مباحث نظری فرهنگ، تبیین جنگ نرم، تحلیل نمونه‌هایی از ادبیات معاصر و در نهایت راه‌های مقابله فرهنگی تنظیم شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم

کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم با طرح این پرسش آغاز می‌شود که فرهنگ و زبان فارسی چگونه در معرض تهاجم نرم قرار گرفته و در عین حال چه ظرفیتی برای مقاومت و بازسازی هویت دارد. نویسندگان ابتدا در مقدمه، جایگاه تاریخی زبان فارسی، میراث ادبی، فولکلور، ضرب‌المثل‌ها و سخنان حکیمانه را به‌عنوان سرمایه‌ی معنوی یک ملت توضیح داده‌اند و سپس نشان داده‌اند که چگونه بخشی از جریان‌های فکری، مروج فرهنگ غرب و حامل عناصر جنگ نرم در ادبیات شده‌اند. کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم در بخش اول به مبانی نظری می‌پردازد؛ مفاهیمی مانند فرهنگ، ویژگی‌های آن، عوامل برون‌زا و درون‌زای نفوذ فرهنگی، تعریف جنگ نرم، اهداف، مراحل و ابزارهای آن (از رسانه‌ها و بازی‌های رایانه‌ای تا دانشگاه، سینما و کتاب) به‌تفصیل توضیح داده شده است. در این بخش، نقل‌قول‌هایی از امام خمینی درباره‌ی نقش فرهنگ در هویت و استقلال جامعه، چارچوب تحلیلی نویسندگان را شکل می‌دهد. در بخش دوم کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم، جنگ نرم در ادبیات معاصر بررسی شده است. فصل اول به گرایش‌های شبه‌عرفانی در ادبیات داستانی می‌پردازد؛ از عرفان‌های بدون شریعت و معنویت‌های التقاطی تا تأثیر نویسندگانی مانند کارلوس کاستاندا و پائولو کوئیلو و بازتاب این جریان‌ها در داستان‌نویسی پس از انقلاب. در ادامه، نویسندگان با استناد به مقاله‌ی رضا رهگذر، نمونه‌هایی از رمان‌ها و داستان‌های فارسی را مرور کرده‌اند که در آن‌ها نوعی عرفان فردی، سیاست‌گریز و بی‌تکلیف اجتماعی ترویج شده است. فصل دوم کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم به نگاهی انتقادی به آثار جلال آل‌احمد اختصاص دارد و نشان می‌دهد چگونه برخی تصویرها از زن و جامعه می‌تواند در چارچوب جنگ نرم فرهنگی تحلیل شود. فصل سوم این بخش به مجموعه داستانی هری پاتر و نقش آن در بازنمایی فرهنگ مدرن غرب و تأثیرگذاری بر کودکان و نوجوانان می‌پردازد. بخش سوم کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم به نقش ادبیات در مقابله با جنگ نرم اختصاص یافته است. در این بخش، فصل‌هایی مانند کاربردهای ارتباطی ادبیات، جستجوی امنیت به‌عنوان پویش همیشگی بشر، منشأها و زمینه‌های ناامنی، عوامل مقوم امنیت و راه‌های مقابله با جنگ نرم مطرح شده است. نویسندگان در این بخش، ادبیات را ابزاری برای مهندسی فرهنگی، تقویت هویت دینی و ملی، تولید آثار قرآنی و بومی، و نیز آگاه‌سازی جامعه در برابر رسانه‌ها، بازی‌های رایانه‌ای و محصولات فرهنگی مهاجم دانسته‌اند.

خلاصه کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم

این کتاب بر محور این ایده شکل گرفته که فرهنگ، هویت و استقلال هر جامعه بیش از هر چیز در گرو زبان و ادبیات آن است و جنگ نرم، پیش از آنکه نظامی یا اقتصادی باشد، تهاجم به ارزش‌ها، آداب، سنن و باورهای دینی و اخلاقی است. نویسندگان ابتدا فرهنگ را به‌عنوان سرمایه‌ی معنوی ملت تعریف کرده‌اند و ویژگی‌هایی مانند آموختنی‌بودن، زنده‌بودن، هویت‌بخشی و نسبی‌بودن آن را توضیح داده‌اند، سپس نشان داده‌اند که استعمار نو چگونه از مسیر فرهنگ، رسانه، آموزش، سرگرمی و ادبیات به‌دنبال استحاله‌ی درونی جوامع است. در ادامه، کتاب به مراحل جنگ نرم (تخلیه‌ی فرهنگ خودی و تثبیت فرهنگ بیگانه)، ابزارهای آن (رسانه‌ها، اینترنت، بازی‌های رایانه‌ای، دانشگاه، سینما و کتاب) و بسترهای اجتماعی و اقتصادی پذیرش فرهنگ مهاجم می‌پردازد. سپس گرایش‌های شبه‌عرفانی، عرفان‌های بدون شریعت و معنویت‌های التقاطی در ادبیات داستانی معاصر، و نیز نمونه‌هایی مانند هری پاتر و برخی آثار نویسندگان ایرانی، در چارچوب جنگ نرم تحلیل شده است. در پایان، ادبیات به‌عنوان ابزاری برای مهندسی فرهنگی، تقویت هویت اسلامی–ایرانی و طراحی راهکارهای مقابله با جنگ نرم معرفی شده است.

چرا باید کتاب نقش ادبیات در جنگ نرم را بخوانیم؟

این کتاب تصویری نسبتاً منسجم از مفهوم جنگ نرم، سازوکارهای نفوذ فرهنگی و نقش ادبیات در این فرایند ارائه کرده است. خواننده با مطالعه‌ی آن، هم با مبانی نظری فرهنگ و جنگ نرم آشنا می‌شود هم نمونه‌های عینی از ادبیات معاصر و جریان‌های شبه‌عرفانی را در این چارچوب می‌بیند. بخش پایانی نیز ایده‌هایی درباره‌ی مهندسی فرهنگی، تولید ادبیات بومی و استفاده از ظرفیت داستان برای تقویت امنیت فرهنگی مطرح کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های ادبیات فارسی، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، فعالان فرهنگی و رسانه‌ای، و علاقه‌مندان به مباحث جنگ نرم و مهندسی فرهنگی پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که به دنبال درک نسبت ادبیات، هویت دینی–ملی و فرایندهای نفوذ فرهنگی هستند.