کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس

کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس نوشته‌ی عزیزاله سمیعی مجموعه‌ای گسترده درباره‌ی زبان تاتیِ وفسی و زندگی مردم این ناحیه است. انتشارات پرپروک آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر حاصل سال‌ها جست‌وجو در میان سالخوردگان و راویان محلی را گرد آورده و کوشیده است واژگان، اصطلاحات، افسانه‌ها، ترانه‌ها، آیین‌ها و رسم‌های مردم وفس را ثبت کند. ساختار کتاب بیشتر حالت فرهنگ واژگان و دانشنامه‌ی موضوعی دارد و در کنار مدخل‌های زبانی، توضیحات تاریخی، زبان‌شناختی و مردم‌نگارانه نیز دیده می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس

کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس اثری از عزیزاله سمیعی است که به زبان تاتیِ وفسی و جهان اجتماعی و فرهنگی مردم وفس پرداخته است. نویسنده در دیباچه توضیح داده است که این کار نتیجه‌ی سال‌ها پرسش از سالخوردگان، گردآوری لالایی‌ها، قصه‌ها، افسانه‌ها، مثل‌ها و اصطلاحات آبیاری، باغداری، جشن‌ها و عزاداری‌ها است و آن کتاب را نوعی فرهنگ تطبیقی می‌داند که ریشه‌ی بسیاری از واژگان کهن را پی می‌گیرد. در کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس ساختاری چندبخشی دیده می‌شود: بخشی به مباحث نظری و زبان‌شناختی درباره‌ی جایگاه تاتی و وفسی در میان زبان‌ها و گویش‌های ایران اختصاص یافته و در آن به دیدگاه زبان‌شناسان، منابع کلاسیک و پژوهش‌های معاصر درباره‌ی زبان‌های ایرانی اشاره شده است. سپس فهرست مفصلی از مدخل‌ها می‌آید که هرکدام واژه یا اصطلاحی تاتی را همراه با معادل‌ها، ریشه‌یابی، نمونه‌ی کاربرد و گاهی ارجاع به متون و فرهنگ‌های دیگر توضیح می‌دهد. در ادامه، بخش‌هایی برای افسانه‌ها، ترانه‌های محلی، متل‌ها، نفرین‌ها و کلام‌های رایج، و نیز توصیف آیین‌ها و آداب محلی تنظیم شده است. کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس در مجموع تصویری زبانی و فرهنگی از وفس ارائه کرده است که هم به جنبه‌ی واژه‌شناسی توجه دارد و هم به ثبت شیوه‌ی زیست و سخن مردم این ناحیه.

خلاصه کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس

نویسنده در دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس ابتدا جایگاه زبان تاتیِ وفسی را در میان زبان‌ها و گویش‌های ایرانی توضیح می‌دهد و با استناد به پژوهش‌های مختلف، پیوند آن را با زبان مادی، اوستایی، پهلوی و دیگر شاخه‌های ایرانی بررسی می‌کند. سپس به‌سراغ خود زبان وفسی می‌رود، آواها، حروف، ساخت واژه و برخی ویژگی‌های دستوری آن را نشان می‌دهد و در خلال توضیحات، نمونه‌هایی از کاربرد زنده‌ی واژه‌ها در گفتار روزمره می‌آورد. در بخش اصلی، کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس به‌صورت فرهنگ واژگان تنظیم شده است؛ هر مدخل شامل واژه‌ی تاتی، معنی، گاه ریشه‌ی تاریخی، معادل در فارسی یا دیگر گویش‌ها و نمونه‌ی استفاده است. پس از این بخش، مجموعه‌ای از افسانه‌ها، قصه‌ها، ترانه‌های محلی، متل‌ها، نفرین‌ها و تعبیرهای رایج مردم وفس آورده شده که در آن‌ها هم زبان تاتی ثبت شده و هم فضای عاطفی و اجتماعی گویشوران نشان داده شده است.

چرا باید کتاب دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس را بخوانیم؟

دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس منبعی گسترده برای شناخت یکی از گویش‌های کمتر ثبت‌شده‌ی ایرانی و نیز آداب و آیین‌های مردم وفس است. این کتاب هم برای دنبال‌کردن ریشه و تحول واژه‌ها سودمند است و هم برای دیدن جزئیات زندگی روزمره، قصه‌ها، ترانه‌ها و باورهای محلی که معمولاً در حافظه‌ی شفاهی باقی می‌مانند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن دانشنامه زبان تاتی و فرهنگ مردم وفس به پژوهشگران زبان‌های ایرانی، دانشجویان زبان‌شناسی و ادبیات، علاقه‌مندان فرهنگ و فولکلور محلی و کسانی که به حفظ و ثبت گویش‌ها و سنت‌های بومی توجه دارند پیشنهاد می‌شود. برای اهالی وفس و منطقه‌های هم‌زبان نیز اثری هویتی و مرجع به‌شمار می‌آید. «خدای بزرگ را سپاسگزارم که به نگارنده توفیق اين را داد تا که بتوانم واژگان کهن و به قولی تاتی زادگاه و سرزمین نیاکائی ام را چاپ و انتشار دهم. این مجموعه حاصل سالها جستجو و پرسش از سالخوردگان آن دیار است که شوریختانه اغلب آنان رخ در نقاب خاک کشیده اند مادرانی که برای فرزندان کوچک خود لالابی و قصه و افسانه های و سی می گفتند. در این دانشنامه که در واقع یک فرهنگ تطبیقی است ریشه بسیاری از وازگان کهن تاتی وفس جستجو و تحقیق شده؛ و نیز مثل ها و ضرب المثل ها و تکیه کلام ها و اصطلاحات آبیاری و باغداری و اعیاد و جشن ها و عزاداری ها و..آورده شده است. باشد که توانسته باشم اندک از مهربانی های مردم مهربان اين دیار را در حق خود جبران کرده باشم. عزیزالله سمیعی مهرماه ۱۳۹۹ خورشیدی»