کتاب پری خوانی

کتاب پری‌ خوانی نوشتۀ ژان دورینگ و سلطانعلی خدای بردی او با ترجمۀ لیلی آتشکار در انتشارات چتر فیروزه به چاپ رسیده است. این کتاب حاصل پژوهشی میدانی دربارۀ آیین بخشی در میان تاجیک‌ها است و جزئیاتی از این آیین، سنت‌ها، اصول و مراسم آن ارائه می‌کند.

درباره کتاب پری خوانی

کتاب پری خوانی به آداب و رسوم مردمان آسیای مرکزی و مشخصاً بخشی‌های تاجیک پرداخته است. وجه مشخصۀ این کتاب در مقایسه با سایر کتاب‌ها دربارۀ این آیین، پرداختن به جزئیات بیشتر است. مطالعات کتاب پری خوانی بر اساس مشاهدۀ مراسم آیینی و سنت بخشی‌های ولایت سغد در تاجیکستان به‌ویژه در اوراتپه، قانچین، شهریستان و خجند است. این ناحیه در شمال تاجیکستان و در میان کوه و دشت واقع شده و نژادهای مختلف تاجیک، ازبک و قرقیز در آن مستقر هستند. 

این پژوهش‌ میدانی در سال‌های ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۷ و با کمک مالی مؤسسۀ فرانسوی مطالعات آسیای مرکزی (ای.ف.اک) در تاشکند انجام شده است. کتاب پری خوانی، پژوهشی اصولی دربارۀ بخشی‌های تاجیک است و در آن محیط، عملیات، سنت‌ها، مارگان و شیوه‌های اجرای مراسم بررسی شده‌اند. هدف کتاب این است که سنت‌ها، اصول و مراسم بخشی‌گری معاصر را از دو منظر دینی و زیبایی‌شناسی معرفی کند. بخش زیادی از اطلاعات کتاب از سالمندانی گرفته شده است که با سنت‌های بخشی آشنایی داشته‌اند؛ همچون عملیات کینه چی، عملیات امگر قوشناچی و صدقاقچی و... .

در فرهنگ‌های آسیای مرکزی اعتقادی وجود دارد که برخی از مشکلات جسمانی و روانی از ارواح می‌آیند و نیاز به درمان خاص دارند. برخی از موضوعات این پژوهش به شرح زیر هستند: چگونگی پرورش استعداد درمانگری اشخاص پس از گرفتار شدن به ارواح، نحوۀ برگزاری انواع مراسم همراه با ذکر دعا، تجربۀ درونی که از این درمان‌ها حاصل می‌شود و اثرات درازمدت درمان و عوارض ناشی از آن.

خواندن کتاب پری خوانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به دوستداران کتاب‌های مرتبط با موضوع مردم‌شناسی و آیین‌ها پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب پری خوانی

«با این‌که سرکوب دوران شوروی هنر بخشی‌گری را به نابودی تهدید می‌کرد اما عده‌ای معتقدند که به هر حال پیشرفت علوم و فنون سبب کنار گذاشته شدن شمنیسم و زوال و نابودی‌اش شده است. در واقع با تغییر شرایط زندگی، بخشی‌ها نیز مراسم خود را تغییر دادند بنابراین برخی شیوه‌های اصیل در اجرا از بین رفتند. با این همه در روستاها و نقاط دور افتاده عموم مقررات و اصول مراسم به خوبی حفظ شده و تنها برخی عناصر آن تغییر کرده است. به طور مثال برای اجرای مراسم کوُچ، باید یک چهار پا (گاو، گوسفند، بز) یا یکی از ماکیان (مرغ، خروس) را قربانی کنند و خون آن را برای استفاده‌های گوناگون از جمله پاشیدن روی بیمار یا بخشی و یا علامت‌گذاری داخل پوست دایره‌ی مراسم به کار برند.»