کتاب جامعه شناسی غزل فارسی

کتاب جامعه شناسی غزل فارسی نوشتهٔ فرهاد طهماسبی است. انتشارات علمی و فرهنگی این کتاب را منتشر کرده است.

درباره کتاب جامعه شناسی غزل فارسی

فرهاد طهماسبی در کتاب جامعه شناسی غزل فارسی بیان کرده است که جامعه‌شناسی ادبیات اثر ادبی را تنها حاصل آفرینش و خلاقیت فرد هنرمند نمی‌داند بلکه آن را حاصل نوعی آگاهی جمعی می‌شمارد که هنرمند در تدوین آن با شدت و حساسیت بیشتری حضور می‌یابد؛ اثر هنری - ادبی گاهی بازتاب محض واقعیت‌های اجتماعی یا بیان نمادین و نشانه‌ای آنهاست، اما اغلب آثار ادبی بیان تخیلی واقعیت‌هایی اجتماعی‌ است که با آن‌ها پیوندی دیالکتیکی دارد. هدف این پژوهش بازگشایی و تحلیل پیوند ظریف و ناپیدای زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعهٔ ایرانی با بومی‌ترین، ایرانی‌ترین، اجتماعی‌ترین و فراگیرترین شکل شعر فارسی یعنی غزل بوده است. نویسنده تأکید کرده است که در زمینهٔ جامعه‌شناسی قالب‌های شعر فارسی در ایران هیچ کار مستقلی انجام نگرفته است و می‌توان این پژوهش را درآمدی بر این زمینهٔ مهم تحلیلی - انتقادی در ادبیات فارسی به حساب آورد.

خواندن کتاب جامعه شناسی غزل فارسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران حوزهٔ جامعه‌شناسی شعر پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب جامعه شناسی غزل فارسی

«اگر بپذیریم که واقعگرایی فقط با رجوع به واقعیت دریافتنی است، «برای تشخیص یا تبیین سبک یک شاعر باید ویژگی‌های معنوی و صوری شعرهای او را در زمینۀ واقعیت اجتماعی عصر او یعنی در پرتو پویایی طبقه‌ها و قشرهای جامعه، چگونگی شخصیت و وضع طبقه اصلی شاعر و قشرهای آن و رابطۀ شاعر با طبقه و قشر خود و گروه‌های هنرپرور تعیین کرد» (آریان‌پور، ۱۳۸۸:۲۲۷).

شعر مکتب وقوع، شعری بازاری است و به نظر می‌رسد که بازتاب بخشی از فرهنگ نوپای تازه‌به‌دوران‌رسیده‌های شهرنشین و «جریان کمرنگ و بازاری‌شدۀ مکتب عراقی و سعدی و لحن ناسالم و منحط فرهنگ بخشی از همین قشرها بوده باشد» (شمس لنگرودی، ۱۳۷۲:۳۴).

شاعران مکتب وقوع نه جهان‌نگری و بینش عمیق انسانی و اجتماعی دارند و نه ایدئولوژی طبقاتی و شخصی، نه مورد حمایت و اعتنای دربارها و اشراف‌اند و نه در میان مردم جایگاه و حرمتی دارند، معشوق نامتعارف نیز با آنان سر ستیز و ستم و فریب دارد، خوش‌ذوقانی حرمت نفس از دست داده، در خود خزیده و آرمان باخته و طرد شده‌اند، آوارگی و بی‌خانمانی و درهم‌شکستگی آنان، نمایانگر وجهی از وجوه اجتماعی جامعه‌ای است که در آن مناعت طبع و حرمت نفس بر باد رفته است و خواری، ذلت و آزارخواهی و مرگ‌ستایی و بی‌سرانجامی و لاقیدی بر آن سایه افکنده است. بیشتر این شاعران در تنهایی و بی‌کسی و انفعال مرگبار خویش از پای درآمده‌اند.

شعر این دوره، شعری فردی و شخصی است که در آن شاعر از جامعه و محیط پیرامون و حتی معشوق و خودش نیز گریزان و رویگردان است و گرفتار انفعال و تدنی اخلاق و مرگ‌خواهی است. فضای شعر این دوره فضایی، غم‌آلود و حسرتبار است و لحنی مأیوس و انفعالی و تلخ دارد و بیشتر اشعار شاعران این دوره در وزن‌های سنگین و کُند و ریتم‌های کم‌تحرک عروضی سروده شده‌اند که فضای اندوه و حسرت و انفعال را منتقل می‌کند؛ بدین سان شعر مکتب وقوع، بازتاب زوال فرهنگی و مرگ اجتماعی جامعه‌ای است که پس از چند قرن در گرداب انحطاط دست و پا زده است و کوششی برای رهایی و نجات خویش انجام نداده است.»