کتاب گیسوی چنگ

کتاب گیسوی چنگ نوشتهٔ مسعود معظمی گودرزی است. نشر تیرگان این کتاب پژوهشی را روانهٔ بازار کرده است. این اثر حاوی درآمدی بر تصویرسازی و معنی‌آفرینی شاعران مکتب آذربایجان با سازهای موسیقی است.

درباره کتاب گیسوی چنگ

کتاب گیسوی چنگ اولین تجربه‌ٔ رسمی نویسندگی مسعود معظمی گودرزی بوده است. این کتاب از پایان‌نامه‌ٔ کارشناسی‌ارشد او به‌راهنمایی «محمد پارسانسب» و مشاوره‌ٔ «مرتضی میرهاشمی» (از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی) گرفته شده است. اثر حاضر یک پژوهش میان‌رشته‌ای در حوزهٔ تلفیق شعر و موسیقی به شمار رفته است. نویسنده، مبانی زیبایی‌شناسی ادبی را بر پایهٔ سازهای موسیقی در دیوان اشعار چهار شاعر مطرح قرن ششم هجری قمری بررسی و تحلیل کرده‌ است. خاقانی شروانی، نظامی گنجوی، مجیرالدین بیلقانی و فلکی شروانی چهار شاعر تقریباً هم‌دوره‌ای هستند که در منطقهٔ اران یا شروان و آذربایجانِ آن روزگار می‌زیستند. ویژگی زبانی، ادبی و سبکی این شاعران در آن منطقهٔ جغرافیایی سبب پیدایش یک سبک ادبی موسوم به «مکتب آذربایجان» شده‌ است. این مکتب که زیرشاخه‌ای از سبک «شعر عراقی» است، ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد که شاعرانِ آن را به‌گونه‌ای برجسته و زبان‌زد کرده‌ است. داشتن اطلاعات فراشعری مانند نجوم، طب، دین و شریعت، موسیقی و… از جملهٔ این ویژگی‌ها است.

نویسندهٔ کتاب حاضر با مطالعهٔ دقیق و نکته‌به‌نکتهٔ دیوان شعر هر یک از این شاعران به استخراج ابیاتی مشتمل بر انواع سازهای موسیقی رایج در آن روزگار همت گماشته؛ سپس این ابیاتِ شاهد را باتوجه‌به نوع سازهای به‌کاررفته در هر بیت دسته‌بندی کرده است. نویسنده سه نوع دسته‌بندی برای بیان بهتر نظرات خود در نظر گرفته که عبارت است از ابیات مشتمل بر سازهای رشته‌ای یا زهی مانند بربط، رباب و چنگ و…، سازهای ضربی و کوبه‌ای مانند دف، طبل، کوس و… و بالأخره سازهای بادی مثل نی، سرنا و… که ابیات استخراجی و شاهد را زیر این دسته‌بندی‌ها آورده و به بررسی و تحلیل هر یک پرداخته است. نویسنده در شرح و توضیح هر بیت به بررسی تصویرسازی‌های ادبی و دریافت‌های مفهومی و معنایی هر شاعر پرداخته است که این تصویرسازی و معنی‌آفرینی با محوریت و مرکزیت سازهای موسیقی است. کتاب گیسوی چنگ که درآمدی است بر تصویرسازی ادبی و معنی‌آفرینی شاعران مکتب آذربایجان با سازهای موسیقی است، در ۵ فصل نوشته شده‌ است.

فصل اول با عنوان «درآمد» مقدمه‌ای بر تاریخ موسیقی و تلفیق آن با شعر و نیز معرفی شاعران موردبحث و شرح و توضیح برخی اصطلاحات تخصصی به‌کاررفته در متن کتاب است. فصل دوم با عنوان «تصویرسازی و معنی‌آفرینی با سازهای رشته‌ای یا زهی»، زیبایی‌شناسی ادبی و مضمون‌پردازی هر شاعر در به‌کارگیری سازهای رشته‌ای یا زهی در شعرشان را بررسی کرده است. فصل سوم با عنوان «تصویرسازی و معنی‌آفرینی با سازهای موسیقی ضربی و کوبه‌ای» نیز همان ویژگی‌های ادبی و سبکی و زیبایی‌شناسی را که نویسنده در فصل دوم برای سازهای رشته‌ای یا زهی انجام داده، این‌بار با انواع سازهای کوبه‌ای بررسی کرده است. «تصویرسازی و معنی‌آفرینی با سازهای موسیقی بادی» عنوان فصل چهارم این کتاب است. نویسنده در این فصل ابیاتی از شاعران موردنظر را که مشتمل بر سازهای بادی مثل نی، ارغنون، کرنا، سرنا و… هستند، جمع‌آوری کرده و دربارهٔ وجوه گوناگون تصویرسازی و تفاوت‌های معنایی و مقایسهٔ هنر شاعران در سرودن هر بیت مطالبی آورده است. مسعود معظمی گودرزی در پایان، نتایج به‌دست‌آمده از پژوهش خود را با عنوان «فرود» در قالب فصل پنجم آورده است. در این فصل در چهار زمینهٔ آماری، زبانی، تصاویر ادبی و معانی و مفاهیم دریافتی ابیات شاعران موردنظر را مقایسه کرده و به نتایجی دربارهٔ توانایی و قدرت شاعری هر کدام در استفادهٔ مناسب و تأثیرگذار از آلات موسیقی در شعرشان اشاره کرده‌ است.

خواندن کتاب گیسوی چنگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران مطالعه درمورد پیوند ادبیات پارسی و موسیقی ایرانی پیشنهاد می‌کنیم.